Кіріспе

Шотландиядағы Кейп Врат (Am Parbh, Льюис тілінде An Carbh) – Шотландияның Таулы аймағындағы Сазерленд графтығының Дурнесс приходындағы мүйіс. Бұл Ұлыбританияның ең солтүстік-батыс нүктесі болып табылады. Мүйіс Кайл-оф-Дурнесс арқылы материктің қалған бөлігінен бөлінген және Парф деп аталатын 107 шаршы миль (277 км²) көлемдегі жартасты даладан тұрады. Бірінші жол 1828 жылы маяк комиссиясымен Парф/Дурнесс арқылы салынған. Бұл жол Дурнесс Кайл өзенінен өтетін жолаушылар паромды мүйістегі ғимараттармен байланыстырады. Мүйістің көп бөлігі Қорғаныс министрлігіне тиесілі және әскери оқу алаңы ретінде, соның ішінде тікелей атыс полигоны ретінде пайдаланылады. Оның кейбір аймақтары ерекше ғылыми маңызы бар орын, ерекше қорғалатын аймақ, ерекше табиғат қорғау аймағы және ерекше ландшафттық аймақ ретінде белгіленген.

Этимология

Cape Wrath атауы көне норвег тіліндегі hvarf ("бұрылыс нүктесі") сөзінен шыққан, сондықтан wrath /r//æ//θ/ (a – мысық сөзіндегідей) деп айтылады. Викингтердің мұнда кемелерін бұрып, бағытталғандықтан, мұны навигациялық нүкте ретінде пайдаланған деген сенім бар.

Тарих

Кейп-Врат бір кездері шағын шаруашылық қожалықтарының мекені болған, бірақ 1845 жылға қарай Парфта қалған жалғыз отбасылар – қойшылар болды. 1930 жылдары ол 30-40 адамға дейін халықты қамтамасыз етті, оның ішінде Ачимордағы шағын қосалқы мектепте 1930 жылдары онға дейін оқушы оқыды, бірақ 1947 жылы жабылды. Кеарвайг сияқты жерлердегі ғимараттардың қалдықтары 18 ғасырға дейін сақталып қалған. Кейпте одан ертерек мерзімге жататын археологиялық қалдықтар аз, алайда Кейптің шығысындағы Eilean nan Caorach-тағы төбелік бекінісі соңғы тас дәуіріне жатуы мүмкін. Аймақтың көп бөлігі қой шаруашылығына пайдаланылды, бұл пайдалану бүгінге дейін жалғасуда, ал шопандарға арналған уақытша тұрақтар, шейіндер, Кейптің барлық жерінде кездеседі. 1915 жылдың 27 қыркүйегінде Скапа-Флоуға бағыт алған HMS Caribbean, соғыс кезінде пайдалану үшін алынғанға дейін, жаман ауа райында Кейп-Врат жанында суға батып кетті. HMS Birkenhead тартқан әрекет сәтсіз аяқталды, нәтижесінде 15 адам қаза тапты. Кейінгі тергеу кезінде кеме ұстасының кемемен жеткілікті таныс болмағаны және барлық люктерді жаба алмағаны үшін кінәлі екені анықталды. Ол, көптеген экипаж сияқты, кемеге бар болғаны 10 күн бұрын келген еді. 2004 жылы құлау орны табылған, 35 миль (56 км) қашықтықта.

География

Кейп Урат Хайленд аймағындағы Сазерленд дәстүрлі округінде орналасқан. Дурнесс ең жақын ауыл, оңтүстік-шығысқа қарай 10 миль (16 км) қашықтықта, ал Инвернесс оңтүстікке қарай шамамен 120 миль (193 км) жерде орналасқан. Кейптің төңірегіндегі теңіз жартастары Торридон құмтасы мен Льюисиан гнейсінен құралған. Даилл, Ачимор, Киарвайг және Иншор елді мекендерінде 20-шы ғасырдың ортасына дейін екі-үш үйден тұратын және олармен бірге қоршаулары бар шаруа қожалықтары болған. Бұл жер бастапқыда Сазерленд герцогына тиесілі Сазерленд иеліктерінің бір бөлігі болды.

