Кіріспе

Британдық романист, әңгімеші және суретші, британдық романист Анна Каван (туған Хелен Эмили Вудс; 10 сәуір 1901 – 5 желтоқсан 1968) – британдық романист, әңгімеші және суретші. Ол бастапқыда алғашқы күйеуінің атымен, Хелен Фергюсонмен жарияланды, бірақ 1939 жылы Анна Каван есімін псевдоним ретінде ғана емес, сонымен қатар заңды тұлға ретінде қабылдады.

Ерте өмір

Анна Каван Оңтүстік Франциядағы Канн қаласында Хелен Эмили Вудс болып дүниеге келді. Ол бай британдық отбасының жалғыз баласы еді. Оның ата-анасы жиі саяхаттап жүрді, Каван Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында өсті. Ересек болған соң ол балалық шағын жалғыздық пен ерекше қамқорлықсыздықпен еске алады. Әкесі 1911 жылы өз-өзіне қол жұмсады. Оның қайтысынан кейін Каван Ұлыбританияға оралды, онда ол Эшстедтегі Парсонс Мид мектебінде және Ворстерширдегі Малверн колледжінде интернатта оқыды. Қызының Оксфордқа баруын қаламаған анасы оның бұрынғы сүйіктісі Дональд Фергюсонмен кездесуін ұйымдастырды. Хелен Эмили Вудс 1920 жылы, ол Бірмадағы теміржол компаниясында қызметке кіріспес бұрын бірнеше ай өткен соң, оған үйленді. Ол күйеуімен бірге көшіп, жазуға кірісіп, ұлы Брайнды дүниеге әкелді. 1923 жылы Каван Фергюсоннан ажырасып, ұлымен бірге Ұлыбританияға оралды. Осы өмірбаяндық оқиғалар оның алғашқы тәрбиелік романы «Мені жалғыз қалдыр» (1930) кітабының негізгі сюжетімен үйлеседі. «Кімсің сен?» (1963) романы, «Жаңа роман» стилінде жазылған, оның Бірмадағы уақытының тәжірибелік нұсқасы болып табылады. 1920-ші жылдардың ортасында Лондонда жалғыз өмір сүрген ол Лондон Орталық өнер және қолөнер мектебінде сурет салуды оқып, өмір бойы сурет салумен айналысты. Каван француз Ривьерасына жиі саяхаттайтын, онда ол жарыс машинасының жүргізушілерімен танысып, героинге құмар болды. 1928 жылы ол Фергюсоннан ажырасып, Тулон маңында кездескен Стюарт Эдмондс есімді суретшіге тұрмысқа шықты. Олар Англияға қайта қоныстанғанға дейін Франция, Италия, Испания және Пиреней таулары арқылы бірге саяхаттады. Бір жылдан кейін ол өзінің алғашқы романы «Сыйлы шеңберді» Хелен Фергюсон деген атпен жариялады, одан кейін келесі сегіз жылда тағы бес кітабы жарық көрді. Каван мен Эдмондс Маргарет есімді қызды дүниеге әкелді, ол туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, содан кейін олар Сюзанна есімді баланы асырап алды. 1938 жылы екінші некесі ажырасқаннан кейін, ол өзін-өзі өлтіруге тырысып, Швейцариядағы клиникаға жатқызылды. Бұл Каванның өміріндегі депрессиясы мен героинге тәуелділігі салдарынан ауруханаға түсу мен психиатриялық емдеулердің алғашқысы болды.

