Кіріспе

Бұл жағдай көбінесе баланың жылағанынан ата-ананың немесе күтушінің ашу-ыза тудыруынан болады. Бұл синдромды диагностикалау медициналық мамандар үшін қиын және даулы болып табылады, себебі бастапқы жарақаттың объективті куәгерлері көбінесе табылмайды. Бұл, әсіресе, жарақаттың «байланыссыз» деп есептелген жағдайларда қиындық тудырады. Кейбір дәрігерлер БСС-ді тыныс алудың бұзылуына, яғни гипоксияға және мидың ісінуіне байланысты деп санайды. Сот залы жалпы қабылданған медициналық әдебиетпен келіспейтін, қарама-қайшы теориялар талқыланатын алаңға айналды. Асқынуларға ұстамалар, көру қабілетінің нашарлауы, ми параличі, танымдық қабілеттің төмендеуі және өлім кіреді. Желілік қан кету (геморрагия) БСС жағдайларының шамамен 85%-ында кездеседі және желілік қан кетудің ауырлығы бас жарақатының ауырлығымен байланысты. Омыртқаның, ұзын сүйектердің және қабырғалардың сынулары да БСС-пен байланысты болуы мүмкін. 1972 жылы доктор Джон Каффи метафизельді авульсиялар (сүйекті жабатын periosteum және қабықша сүйек тығыз байланысқан жерден сүйектің кішкентай бөліктерінің жұлынуы) және «бір буынның проксимальді және дистальді жақтарындағы сүйектердің зақымдануы, әсіресе тізеде» туралы хабарлады. Бұл ми ішіндегі қысымды арттырып, нәзік ми тіндерін зақымдауы мүмкін, бірақ мұндай жарақаттарды куәгерлер көрген емес. Травматикалық шайқау – баланың басын алға-артқа күшпен итеру арқылы жасалады. 1971 жылы нейрохирург Гуткелх мұндай шайқау бас сүйегіне сыртқы зақым белгілері байқалмаса да, субдуральді гематомаға әкелуі мүмкін деген гипотезаны ұсынды. Ф.А. Бандак 2005 жылы жариялаған биомеханикалық талдауында «күшті шайқау нәрестеге ауыр зақым келтіруі немесе оны өлтіруі мүмкін, себебі бұл жағдайда мойын омыртқасы ауыр зақымданады, ал субдуральді гематомалар жоғары бас айналу жылдамдықтарынан туындамайды. Нәресте басы БСС әдебиетінде көрсетілген айналу жылдамдығы мен үдеу деңгейіне ұшыраса, мойын омыртқасының құрылымдық беріктігінің шегінен асып түсетін күштерге ұшырайды. Сонымен қатар, мойын омыртқасының зақымдануы БСС үшін көрсетілгенге қарағанда бас жылдамдығы мен үдеуінің төмен деңгейінде де болуы мүмкін» делінген. Басқа авторлар Бандак жасаған математикалық талдауды сынға алып, автордың қолданған есептеулеріне қатысты алаңдаушылықтарын білдіріп, «Бандак мойын күштерін бағалаудағы сандық қателіктерін ескере отырып, Бандак барлық шайқау жағдайларында мойын жарақаттары болады деген тұжырымының қатаңдығына күмән келтіреміз» деген қорытындыға келді. Бандак ұсынған модельді сынға алған басқа авторлар «бала шайқалған кезде нәресте басы мен мойнының қозғалысын модельдеу үшін қолданылғанда, мақалада ұсынылған механикалық аналог толығымен орынды болмауы мүмкін» деп мәлімдеді. Бандак 2006 жылдың ақпан айында Forensic Science International журналында жарияланған редакторға жолдаған хатында сынға жауап берді.

Диагностика

Симптомдар нақты емес болуы мүмкін болғандықтан, диагноз қою қиынға соғуы мүмкін.

Үштік

SBS-тің нәтижелері күрделі және көп қырлы болғанымен, олар заңдық іс жүргізуде көбінесе қате түрде "үштік" деп аталады; бұл тор қабығының қан кетуі, субдуральдық гематома және энцефалопатияға дейін тоғытылады. SBS дұрыс диагноз қойылмауы, жеткіліксіз диагноз қойылмауы және шамадан тыс диагноз қойылмауы мүмкін, сондай-ақ күтім көрсететін адамдар жағдайды білмей немесе жалған айтуы мүмкін. Көбінесе, бұл жағдайдың сырттан көрінетін белгілері болмайды. Магниттік-резонанстық томография да тор қабығының қан кетуін көрсетуі мүмкін, бірақ көзді тексеруге қарағанда әлдеқайда аз сезімтал. Клиникалық дәрігерлер көбінесе алып тастайтын жағдайларға гидроцефалия, сәбилердің күрт өлімі синдромы (SIDS), ұстамалар, менингит және метаболизмдік бұзылулар сияқты жұқпалы немесе туа біткен аурулар жатады. Бұл жағдайды диагностикалау үшін компьютерлік томография және магниттік-резонанстық томография қолданылады.

