Кіріспе

Пруссияның королева-консорт (1776–1810) Мекленбург-Стрелицтің Луизасы (Луиза Августа Вильгельмина Амалия; 10 наурыз 1776 – 19 шілде 1810) – король Фридрих Вильгельм III-нің әйелі ретінде Пруссия королевасы болды. Олардың бақытты, бірақ қысқа ғасырлық некелерінен тоғыз бала дүниеге келді, олардың ішінде болашақ монархтар Пруссияның Фридрих Вильгельм IV және Германия императоры Вильгельм I бар. Оның есімі 1807 жылы Тильзит қаласында француз императоры Наполеон I-мен өткен ерекше кездесуден кейін қалыптасты – ол Пруссияның Төртінші коалиция соғысындағы апатты жеңілістерден кейін оған тиімді шарттар туралы өтініш жасау үшін онымен кездесті. Ол бұрыннан-ақ халқының сүйіктісі болған, бірақ Наполеонмен болған кездесуі Луизаның «ұлттық қасиеттің руы» ретінде құрметтелуіне әкелді. Оның отыз төрт жасында ерте қайтыс болуы «оны ұрпақтың естелігінде жас күйінде сақтады» және Наполеонның «патша ең жақсы кеңесшісінен айырылды» деген пікірін білдірді дегенді айтуға болады. Оның қайғысымен күйеуі төрт жылдан кейін Луиза орденін құрды, ол Темір кресттің әйелдерге арналған баламасы болды. 1920 жылдары консервативті неміс әйелдері Луиза патшайым лигасының құруын ұйымдастырды.

Мекленбург-Стрелиц герцогинясы (17761793)

Герцогиня Луиза Августа Вильгельмина Амалия Мекленбург-Штрелицкая («Луиза» в английском языке) родилась 10 марта 1776 года в одноэтажной вилле.Примечание: Та же резиденция, где был убит и похоронен любовник Софии Доротеи Целльской (супруги Георга I Великий Британии). К моменту ее рождения отец Луизы еще не был правителем Мекленбург-Штрелицкого (он унаследовал герцогство от брата только в 1794 году), и, следовательно, она не родилась при дворе, а в менее формальном доме. Впоследствии семья переехала в Лейнешлосс, резиденцию ганноверских королей, хотя летом они обычно жили в Херренхаузене. После смерти герцогини Фридерики семья покинула Лейнешлосс и переехала в Херренхаузен, который иногда называли «миниатюрным Версалем». Двукратно овдовевший и скорбящий герцог отправился в Дармштадт, где передал детей на попечение своей тещи и бабушки Луизы, вдовствующей принцессы Марии Луизы. Была назначена новая гувернантка из Швейцарии, мадам Желье, которая давала детям уроки французского языка; как было принято для королевских и аристократических детей того времени, Луиза свободно и грамотно овладела языком, пренебрегая при этом своим родным немецким. Она получала религиозное образование от священнослужителя лютеранской церкви. В дополнение к ее урокам делался акцент на благотворительных делах, и Луиза часто сопровождала свою гувернантку, посещая дома бедных и нуждающихся. С десяти лет и до своего замужества в 17 лет Луиза проводила большую часть времени в обществе своей бабушки и гувернантки, обеих образованных и утонченных женщин. Когда Луизе было всего девять лет, она присутствовала на чтении поэтом Фридрихом Шиллером первого акта «Дон Карлоса» для развлечения собравшегося двора, что пробудило ее любовь к немецкому языку как к литературному языку, особенно к произведениям Шиллера. Луиза любила историю и поэзию и не только наслаждалась чтением Шиллера, но и полюбила произведения Гёте, Поля, Гердера и Шекспира, а также древнегреческие трагедии. В 1793 году Мария Луиза взяла с собой двух младших герцогинь во Франкфурт, где они почтили своим визитом своего племянника короля Фридриха Вильгельма II. Луиза выросла в красивую молодую женщину, обладающую «изысканным цветом лица» и «большими голубыми глазами», и была естественно грациозна. Дядя Луизы, герцог Мекленбург-Штрелицкий, надеялся укрепить связи между своим домом и Пруссией. Следовательно, одним вечером, тщательно спланированным герцогом, семнадцатилетняя Луиза встретила сына и наследника короля, кронпринца Фридриха Вильгельма. Она произвела такое очаровательное впечатление на Фридриха Вильгельма, что он немедленно сделал свой выбор, желая жениться на ней. Фредерика привлекла внимание его младшего брата принца Людовика Карла, и обе семьи начали планировать двойное обручение, которое состоялось месяц спустя, 24 апреля 1793 года в Дармштадте. Фридрих и Луиза впоследствии поженились 24 декабря того же года, а Людовик и Фредерика – через два дня.