Анна Каван рөлін сомдады

Asylum Piece (1940), психологиялық зерттеушінің ішкі ой-өрісін зерттеген қысқа әңгімелер жинағы, оның Анна Каван атымен жазылған алғашқы кітабы болды, ол өзінің бұрынғы романдары Let Me Alone (1930) және A Stranger Still (1935) кейіпкері еді. Барлық келесі туындыларында жазу стилі түбірлі өзгерді. Сол сәттен бастап қоңыр шашты Фергюсон жоғалып, кристалды сары шашты Каван АҚШ-та заңды атын қолданып, авангард жазушысы ретінде мансабын бастады. Көшпенді саяхатшы Каван Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ұзақ сапарға шықты. 1939 жылдың қыркүйегінен 1943 жылдың ақпанына дейін ол 1940 жылы Калифорниядағы Кармель-бай-зе-Сиде алты ай өткізді. Бұл сапар оның 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Менің жаным Қытайда" повесіне шабыттандырды. Ол сондай-ақ Индонезияның Бали аралына сапар шекті және соңғы бағыты – Жаңа Зеландияның Нейпир қаласында жиырма екі ай тұрды. Соғыс салдарынан саяхат жолы қиынға соқты, көптеген қарапайым теңіз жолдары шектелді. Осының нәтижесінде оның жолы үш рет Нью-Йорк және екі рет Суэц каналы арқылы өтті. 1943 жылдың басында Англияға оралған ол Милл-Хилл жедел жәрдем ауруханасында соғыста неврозға ұшыраған сарбаздармен қысқа уақыт жұмыс істеді және психологиялық медицина бойынша диплом алды. Ол сондай-ақ Сирил Коннолли бас редакторлық қызмет атқаратын және оның достарының бірі Питер Уотсон құрған ықпалды әдеби журнал "Горизонтта" хатшы болып жұмыс істеді. 1944-1946 жылдары ол әңгімелер, мақалалар мен рецензиялар жазды. 1944 жылдың ақпан айында Каванның бірінші некесінен туған ұлы Брайан Гратни Фергюсон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде No. 3 командасында қызмет етіп қаза болды. Ұлыбританияға оралғаннан кейін Каван неміс психиатрымен емделе бастады. Ол 1964 жылы қайтыс болғанға дейін Каванның жақын досы және кейде шығармашылық серіктесі болды. Олар 1949 жылы "Аттың әңгімесі" кітабын бірлесіп жазды және Каван дәрігеріне арнап бірнеше әңгімелер жазды, олар 1970 жылы шыққан "Жюлия және Базука" жинағында жарияланды. Блут Каванның Санаториум Белльвьюде емделуін ұйымдастырды, онда маңызды психиатриялық жетістіктерге қол жеткізілген заманауи клиника болды (1857–1980). Ол жерде Каван психиатр Людвиг Бинсвангерден ем алды, ол экзистенциалдық психология саласындағы пионер және Фрейдтің өмір бойына досы болды. Каван героинге тәуелділігі үшін үнемі стационарлық емдеулерді қабылдады және Лондондағы соңғы жылдары дерлік оқшау өмір сүрді. Ол Жаңа Зеландияда өткен уақытынан және елдің Антарктиданың қонақжайсыз мұзды ландшафтына жақындығынан шабыттанған "Мұз" романымен 1967 жылы соңғы табысқа жетті. Бастапқы қолжазба "Салқын әлем" деп аталды. Оның баспашысы Питер Оуэн Каванға алғашқы жауабын жібергенде, мәтінін қабылдамады да, қабылдамады да, оны Кафка мен "Тәуелсіздер" арасындағы айқас деп сипаттады. Бұл апокалиптикалық роман сыншылардың мақтауына ие болды. Бұл оның ең танымал романы, әлі күнге дейін оқырмандарды оның ерекшелігімен таң қалдырып, қазіргі уақытта ғылыми фантастика емес, ағынды роман ретінде ұсынылуда. Оның алғашқы алты романы оның детоксикациялық емнен кейін жарық көрген туындыларының тәжірибелік және алаңдататын сипатына аз ғана сілтеме жасады. "Asylum Piece" Каванның жаңа стилі мен мазмұнын жариялады. Оның "түнгі тілді" дамытуы арман мен тәуелділік, психикалық тұрақсыздық және шеттелу лексикасын қамтыды. Оны Джуна Барнс, Вирджиния Вульф және Сильвия Платпен салыстырды. Брайан Олдис оны Кафканың қарындасы деп сипаттады. Анаис Нин оның жанкүйері болды және Каванмен хат алмасуға сәттіліксіз тырысты.

