Кіріспе

Кез келген синхронды конференция түрі

«Чат бөлмесі» немесе «чат-рум» (кейде «топтық чат»; GC деп қысқартылады) термині көбінесе кез келген синхронды конференцияны, тіпті кейде асинхронды конференцияны сипаттау үшін қолданылады. Осылайша, термин нақты уақыт онлайн-чатынан және бейтаныс адамдармен онлайн-әрекеттесуден (мысалы, онлайн-форумдар) бастап, толыққанды графикалық әлеуметтік орталарға дейін, кез келген технологияны білдіре алады. Чат бөлмесінің басты мақсаты – басқа пайдаланушылар тобымен мәтін арқылы ақпарат алмасу. Әдетте, бір әңгімеде бірнеше адаммен сөйлесу мүмкіндігі чат-бөлмелерді жеке хабар алмасуға арналған дереу хабарласу бағдарламаларынан ерекшелендіреді. Нақты бір чат бөлмесіндегі пайдаланушылар көбінесе ортақ интернет немесе басқа ұқсас қосылыс арқылы байланысады, ал чат-бөлмелер әртүрлі тақырыптарға арналған. Жаңа технологиялар файлдармен бөлісуге және веб-камераларды пайдалануға мүмкіндік берді.

Тарих

Алғашқы чат жүйесін АҚШ үкіметі 1971 жылы қолданды. Оны Беркли университетінің жас докторанты Мюррей Турофф әзірледі, алғаш рет президент Никсонның «Дельфи» жобасы аясында жалақы мен бағаны тоқтату кезінде пайдаланды. Бұл жүйе EMISARI деп аталды және 10 аймақтық кеңсеге «бірлескен желі» деп аталатын нақты уақыт онлайн чат арқылы байланысуға мүмкіндік берді. Ол 1986 жылға дейін қолданыста болды. Алғашқы ашық онлайн чат жүйесі Talkomatic деп аталды, оны 1973 жылы Иллинойс университетінің PLATO жүйесінде Даг Браун мен Дэвид Р. Вулли жасады. Ол бірнеше арналарды ұсынды, олардың әрқайсысы 5 адамға дейін сыйымды, ал хабарламалар барлық пайдаланушылардың экранында әріптеме-әріптеме жазылғанда пайда болатын. Talkomatic 1980-ші жылдардың ортасына дейін PLATO пайдаланушылары арасында өте танымал болды. 2014 жылы Браун мен Вулли Talkomatic веб-нұсқасын жариялады. Көрермендерге кеңінен қолжетімді болған алғашқы арнайы онлайн чат қызметі 1980 жылы CompuServe CB Simulator болды, оны CompuServe атқарушы директоры Александр «Сэнди» Тревор Огайо штатының Колумбус қаласында құрды. Чат-бөлмелер AOL арқылы кең танымалдылыққа ие болды. Жарко Ойкаринен 1988 жылы Интернет-релелік чатты (IRC) құрды. Көптеген теңдестірілген клиенттерде чат-бөлмелер бар, мысалы, Ares Galaxy, eMule, Filetopia, Retroshare, Vuze, WASTE, WinMX және т.б. Көптеген танымал әлеуметтік желілер қазір чат-бөлмелер ретінде қолданылады, мысалы WhatsApp, Facebook, Twitter, Discord, Snapchat, Instagram, TikTok және тағы да басқалар.

Көп пайдаланушылы графикалық орталар

Визуалды чат бөлмелері 2D немесе 3D (виртуалды шындық технологиясын қолдана отырып) чат тәжірибесіне графикалық элементтерді қосады. Олар пайдаланушының графикалық бейнесі – аватары, ойындар (әсіресе, көп ойыншылы онлайн ойындар) сияқты виртуалды элементтермен және көбінесе жеке сайт иелері жасаған оқу материалдарымен сипатталады, олар жүйелердің жетілген пайдаланушылары болып табылады. The Palace сияқты ең танымал орталар пайдаланушыларға өз кеңістіктерін құруға мүмкіндік береді. IMVU және Second Life – ең танымал 3D чат тәжірибелерінің мысалдары (бірақ олар тек чаттан асып түседі). Мұндай жүзеге асырулардың көпшілігі виртуалды тауарларды пайдаланушыларға жоғары маржамен сату арқылы табыс табады. Кейбір онлайн чат бөлмелері аудио және бейне байланыс мүмкіндіктерін де қамтиды, соның арқасында пайдаланушылар бір-бірін көріп, ести алады.

Ойындар

Ойындар көбінесе чат-бөлмелерде де ойналады. Олар әдетте сыртқы процесс арқылы іске асырылады, мысалы, IRC боты ойынды жүргізу үшін бөлмеге қосылады. Көп сұрақ-жауап ойындары ең көп таралған. Тарихи мысал – "Вумпусты аулау" (Hunt the Wumpus). "Мафия" ойынының чат-бөлмесіне негізделген нұсқалары да бар. Мәтіндік ойынның ұқсас, бірақ күрделі түрі – MUD, онда ойыншылар мәтіндік, интерактивті әңгімеге ұқсас ортада өзара әрекеттеседі.

Жүріс-тұрыс ережелері

Чат-бөлмелер, әсіресе балаларға арналғандары, әдетте пайдаланушылар сақтауға тиіс ережелерге ие болады. Ережелер көбінесе кіру алдында веб-бетте немесе IRC және басқа мәтіндік чат жүйелерінде MOTD түріндегі баннерде жарияланады. Ережелер әдетте пайдаланушыларға ұятсыз/дөрекі тіл қолдануға, немесе жеккөрушілік, зорлық-зомбылық және басқа да теріс мәселелерді таратуға рұқсат бермейді. Көптеген ережелер басқа пайдаланушының кімлігін қабылдауға да тыйым салады. Чат-бөлмелерде жарнамаға немесе экранды қайта-қайта мәтінмен толтыруға, яғни "су тасқынына" жол берілмейді. Капслок пернесін қосып теру әдетте айқайлау (ашуды білдіреді) деп есептеледі және одан аулақ болу ұсынылады. Осы ережелерді бұзғандар "сауырылуы" (уақытша бөлмеден шығарылу, бірақ қайта кіруге рұқсат етілу) немесе уақытша немесе толыққанды түрде тоқтатылуы мүмкін. Кейде чат-бөлмелері модерацияланады, яғни кімге сөйлеуге рұқсат етілетіні шектеледі (жиі кездеспейді), пікірлер модераторлар бекітуімен (көбінесе қонаққа немесе танымал тұлғаға сұрақтар қою түрінде) немесе модерациялық еріктілер бөлмені бақылап, бұзылған тәртіп немесе басқа да жағымсыз мінез-құлықты анықтап отырады. Дегенмен, көбінесе қолданылатын чат-бөлмелері модерацияланбайды және пайдаланушылар бөлменің басқа тұрғындарымен еркін әңгімелесе алады.