Пруссияның мұрагерлік ханшайымы (17931797)

Үйлену тойына дейін Луизаның Пруссияның астанасы Берлинге келгені үлкен сенсация туғызды, және қаланың қуанған тұрғындары оны зор тоймен қарсы алды. Тағы бір автор: "Ханшайыммен танысқан сайын, оның ішкі асылдығына, періштедей мейірімділігіне барынша тәнті боласың". Луизаның қайын атасы Фредерик Вильгельм II жұбайларға Шарлоттенбург сарайын сыйлады, бірақ тақ мұрагері мен оның жаңа әйелі Потсдамның шетіндегі Парец сарайында тұруды артық көрді, онда Луиза үй шаруашылығымен айналысты. Парец сарайы сарайдың қалың жұрттан алыс болды, себебі жұбайлар елдік өмірдің "жайлы тыныштығында" ең көп қуанды. Неке бақытты болды, және Луиза патшаның қатты сүйіспеншілігіне ие болды, ол оны "принцессалардың ханшайымы" деп атап, Ораниенбург сарайын сыйлады. Тақ ханшайымы күйеуін барлық ісінде қолдауды өзінің міндеті деп білді, және жұбайлар бірге ән айтудан, Шекспир мен Гётенің шығармаларын оқудан ләззат алды.

Пруссияның ханымы (17971810)

1797 жылғы 16 қарашада оның күйеуі әкесі қайтыс болғаннан кейін Пруссияның патшасы Фредерик Вильгельм III болды. Луиза әжесіне: "Енді мен патшайыммын, және мені ең қуантқан нәрсе – енді мен өз қайырымдылықтарымды мұқият санаудың қажеті жоқ деген үміт", – деп жазды. Олар Парецтегі уединениеден қол үздіп, патша сарайының шектеулерімен өмір сүре бастады. Луизаны барлық жерде салтанатты түрде қарсы алды. Пруссия тарихында алғаш рет королева, өзінің ізі қалдырған тұлға ретінде, бұрынғыларынан гөрі әлдеқайда маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ сән иконасына айналды, мысалы, ауруға шалдығудан сақтану үшін мойын орамалын тағып, жаңа үрдіс бастады.

Күйеуі таққа отырғаннан кейін Луиза жоғары лауазымды министрлермен көптеген байланыстар орнатып, үкімет ішінде ықпалды тұлғаға айналды, өйткені ол жалпы құрмет пен сүйіспеншілікке ие болды. Королева сарайдағы саяси жаңалықтарды білуге тырысты, ал жаңа патша өзінің билік басында Луизамен мемлекеттік мәселелер бойынша кеңесетін болды. Фредерик Вильгельм тартыншақ және сақтықпен әрекет етті, соғысты жек көрді, 1798 жылы: "Мен соғысты жек көремін және адамзаттың бақытына ең лайықты жүйе ретінде бейбітшілік пен тыныштықты сақтаудан артық ештеңе білмеймін", – деді. Әкесінің кейінгі сыртқы саясатын жалғастыра отырып, Фредерик Вильгельм революциялық Францияның бірінші республикасымен қақтығыстың алғашқы жылдарында бейтараптықты ұстануға ұмтылды, бұл Наполеон соғыстарына (1803–15) ұласты; ол екінші коалиция соғысында тарап таңдауға жасалған қысымдардың барлығынан бас тартты. Ол Пруссияның ең әлсіз держава екенін және мұндай одақтан пайда көре алмайтынын болжады. Бюрократияның мүшесі, барон фон Штайн, елдің бұрынғы бейтараптығына наразы болып, үкіметтің ұйымдастырылуын, жеке сыйлықтарға негізделген тәртіптен жауапты министрлер үкіметіне айналдыруды көздеді. Ол патшаға қажетті әкімшілік реформалар туралы, мысалы министрлердің жауапкершілігінің нақты шекараларын белгілеу туралы, нақты тілмен жазылған құжат дайындады; алайда бұл жұмыс Фредерик Вильгельмге жетпеді, өйткені Штайн оны алдымен генерал Эрнст фон Рюхельге берді, ол оны 1806 жылғы көктемде королеваға жеткізді. Луиза оның мазмұнымен келіссе де, оны патша үшін "тынышсыз және құмар" деп ойлады және оны басуға көмектесті.