Өлім және мұра

Көпшілік арасында героиннің артық дозасынан қайтыс болды деп есептелгенімен, Каван Кенсингтондағы үйінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды және 1968 жылдың 5 желтоқсанында денесі табылды. Алдыңғы күні ол Лондондағы баспашысы Питер Оуэннің үйінде Анайс Ниннің құрметіне өткен қабылдауда болмады. Оның көптеген шығармалары қайтыс болғаннан кейін жарық көрді, ал кейбіреулерін досы және мұрагері, уэльстік жазушы Рис Дэвис өңдеді. Лондондық Peter Owen Publishers компаниясы Каванның еңбектерін ұзақ жылдар бойы қолдап келеді және оларды басылымда ұстауды жалғастыруда. Дорис Лессинг, Дж. Г. Баллард, Анаис Нин, Жан Рис, Брайан Алдис, Кристофер Прист, Нина Аллан, Вирджиния Айронсайд және Мэгги Джи – оның шығармаларын жоғары бағалаған жазушылардың арасында. 2009 жылы Лондонда Анна Каван қоғамы құрылды, мақсаты – оқырмандарды көбейту және Каванның шығармаларын зерттеуді дамыту. Каванның суреттері жақында Оклахома штатының Тулса қаласындағы Зароу өнер орталығында көрмеге қойылды. "Қағаздағы туындылар: Анна Каван" көрмесінде Макфарлин кітапханасының арнайы коллекциясынан алынған отыз алты суреті көрсетілді. Фрейд мұражайындағы "Ақыл-естің дәрігерлері мен әйелдер: ашу, жамандық және қайғы" көрмесі гистерия тарихындағы маңызды сәттерді көрсетіп, оларды әйелдердің шығармашылық өнерімен салыстырды.

Қазіргі заманғы зерттеулер мен түсіндірмелері

2014 жылдың қыркүйегінде Анна Каван қоғамы Ливерпуль Джон Мурс университетінің әдебиет және мәдени тарих ғылыми-зерттеу орталығымен және Питер Оуэн баспасымен бірлесіп, Ағылшын зерттеулер институтында бір күндік симпозиум ұйымдастырды. Анна Каван симпозиумы ғалымдар мен жазушыларды Каванның шығармашылығын тарихи тұрғыдан қарастыру (Каванның көркем әдебиеті мен журналистикасының отаршылдықтан кейінгі аспектілерінен бастап, соғыстар аралық кезең мен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңге дейін), оны өзінің заманының әдеби және интеллектуалдық аясына орналастыру және жазушы ретіндегі оның мұрасын зерттеу үшін біріктірді.

Феминисттік оқулар

Мұз және протофеминизм туралы Л. Тимель Дюшан былай деді: "1967 жылы, феминизмнің екінші толқыны басталар алдында жарық көрген «Мұз» ешқашан протофеминистік әдебиеттің маңызды туындысы деп есептелмеген. Дегенмен, ғалымдар кейде оны 1970 жылдары жанрдың өркендеуіне дейін әйелдер жазған ғылыми фантастика тізімдеріне қосады. Романның сюрреалистік стилі, оқиғаның логикалық байланысына негізделген ғылыми фантастикадан өзгеше оқу тәсілін қажет етеді. Бірақ, мәтіннің суық соғыстың жаһандық саяси зорлық-зомбылығын және әйелдің қауіпті түрде өлімге алып келетін сексуалдық объективациясын байланыстырып, оларды өмірді жоюға бағытталған бірдей, өзіне-өзі зиян келтіретін ұжымдық ниеттің екі полюсі ретінде бейнелеуі «Мұзды» қызықты феминистік әдеби тәжірибе етеді."