Жіктеу

АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары СБС-ны "5 жасқа дейінгі нәресте немесе кішкентай баланың бас сүйегіне немесе бас сүйегі ішіндегі құрылымдарға салған соққы немесе зорлықпен шайқау салдарынан келтірілген жарақат" деп анықтайды. 2009 жылы Америка Педиатрия академиясы SBS терминін "әдейі келтірілген бас жарақаттары" (AHT) терминімен алмастыруды ұсынды, бұл шайқаудан ғана туындаған және шайқаумен қатар басқа да жарақаттардан туындаған жарақаттарды ажырату үшін жасалды. Англия және Уэльс Корольдік прокуратурасы 2011 жылы "шайқалған нәресте синдромы" терминін пайдаланбауды және оның орнына "көрінеу емес бас жарақаттары" (NAHI) терминін қолдануды ұсынды.

С витамині жетіспеушілігі

Кейбір авторлар "қолтықтауып шайқалған нәресте синдромы" деген күдік тудыратын кейбір жағдайлардың С витамині жетіспеушілігінен туындауы мүмкін деп ұсынады. Бұл даулы гипотеза, шекті, скорбутқа жақын жағдай немесе қажетті қоректік заттардың толықтырылмауы және гистамин деңгейінің жоғарылауы туралы болжамға негізделген. Алайда, гистамин деңгейінің жоғарылауымен байланысты симптомдар, мысалы, төмен қан қысымы және аллергиялық реакциялар, клиникалық тұрғыдан маңызды С витамині жетіспеушілігі сияқты скорбутпен жиі байланысты емес. "Pediatrics International" журналындағы бұл гипотезаға арналған әдебиеттерді шолу келесі қорытындыға келді: "Әдебиеттегі қолда бар ақпаратқа сүйенсек, С витаминінің жетіспеушілігін қолтықтауып шайқалған нәресте синдромының себебі деп санауға жеткілікті дәлел жоқ". Мұндай гипотезаларды қолдайтындар көбінесе қазіргі уақытта немесе жақында ауырған балалардың, бактериялық инфекцияларға шалдыққандардың, жоғары жеке талаптары барлардың, қоршаған ортаның әсеріне тап болғандардың (мысалы, аллергия) және, мүмкін, вакцинациямен байланысты уақытша стресске ұшырағандардың тіндеріндегі қоректік заттардың, әсіресе С витаминінің деңгейінің жеткіліктілігіне күмән келтіреді. Осы мақала жазылып жатқан кезде АҚШ-та нәрестелер арасында скорбут дерлік кездеспейді. Скорбуттың қолтықтауып шайқалған нәресте синдромына немесе сәбидің күрт өлімі синдромына ұқсас жағдайлар туралы ешқандай хабарлама жоқ, ал скорбут әдетте сәби кезінде кейінірек пайда болады, сирек өлімге немесе бас миындағы қан кетуге әкеледі және сүйектер мен терідегі басқа өзгерістермен, сондай-ақ әдетте дұрыс емес диеталық тарихпен бірге жүреді. Бір зерттеуде вакцинацияның желілік қанаумен байланысы жоқ екені анықталды.

Жүктілік проблемалары

Ана мен ұрыққа әсер ететін жүктілік кезеңіндегі проблемалар, босану процесі, мерзімінен бұрын туу және қоректік заттардың жетіспеуі сүйек және қан кету патологияларын үдете алады, бұл патологиялар туылмас бұрын да ішек қысқару синдромына (SBS) ұқсауы мүмкін.

Алдын алу

Жаңа туған нәрестелерге күтім жасайтын медбикелердің араласуы, ата-аналарға бас жарақатының зиянды салдары, нәрестелердің қалыпты жылауы және оның себептері туралы ақпарат беру, баланы қалай тыныштандыруға үйрету, сондай-ақ баланы жұбату мүмкін болмаған жағдайда не істеу керектігін түсіндіру нәресте шайқау синдромының (СБС) таралуын азайтуға ықпал етеді.

Емдеу

Емдеу бас сүйегі ішіндегі қысымды (бас сүйегінің ішіндегі қысым) бақылауды қамтиды. Емдеу кейде хирургиялық араласуды қажет етеді, мысалы, ми қарыншаларынан сұйықтықты ағызу үшін ми шанты орнату, ал егер бас сүйегі ішінде қан жинақ болса, оны ағызу. Ең көп кездесетін неврологиялық бұзылыстар – оқу қиындықтары, ұстамалар, сөйлеу қабілетінің бұзылуы, гидроцефалия, церебральды паралич және көру бұзылыстары.