Франциямен соғыс

Патшаның кеңесшілерінің арасында оның отбасы мүшелері, мысалы, патшайым (соғыстың ашық жақтаушысы) болды. Патшаның мінезін біле отырып, Харденберг тікелей патшайымға қажетті реформалар туралы өтініш жасады, бұл ақылға қонымды шешім болды. Пруссия 1795 жылдан бері соғысқа қатыспаса да, оның әскери басшылары Наполеон әскерлеріне қарсы жеңіске жетуге сенімді болды. Француздарға қарсы жарияланған памфлетке байланысты туындаған шағын оқиғадан кейін король Фридрих Вильгельм әйелі мен отбасының қысымына көнді. Пруссия армиясы жұмылдыруды бастады, нәтижесінде 1806 жылғы қазан айында Йена-Ауэрштедт шайқасы болды, бұл Пруссия үшін апатқа ұласты, себебі оның қарулы күштері соғысты жалғастыру мүмкіндігінен айырылды. Патша мен патшайым өз әскерлерімен бірге Йена шайқасына қатысты (Луизаның «амазонка сияқты» киінгендігі айтылады), бірақ француз әскерлерінен қашуға мәжбүр болды. Наполеонның өзі Берлинге кірді, бұл король, патшайым және патша отбасының қалған бөлігінің, Луизаның ауруына қарамастан, қыстың ортасында патшалықтың шығыс бөлігіндегі Мемельге қашуына себеп болды. Жолда тамақ пен таза су болмады, патша мен патшайым «үйлер» деп аталатын қарапайым сарайлардың бірінде бірге ұйықтауға мәжбүр болды, - деді олармен бірге саяхаттаған куәгер. Әртүрлі оқиғалардан кейін, Йенадан кейін Наполеон бейбітшілік шарттарын ұсынуға дайын болды, бірақ Фридрих Вильгельм кеңесшілерінің көпшілігін елемеді және соғысты жалғастыруға шешім қабылдады. Эйлау шайқасы (1807 жылғы ақпан) француздарға қарсы шағын жеңіс болды, бірақ король қайтадан бейбітшілік келіссөздеріне қатысудан бас тартты, Ресей әскерлері француздарды тоқтатады деп дұрыс емес ойлады. Фридланд шайқасы Ресей мен Пруссиямен француз келіссөздерін бастауға әкелді. Наполеон жоғары тұрған орнынан бейбітшілік шарттарын талап етті, оны Тильзит бейбітшілігі деп атады (1807). Осы келіссөздер барысында император Пруссияның жартысын сақтап қалуға келісті. Ерлерге Луиза патшайым қосылды; Фридрих Вильгельм жүкті болған әйелін, ханшайым Луизаны шақырып, Пруссия үшін жақсы келісім жасауды өтінді, Луиза күйеуіне: «Құдай үшін, ұятсыз бейбітшілік болмасын, [Пруссия] кем дегенде ар-намысын жоғалтпауы керек» деп кеңес берді. Король оның қатысуы Наполеонды «көңілді күйге» түсіруі мүмкін деп ойлағандықтан, Луиза императормен Тильзитте кездесуге келісті, бірақ Пруссияны құтқару үшін ғана. Наполеон Луизаның некелік адалдығына күмән келтіре отырып, оның беделін жоюға тырысты, бірақ королева оған кез келген жағдайда кездесті, оның сұлулығы мен сүйкімділігін пайдаланып, оны жақсырақ шарттарға көндіруге тырысты. Оның сұлулығы мен табандылығына таң қалған Наполеон ешқандай жеңілдіктер жасамай, әйелі Жозефинаға хат жазып, Луизаның «мен үшін шынымен тартымды және әдепті екенін» айтты. Бірақ қызғанба, мен үшін галанттық ойнау тым қымбатқа түсер еді». Наполеонның Луизаның беделін жоюға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, және олар оны Пруссияда одан да сүйікті етті. Королева өзінің асырап алған елінің моральдық күш үшін оған тәуелді екенін мойындады, нәтижесінде Луиза өзінің бұрынғы оптимизмін қайта тапты, көбінесе үлкен ұлын болашақ король ретінде дайындауға уақыт бөлді. Тильзиттегі апаттан кейін Луиза Стайнды қайта тағайындауға ықпал етті (король оны бұрын жұмыстан шығарған болатын), Фридрих Вильгельмге: «[Стайн] менің соңғы үмітім. Ол кеңпейіл, кең ойлы, мүмкін, бізге жасырын емдіктер біледі» деді. 1809 жылы кіші баласы Луиза туылған кезде Луиза әкесіне: «Бізге түскен апаттар біздің некелі және үй өмірімізге өз жолын бұрмаламады, керісінше, оны нығайтты және оны бізге одан да қымбат етті» деп жазды. Луиза сол жылдың көп бөлігінде ауырып қалды, бірақ үш жыл болмағаннан кейін корольмен бірге Берлинге оралды; патшайым екі қызы Шарлотта мен Александрин және кіші ұлы Чарльзбен бірге күймеде келді және оны әкесі Шарлоттенбург сарайында қарсы алды. Бірақ резиденция тоналды, өйткені Наполеон мен оның қолбасшылары оның бөлмелерін суреттерден, мүсіндерден, қолжазбалардан және көне заттардан айырды. Пруссияға қайтып оралғанда, ол кеткеннен мүлдем басқаша болды, бір уағыздаушы: «біздің сүйікті патшайымымыз қуанышты емес, бірақ оның салмақтылығы тыныш тыныштыққа ие, оның көздері бұрынғы жылтырлығын жоғалтты, және олардың көп жылағанын және әлі де жылайтынын көруге болады» деді. 1810 жылғы 19 шілдеде Стрелицте әкесіне бара жатқанда, патшайым күйеуінің қолында белгісіз аурудан қайтыс болды. Луизаның мерзімінен бұрынғы өлімі күйеуін қиын кезеңде жалғыз қалдырды, өйткені Наполеон соғыстары мен реформалар қажеттілігі жалғасты. 1840 жылғы 7 маусымда қайтыс болғаннан кейін Фридрих Вильгельм оның қасына жерленді.