Жанрлық және эксперименталды жазу

Каванның "әйел жазушы" ретінде қабылдануы оның гендерлік саясатқа көңіл бөлмегенімен күрделенді, ал оның көркем шығармалары көбінесе тәжірибелік және эстетикалық жазу емес, автобиография ретінде түсіндірілді. Каванның туындыларын нақты әдеби категорияға жатқызу қиын; оның шығармалары реализм, сюрреализм және абсурдизммен тәжірибе жасағанын көрсетеді. Оның туындылары көбінесе тікелей сюжеттен және баяндау құрылымынан бас тартып, аттары жоқ ландшафттар мен кейіпкерлерді бейнелейді. Оның бұзылған повестволері модернистер романшыларымен байланысты сана ағыны әдісіне жақын. Оның ең белгілі романы – "Мұз", ол дәстүрлі жанр шекараларын бұзатын, нақты емес көркем шығарма ретінде сипатталған, онда Борхестің туындылары, Кальвиноның "Көрінбейтін қалалар" немесе Баллардтың "Апат" шығармалары "тәжірибелік жазудың каноны" ретінде аталады.

Ақымақтық саясаты

Каванның ақылсыздық, психиатриялық емдеу орындарында қамауда болуы және опиатқа тәуелділік туралы жазғандары ХХ ғасырдың басындағы психиатрия мен психотерапияға күрделі және ойға толы перспектива ұсынады. Жекеше ауруханалар мен зейнеткерлер үйлерінде емделгенімен қатар, Каван Тависток клиникасында қысқа талдаудан өтті, Беллвью санаториясында Людвиг Бинсвангердің экзистенциалды психотерапия әдісін бастан кешірді және ұзақ жылдар бойы психиатры Карл Блутпен жақын қарым-қатынаста болды. Оның көркем әдебиеттері мен журналистикасында Каван ақылсыздықтың радикалды саясатын қолдап, құқықтары бұзылған және шеттетуге ұшыраған психиатриялық науқастарға дауыс берді, сондай-ақ психиатрияға қарсы қозғалысты болжады. Лондондағы Фрейд мұражайында өткен "Mad, Bad and Sad: Women and the Mind Doctors" (2013 ж.) көрмесінде оның еңбектері басқа ой-сананы зерттеген әйелдердің туындыларымен бірге қойылды, олардың ішінде: Мэри Лэмб, Терон де Мерикур, Элис Джеймс, Анна О, Ида Бауэр, Августин, Элизабет Северн, Брайер, Энни Виннифред Эллерман, Хильда Дулитл, Принцесса Мари Бонапарт, Анна Фрейд, Дороти Бурлингэм, Зельда Фицджеральд, Вирджиния Вульф, Мэрилин Монро және Сильвия Плат.

Театр және спектакльдер

Хореограф және сахналық режиссер 2008 жылы театрға "Мұз" туындемесін бейімдеді. Диджей Бриттонның "Silverglass" пьесасы Рис Дэвис пен Анна Каван арасындағы қарым-қатынас туралы. Ол 2013 жылы Суонсиде өткен Рис Дэвис әңгімелері конференциясында тұңғыш рет көрсетілді. Пьеса 1960 жылдардың соңында өтеді және Дэвистің кеш жаста ғана танылуын, сондай-ақ Каванның соңғы трагедиясын көрсетеді. Екі жазушы да "өзін-өзі жаңадан құру, құпиялар, сексуалдық және жеке сұрақтар үнемі көлеңкеде жасырынып тұратын" өмір сүрді.

