Жон Тальбот: 100 жылдық соғыстың аңызды қолбасшысы

Кіріспе

15 ғасырдағы ағылшын дворяны және әскери шенеунік

Джон Талбот, Шрусберидің 1-ші графы, Уотерфордтың 1-ші графы, 7-ші барон Талбот, КГ (шамамен 1387 – 17 шілде 1453), «Ескі Талбот» деп белгілі, жүз жылдық соғыс кезіндегі көрнекті ағылшын дворяны және әскери қолбасшы болды. Ол соғыстың соңғы кезеңдеріндегі ағылшын капитандарының арасында Англияда ең танымал және Францияда ең қорқыныштысы саналды. Қатал, қатыгез және ұрысқақ мінезімен белгілі Талбот ағылшын әскерінің құлдырау кезеңінде өзінің әскери қабілетін көрсетті. «Ағылшын Ахиллесі» және «Француздардың үрейі» аталған ол Шекспирдің пьесаларында мадақталған. Далалық артиллерияға ойсырап шабуыл жасағаннан қаза табуы рыцарлық дәуірдің аяқталуының символына айналды. Ол сонымен қатар Блэкмирдің 10-шы бароны Стрейндж және әйелінің құқығы бойынша 6-шы барон Фурнивалл атақтарын да иеленді.

Шығу тегі

Ол Уильям "Ле Сир" Талботтың ұлы Ричард Талботтан тегін алып, оның иелігі (әйелі және сәби ұлы Хью) 1086 жылы Бедфордширдегі Вобурн мен Батлсденде Уолтер Джиффардтың жалға алушысы болды. Талботтар отбасы Нормандия герцогы Ричард I-нің заңды емес ұлы Вильям д’Иемуадан тараған. Вильямның ұлы, Лизие епископы Хью, Уильям "Ле Сир" Талботтың (1046 – 1066) әкесі болды. Талботтар Англия королі Уильяммен және Гиффардтар отбасымен туыс болды. Талботтар отбасының Нормандиядағы Гиффардтардың вассалдары болғанын айту дұрыс емес. Ричардтың ұлы Хью Талбот Беубек аббаттығына сыйлық берді, оны 1153 жылы оның ұлы Ричард Талбот растады. Бұл Ричард (1175 жылы қайтыс болған) 1166 жылы Букингемширдегі Гиффард құрметіне қарай үш иелікке ие болғандығы тіркелген. Ол сондай-ақ Херефордширдегі Линтон қаласында иелікке ие болды, оған оның ұлы Гилберт Талбот (1231 жылы қайтыс болған) 1190 жылы жаңа жарлық алды. Гилберттің немересі Гилберт (1274 жылы қайтыс болған) Гвенлиан ферк Рис Мехиллға үйленді, оның Уэльс принці Рис Мехиллдің жалғыз мұрагері деп қате есептелді, оның гербі Дехьюбарт әулетіне тиесілі болды, және Талботтар одан кейін өздерінің бұрынғы гербінің орнына оны қабылдады! Олардың 1301 жылғы Барондар хатына қол қойған ұлы сэр Ричард Талбот Херефордширдегі Эклсуолл иелігін әйелі Сараның құқығымен иеленді, ол Уильям де Бошамптың, 9-шы Уорвик графының қарындасы болды. 1331 жылы Ричардтың ұлы Гилберт Талбот (1276–1346) Парламентке шақырылды, бұл оның барондық мәртебесінің куәсі саналады – қараңыз, Талбот бароны. Гилберттің ұлы Ричард Елизавета Коминге үйленді, ол Гудрих қамалының мұрасын өзімен бірге әкелді. Джон Талбот шамамен 1384 жылы, немесе көбінесе 1387 жылы туды, ол Ричард Талботтың екінші ұлы, Гудрих қамалының 4-ші бароны Талбот, Анкареттен, 4-ші Блэкмир бароны Стрейндждің қызы және жалғыз мұрагері. Оның туған жері – Шропширдегі Уитчерч қаласына жақын орналасқан Блэк Мере қамалы (анасының иеліктерінің ортасы), қазір Блейкемер орлары ретінде тіркелген ескерткіш. Оның кіші інісі Ричард Дублиннің архиепископы және Ирландияның лорд-канцлері болды: ол өз заманының ең ықпалды ирланд мемлекет қайраткерлерінің бірі болды және Ирландиядағы қиын жылдары ағасының ең адал қолдаушысы болды. Джонның ағасы Гилберт (1383 жылы туған) болды, ол ата-анасының Талбот және Стрейндж барондықтарының мұрагері болды. Оның әкесі 1396 жылы, Талбот тоғыз жаста болғанда қайтыс болды, сондықтан оның ерте өміріне ең көп әсер еткені Анкареттің екінші күйеуі Томас Невилл, 5-ші барон Фурнивалл болды. (1401) неке оның екінші ұлына атақ беруге мүмкіндік берді, өйткені Невиллдің ұлдары болған жоқ, ал барон Фурнивалл атағы оның үлкен қызы Мод (Талботтың әпкесі) арқылы өтті, ол Джонның бірінші әйелі болды. Олардың некесі Джонның өзін Джон Талбот, 6-шы барон Фурнивалл деп атауына себеп болды.