Табиғи орта

Адам қолы тимеген кеңістік болғандықтан, Кейп Вратта әртүрлі жануарлар тіршілік етеді, оның ішінде қызыл бұғы, капотты қарға, тасқұс, алтын бүркіт, корморан және гагара. Кейптің айналасындағы жартастар 50 000-нан астам теңіз құсының ұялауға арналған халықаралық маңызы бар орны, оның ішінде тупик (Fratercula arctica), жұқа тұмсықты гагара (Alca torda), қара гагара (Uria aalge), үшсаусақты шағалақай (Rissa tridactyla) және суқайыр (Fulmarus glacialis) түрлері кездеседі. Бұл арнайы қорғалатын аймақ теңізге қарай созылып, теңіз түбі мен теңіз ортасын қамтиды, ол аймақтағы құстарға тамақ көзі болып табылады. Ауданда кездесетін теңіз жануарларына портовый дельфин, жалпы мөр және бөтелке мүңкілікті дельфин, сондай-ақ теңіз жұлдыздары мен губкалар жатады. Кло Мор сияқты жерлердегі жартас үстіндегі өсімдіктердің арасында жалпы скорбут шөбі (Cochlearia officinalis) өседі және әртүрлі мекен орындары бар. Оларға кейптің өзіндегі жартас үстіндегі құмды төбелер, сондай-ақ теңіз деңгейінде таулық мекендер жатады. Бұл аймақ оңтүстік-батыстағы Олдшорморден шығыстағы Дарнесске дейін созылып, кейп аймағының барлық жағалауын қамтиды. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан шамның жарығы үшін Кейп 20 ғасырдың басында оқу жаттығуларына пайдаланылды, ал 1933 жылы алғашқы ережелер қабылданды, ол аймақты оқ ату полигоны ретінде пайдалануға рұқсат берді. Оқу жылына 120 күнге дейін жүргізіледі, әдетте көктем және күз айларында, бірақ уақыты болжаусыз болуы мүмкін. Полигон жазғы маусымда көпшілікке ашық, ал жексенбі күндері атыс сирек болады. Қолданыстан шыққан әскери көліктер көбінесе нысана ретінде қолданылады. Полигондағы атыс Баланкейлге жақын Фараид басынан басқарылады. Әскери жаттығулардың ұя салатын құстарға тигізетін әсері туралы да алаңдаушылық туды. 2002 жылы жаттығулар кезінде атылған снаряд Лох Эриболдың аузынан 8 миль (13 км) және үйлерден 1 миль (2 км) қашықтықта жерге түскендіктен алаңдаушылық туды. Қорғаныс министрлігі 2012 жылы Солтүстік шам үйі басқармасы Кейп Врат шамшырағының айналасындағы жерді сатып алуға мүмкіндік бергеннен кейін Кейптегі жер иелігін кеңейтуге қызығушылық танытты. Бұл жоспарларға Дарнесс даму тобы қарсылық көрсетті, олар тарихи ғимараттардың қирауы мүмкін екенін және келушілердің жартас үстіндегі жолдарға қол жеткізе алмауы мүмкін екенін айтты.

Туризм

Мысқа жылына 2000-ден 6000-ға дейін турист келеді, оларды елді мекендердің болмауы, өсімдіктер мен жануарлар әлемі, тік жарлар, таулардың көрінісі және маяк қызықтырады. Туристік индустрияның құны Дурнесс ауданының экономикасына 400 000-нан 620 000 фунт стерлингке дейін жетеді деп есептеледі. Кейп Урат – Кейп Урат марафонының бұрылыс нүктесі. Марафон маяққа дейін 18 шақырым (11 миль) қашықтықты, ал кейп жағындағы паром догына дейін сол қашықтықты жүгіруден тұрады. Жарыстың соңғы 6 шақырымы (4 миль) құрлық жағынан, паром догынан басталып, Дурнесс қауымдық орталығында аяқталады. Марафон жыл сайын жарыстар аптасының соңғы іс-шарасы ретінде өткізіледі. Мыстың жалғыз тұрғындары – Уре отбасы, олар негізгі ғимаратты жалға алады. Олар оны үш бөлмелі үйге айналдырып, 2009 жылы Ұлыбританиядағы ең шалқар кафе деп есептелетін «Озон» кафесін ашты. Дурнесс Кайлдегі алғашқы сырғанау Дэйлдің солтүстігінде, Clais Charnach-тағыдай қоймамен бірге салынған. 1830 жылдары бұл сырғанау Ферри Хаусқа дейін созылған жолмен жалғастырылды. U70 тас жолы Ачимор ауылынан өтеді, онда Қорғаныс министрлігінің бақылау бекеті тікелей оқ ату жаттығулары кезінде мысқа кіруге тыйым салады. Жаз айларында тас жол бойында шағын автобус жүйтіп, паромды маякпен байланыстырады. Тас жол, паром және шағын автобус қызметі мыстағы әскери оқулар кезінде тоқтатылады.