Музыка және дыбыс өнері

Талия Зедек – американдық әнші және гитарист, 1980 жылдардың басынан бері белсенді және Live Skull және Uzi сияқты бірнеше танымал альтернативті рок топтарының мүшесі. "Sleep Has His House" 1986 жылы шыққан Uzi тобының "Sleep Asylum of Uzi" альбомына түрткі болды. Эксперименталды музыка/неофолк музыка тобы Current 93-тің негізгі шығармашылық күші Дэвид Тибет, Анна Каванның осы аттас кітабынан шабыдаланып, топтың альбомын "Sleep Has His House" деп атады. Сан-Францисколық пост-рок тобы Carta өздерінің "The Glass Bottom Boat" альбомындағы әнді "Kavan" деп атады. Бұл ән кейін The Declining Winter тобының "Haunt the Upper Hallways" альбомында ремикс түрінде жарық көрді. Француз суретшісі Флориан Пошон "Ice" романы негізінде "Ice Lady" атты дыбыстық туынды жасады. Ол 2008 жылы Марсельдегі vertical align=sup бастамасымен ұйымдастырылған Les Nuits de la Phaune тікелей эфирлік бағдарламасында көрсетілді.

Бейнелеу өнері

Анна атты инсталляциясында Уэльсте орналасқан суретшілер дуэті Хизер мен Иван Морисон екіұшты повествованиелерге негізделген жеке тұлғаның қалыптасуын зерттейді. Олар Каванның өмірі мен туындыларынан шабыт алып, объектілер театрының аллегориялық туындысын жасады, өнімділік пен қуыршақтарды қолданып, объектілерді байланыстырып, "мұздың алға басқан қатеріне қарсы махаббат пен жоғалтудың қатыгез хикаясын" сахналады. Алғаш рет 2012 жылы Англияның Уэйкфилд қаласындағы Хепворт Уэйкфилдте көрсетілді.

Анна Каванның антологиялық шығармасы

"Шатасу бөлімі". Кітапта: Әртүрлі туындылар. № 3, Лео Бенсманн мен Денис Гловер редакторында. Крайстчерч: Caxton Press, 1941. "Мұзды дауыл". Иан Гордон редакциялаған "Жаңа Зеландияның жаңа жазуларында". Веллингтон: Progressive Publishing Society, 1942. "Мен – Лазармын". Horizon VII, № 41, 1943, 353–61. "Жаңа Зеландия: Сұраққа жауап". Horizon VIII, № 45, 1943, 153–61. "Ұлы жарылыс". Денис Вал Бейкер редакциялаған "Қазіргі заманғы қысқа әңгімелерде". Лондон: Staples & Staples, 1943. "Менің халқымның бейнесі". Horizon IX, № 53, 1944, 323–35. "Менің халқымның бейнесі". Денис Вал Бейкер редакциялаған "Little Reviews Anthology 1945". Лондон: Eyre & Spottiswoode, 1945. "Мен – Лазармын". Реджинальд Мур мен Вудроу Уайатт редакциялаған "1940 жылдардағы әңгімелер" томы. 1. Лондон: Nicholson & Watson, 1945. "Екі жаңа зеландиялық туынды". Уильям Сансом редакциялаған "Choice" журналында. Лондон: Progressive Publishing, 1946. "Жаңа әлемдер". Сирил Коннолли редакциялаған "Horizon" журналында. Лондон, 1946. "Профессор". Сирил Коннолли редакциялаған "Horizon" журналында. Лондон, 1946. "Менің халқымның бейнесі". Денис Вал Бейкер редакциялаған "Қазіргі британ жазуында". Нью-Йорк: Vanguard Press, 1947. "Мен – Лазармын". Мэри Луиза У. Асвелл редакциялаған "Дүние ішінде: Заманымыздың невроздарын ашып көрсететін көркем әдебиет". Нью-Йорк: McGraw Hill Books, 1947. "Қызыл иттің іздері". Джон Леманн редакциялаған "Penguin New Writing", 37-том. Хармондсворт: Penguin, 1949. "Қызыл иттің іздері". Джон Леманн редакциялаған "Жаңа жазудың құндылықтары: Жаңа жазу беттерінен өлеңдер, әңгімелер және басқа да прозалық туындылар антологиясы". Лондон: John Lehmann, 1952. "Бақытты ат". Алан Росс редакциялаған "London Magazine" журналында. Лондон, 1954. "Ұйқы сарайы". Дон Конгдон редакциялаған "Түндегі өлгендерге арналған әңгімелер". Нью-Йорк: Dell Books, 1957. "Жарқын жасыл дала". Питер Оуэн мен Венди Оуэн редакциялаған "Көктемнің екінші кезеңі: Қазіргі үрдістер антологиясы". Лондон: Peter Owen Ltd., 1958. "Тауларда биік". Алан Росс редакциялаған "London Magazine" журналында. Лондон, 1958. "Кері санауға бес күн қалды". Encounter XXXI, № 1, 1968, 45–49. "Джулия және Базука". Encounter XXXII, № 2, 1969, 16–19. "Батырлар әлемі". Encounter XXXIII, № 4, 1969, 9–13. "Мерседес". 1970 жылғы "London Magazine" журналында, 17–21. "Үрейдің шегінде". Vogue журналы, 1971 жылғы 1 қазан, 75–83. "Ұйқының үйі" үзінділері. Энтони Стивенстің алғы сөзімен "Айғыр бақшасы: Жазушылардың армандары туралы кітап". Лондон: Serpent's Tail, 1996. "Зебра шабуылдады". Джонатан Летем редакциялаған "The Vintage Book of Amnesia". Нью-Йорк: Vintage Books, 2000.