He was descended from Richard Talbot, the son of William "Le Sire" Talbot, whose estate (wife and infant son Hugh) was a tenant in 1086 of Walter Giffard at Woburn and Battlesden in Bedfordshire. The Talbot Family descends from William d'Hiemois, the illegitimate son of Richard I, Duke of Normandy. William's son Hugh, Bishop of Lisieux, was the father of William "Le Sire" Talbot (1046 1066). The Talbots were cousins of William "The Conqueror", King of England, and also the Giffard family. It is incorrect to suggest that the Talbot family were vassals of the Giffards in Normandy. Hugh Talbot, Richard's son, made a grant to Beaubec Abbey, confirmed by his son Richard Talbot in 1153. This Richard (died 1175) is listed in 1166 as holding three fees of the Honour of Giffard in Buckinghamshire. He also held a fee at Linton in Herefordshire, for which his son Gilbert Talbot (died 1231) obtained a fresh charter in 1190. Gilbert's grandson Gilbert (died 1274) married Gwenllian ferch Rhys Mechyll, who was incorrectly assumed to be the sole heiress of the Welsh Prince Rhys Mechyll, whose armorials were of the House of Deheubarth, and which the Talbots thenceforth assumed in lieu of their own former arms! Their son Sir Richard Talbot, who signed the Barons' Letter of 1301, held the manor of Eccleswall in Herefordshire in right of his wife Sarah, sister of William de Beauchamp, 9th Earl of Warwick. In 1331 Richard's son Gilbert Talbot (1276–1346) was summoned to Parliament, which is considered evidence of his baronial status – see Baron Talbot. Gilbert's son Richard married Elizabeth Comyn, bringing with her the inheritance of Goodrich Castle. John Talbot was born in about 1384 or more likely around 1387, the second son of Richard Talbot, 4th Baron Talbot of Goodrich Castle, by Ankaret, daughter and sole heiress of the 4th Baron Strange of Blackmere. His birthplace was Black Mere Castle (the caput of his mother's estates) near Whitchurch, Shropshire, which is now a scheduled monument listed as Blakemere Moat, site of the demolished fortified manor house. His younger brother Richard became Archbishop of Dublin and Lord Chancellor of Ireland: he was one of the most influential Irish statesmen of his time, and his brother's most loyal supporter during his often troubled years in Ireland. John also had an elder brother, Gilbert (born 1383), who was heir to their parents' baronies of Talbot and Strange. His father died in 1396 when Talbot was around nine years old, and so it was Ankaret's second husband, Thomas Neville, 5th Baron Furnivall, who became the major influence in his early life. The marriage (1401) also gave the opportunity of a title for her second son, as Neville had no sons, with the title Baron Furnivall going through his eldest daughter Maud (Talbot's stepsister), who would become John's first wife. Their marriage resulted in John styling himself as John Talbot, 6th Baron Furnivall.