Танымал мәдениет

Луиза патшайымының бейнесі неміс киносында шыққан көптеген фильмдердің танымал тақырыбы болды. Олардың ішінде «Королева Луиза туралы фильм» (1913), «Он бір Шилль офицері» (1926), «Фихтельгебиргедегі королева Луиза – өмір» (2005), «Жүректегі королева Луиза» (2010, деректі фильм) бар. 1927 жылғы үнсіз фильмде оны Мэди Кристианс, 1931 жылғы «Пруссия королевасы Луиза» фильмінде Хенни Портен, ал 1957 жылғы «Королева Луиза» фильмінде Рут Льюерик сомдады. Ол 1945 жылғы «Колберг» атты үгіт фильмде де қысқа ғана уақытқа, өте құрметпен бейнеленген. 1951 жылғы «Африка королевасы» фильмінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Виктория көлінде патрульдеуші неміс соғыс кемесі «Кейнгин Луиза» («Королева Луиза») кемесін батыруға бағытталған британдық құпия миссиясы көрсетіледі. Луиза 19 ғасыр неміс тарихи романдарының авторы Луиза Мюльбахтың романдарының сериясындағы кейіпкер болды, олардың ішінде «Пруссияның Луизасы және оның заманы» мен «Наполеон және Пруссия королевасы» кіретін еді.

Тақырыбы

Фридрих Вильгельм III Пруссиялық (1770 жылдың 3 тамызы – 1840 жылдың 7 маусымы); 1793 жылдың 24 желтоқсанында үйленді. Аты-жөніТуған күніӨлген күніЕскертпелерАты белгісіз қызы1 қазан 17941 қазан 1794Өлі туды. Принц Фридрих Вильгельм, кейін Фридрих Вильгельм IV15 қазан 17952 қаңтар 1861Баварияның Елизавета Людовика ханшайымына үйленді (1801–1873), балалары жоқ. Принц Вильгельм Фридрих Людвиг, кейін Вильгельм I22 наурыз 17979 наурыз 1888Саксония-Веймар-Эйзенахтың Августа ханшайымына үйленді (1811–1890), балалары болды. Принцесса Фридерика Луиза Шарлотта Вильгельмина13 шілде 17981 қараша 1860Ресей императоры Николай I-ге үйленді, балалары болды, оның ішінде болашақ Ресей императоры Александр II. Принцесса Фридерика14 қазан 179930 наурыз 1800Бала кезінде қайтыс болды. Принц Фридрих Карл Александр29 маусым 180121 қаңтар 1883Саксония-Веймар-Эйзенахтың Мария ханшайымына үйленді және балалары болды. Принцесса Фридерика Вильгельмина Александрина Мария Хелена1803 жылдың 23 ақпаны1892 жылдың 21 сәуіріМекленбург-Швериннің үлкен герцогы Пауль Фридрихке үйленді және балалары болды. Принц Фридрих Юлиус Фердинанд Леопольд13 желтоқсан 18041 сәуір 1806Бала кезінде дифтериядан қайтыс болды. Принцесса Луиза Августа Вильгельмина Амалия1 ақпан 18086 желтоқсан 1870Нидерландының принці Фредерикке үйленді, балалары болды. Принц Фридрих Генрих Альбрехт4 қазан 180914 қазан 1872Нидерландының Марианна ханшайымына үйленді және балалары болды. Содан кейін Гюстав фон Раухтың қызы Розалия фон Раухқа екінші рет үйленді, одан балалары болды.

Неміс тілінде

Гюнтер де Брюйн: Пруссияның Луизасы. Аңыздың тууы мен құлдырауы. Сидлер, Берлин 2001, (библиографиясы және суреттер тізімімен)