Өмірбаяндары

Анна Каванның өмірі: Дэвид Каллардтың өмірбаяны. Лондон: Питер Оуэн, 1994 жыл.
Жер бетіндегі бейтаныс: Анна Каванның өмірі мен еңбектері, Джереми Рид. Лондон: Питер Оуэн, 2006 жыл.
Анна Каванның Жаңа Зеландиясы, Дженнифер Стурм. Окленд: Рэндом Хаус Букс, 2009 жыл.
Бұрынғыдан да бейтаныс: Анна Каванның шығармалары, Фрэнсис Бут. Лондон: Лулу.com, 2013 жыл.

Негізгі мұрағаттар

Каванның ең үлкен мұрағаттық материалдары Талса университетінің Макфарлин кітапханасында, Арнайы жинақтар және университет мұрағаттары бөлімінде сақталған. Бұған оның Анна Каванның қолжазбалары мен суреттерінен тұратын, 1867–1991 жылдарға қатысты жеке мұрағаты кіреді; сондай-ақ, 1943–1971 жылдарға қатысты Анна Каванның эфемералар жинағы (Мейк Стивенс жинағы), 1943–1991 жылдарға қатысты Ричард Р. Центинг жинағы, Дэвид А. Каллард жинағы және 1969–1992 жылдарға қатысты Анаис Ниннің қағаздары да бар. Талсадан тыс жерлердегі басқа жинақтардың ішінде Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығындағы Питер Оуэн мұрағаты, Каван мен оның баспагері Питер Оуэн арасындағы хат алмасуы мен осыған қатысты материалдар бар. Каванның баспагерлерге жазған хаттары басқа мұрағаттарда сақталған, оларға Уильям А. Брэдли әдеби агенттігі, Фрэнсис Генри Кинг, Scorpion Press, Джон Леман, Кей Дик және Джеральд Гамильтон кіреді. Каванның хаттары мен оның өлімінен кейін жарық көрген туындыларына қатысты құжаттар Уэльстің Ұлттық кітапханасындағы Рис Дэвис мұрағатына енгізілген. 1940–1955 жылдар аралығындағы Уолтер Иан Гамильтонға жазған Каванның хаттары Жаңа Зеландияның Ұлттық кітапханасының Александр Тернбулл кітапханасында сақталған. Басқа хат алмасуларды Рединг университетінің Рэндом Хаус архивіндегі Джонатан Кейптің архивтерінде және Эдинбург университетінің кітапханасындағы Костлер архивінде, Арнайы жинақтар бөлімінде табуға болады.