Тарих

1971 жылы Норман Гуткельх нәрестелерде дүмпулік жарақаттарының нәтижесінде бас сүйегінің ішіндегі тамырлардың жыртылуынан субдуральдық қан кетуге себеп болатынын айтты. "Дірілдеген нәресте синдромы" терминін 1973 жылы балалар радиологы Джон Каффи енгізді. Ол бас жарақатының сыртқы белгілері аз немесе жоқ жағдайларды, соның ішінде торлы қабықтың қан кетуін және субдуральдық немесе субарахноидтық қан кетулерді сипаттады. 1970 және 1980 жылдары компьютерлік томография және магниттік-резонанстық бейнелеу техникаларының дамуы синдромды диагностикалау мүмкіндігін арттырды. Сонымен қатар, 2011 жылы балалардың жарақаттану себебінің зорлық-зомбылық екенін анықтау үшін статистикалық модель ретінде ұсынылған Магуайр моделі де сынауға алынды. Жарияланған клиникалық болжам ережесі, жоғары сезімталдыққа және төмен ерекшелікке ие, зорлық-зомбылықтан туындаған бас жарақатын жоққа шығару үшін жарияланды. 2005 жылдың шілдесінде Англия және Уэльс апелляциялық соты SBS бойынша төрт апелляцияны қарады: бір іс тоқтатылды, біреуінің жазасы қысқартылды, ал екі айыптама күшінде қалды. Сот торлы қабықтың қан кетуі, субдуральдық гематома және жедел энцефалопатияның классикалық үштігі SBS диагностикасы үшін 100% кепілдік бермейтінін және клиникалық тарихтың да маңызды екенін анықтады. Сот шешімінде SBS-тің клиникалық тұжырымын қолдап, бір істі жоққа шығарды және екіншісін адам өлтіруден қасақана кісі өлтіруге дейін төмендетті. Сот британдық дәрігер Дж. Ф. Геддес және оның әріптестері ұсынған "біртұтас гипотезаға" сенбеді, өйткені бұл SBS күдікті жағдайларында кездесетін субдуральдық және торлы қабықтың қан кетуіне баламалы механизм болып табылады. 2012 жылы SBS диагностикасын "ашқан" деп есептелетін нейрохирург Норман Гуткельх "40 жылдық ой-толғаныстан кейін" мақала жариялады, ол жарақаттардың үштігіне ғана негізделген дірілдеген нәрестелерді қудалауды қатаң сынады. 2012 жылы Гуткельх сұхбатында: "Менің ойымша, біз қайтадан бастап, осы өлімге әкелетін жағдайларды толығырақ бағалауымыз керек, және мен әрбір жағдайда немесе кем дегенде көпшілік жағдайларда баланың қандай да бір ауыр ауруы болғанын, ол уақытында анықталмағанын көретінімізге сенімдімін". 2015 жылы Гуткельх тіпті: "Мен бастапқыда осыны синдром деп атауға қарсы болдым. Осыны кездесетін әрбір жағдай қылмыс деп айтуға көшкеніміз. Бұл түрмеге оңай жол ашты" деді. Балалар өлімі саясаты мен тәжірибесін зерттеу ұлттық орталығының жетекшісі Тери Ковингтон мұндай сақтықтың нәтижесінде балаларды зорлаудың жазаланбай қалатын жағдайларының көбеюіне алаңдауда. Сотталғаннан кейін көп ұзамай, Сквайрге Халықаралық кінәсіздік желісі "әділет чемпионы" сыйлығын берді. Сквайр айыптауларды жоққа шығарды және оны медициналық тізілімнен шығару туралы шешімге шағымданды. 2016 жылдың қазан айында оның ісі Англия және Уэльс жоғары сотында қаралған кезде, 350 дәрігер, ғалым және адвокат Скьерді жазадан босату туралы шешімді күмәнге ұшыратып, Британдық медициналық журналына ашық хат жазды. 2016 жылдың 3 қарашасында сот "МПТ-ның шешімі көптеген маңызды жағынан кемшіліктері бар" деген қорытындыға келген шешімді жариялады. Сот оның жұмыста ауыр бұзушылық жасағанын, бірақ жалған емес екенін анықтады. Ол медициналық тізілімге қайта қабылданды, бірақ келесі үш жыл бойы сотта сараптамалық куәлік беруге тыйым салынды. 2022 жылы Ұлыбританиядағы Channel 4 телеарнасы "Құтқарушы бала күтуші: Ол солай етті ме?" атты деректі фильмін көрсетті. Луиза Вудворд ісі туралы. Онда азаматтық құқық қорғаушы Клайв Стаффорд Смит "Дірілдеген бала синдромы - бұл жалған" деді.