Ирландиядағы алғашқы қызметі

1404 жылдан 1413 жылға дейін ол ағасы Гилбертпен бірге Уэльстің көтерілісіне немесе Оуэйн Глиндюрдің бүлігіне қатысты. Осы арада 1409 жылдан бастап ол әйелінің құқығымен парламентке шақырылды. Содан кейін 1414 жылдың ақпан айынан бастап бес жыл бойы Ирландияның Лорд-лейтенанты болды, онда ол бірқатар шайқастарға қатысты. Ол Джеймс Батлер, 4-ші Ормонд графы және Реджинальд Грей, 3-ші Барон Грей де Рутинмен, өзі иеленген Вексфорд құрметіне байланысты мұрагерлік дауына қатысты. Оған қарсы шағымдар Ирландиядағы қатал билігі үшін де, Херефордширдегі зорлық-зомбылық әрекеттері үшін де жасалды, ол лоллард сэр Джон Олдкаслдың досы болған және Арундель графының қызметкерлерімен жер дауына қатысқан. Ормонд графымен болған дау Талбот пен оның ағасы, Дублин архиепискобы, бір жағынан, Батлер әулеті мен олардың одақтастары Берклилер, екінші жағынан арасындағы ұзаққа созылған антагонизмге айналды. Екі тараптың қарым-қатынасы соншалықты уытты болды, тіпті шын жеккөрушілік болды делінді. Антагонизм 1440 жылдарығы шарықтау шегіне жетті, соңында Ирландиядағы дерлік барлық жоғары лауазымды шенеуніктер осы дауға қатысты. Екі тарап та Ирландиядағы ағылшын билігін әлсіреткені үшін Тайлық кеңесінен сөккіге ұшырады: Кеңес оларды келіспеушіліктерін жоюға шақырды. Достық қарым-қатынас ақыры Талботтың ұлы мен мұрагері Ормондтың қызы, леди Элизабет Батлермен некелесу арқылы орнатылды. Джон Ирландиядағы алғашқы мерзімінде оның ағасы Гилберт Францияда әскери қызмет өткерді. Гилберт 1418 жылдың 19 қазанында Руанды қоршауда қаза тапты, ал оның жерлерін оның жалғыз қызы және мұрагері Анкарет Талбот, Джонның немересі мұралады. Анкарет, 6-шы баронша Талбот, 1421 жылдың 13 желтоқсанында қайтыс болды, осылайша Талбот әулетінің жерлерін оның ағасы Джон мұралады, ол 7-ші барон Талбот атанды. 1420 жылдан 1424 жылға дейін Францияда қызмет етті, бірінші жылдың соңында Генрих V-нің әйелі Валуалық Екатеринаның тәж кию тойын ұйымдастыру үшін қысқа ғана уақытқа оралды. Ол 1421 жылдың мамыр айында Францияға оралды және 1424 жылдың 17 тамызында Верней шайқасына қатысып, осылайша Гартер орденімен марапатталды. 1425 жылы ол қысқа мерзімге Ирландияда лейтенант болды; ол 1446–1447 жылдары қайтадан қызмет етті. Соңғы тағайындалу кезінде ол Уотерфорд графы және Ирландияның мұрагерлік Лорд-Гардиан атанды.

From 1404 to 1413 he served with his elder brother Gilbert in the Welsh revolt or the rebellion of Owain Glyndŵr. Meanwhile, he was summoned to Parliament in his wife's right from 1409. Then for five years from February 1414 he was Lord Lieutenant of Ireland, where he did some fighting. He had a dispute with James Butler, 4th Earl of Ormond and Reginald Grey, 3rd Baron Grey de Ruthyn over the inheritance for the honour of Wexford which he held. Complaints were made against him both for his harsh government in Ireland and for acts of violence in Herefordshire, where he was a friend of the Lollard Sir John Oldcastle, and for land disputes with retainers of the Earl of Arundel. The dispute with the Earl of Ormond escalated into a long running feud between Talbot and his brother, the Archbishop of Dublin, on the one hand, and the Butler family and their allies the Berkeleys on the other. Relations between the two sides became so poisonous that it was said that real hatred was involved. The feud reached its height in the 1440s, and in the end just about every senior official in Ireland had taken sides in the quarrel. Both sides were reprimanded by the Privy Council for weakening English rule in Ireland: the Council implored them to make up their differences. Friendly relations were finally achieved by the marriage of Talbot's son and heir to Ormond's daughter, Lady Elizabeth Butler. During John's first term in Ireland, his elder brother Gilbert was serving as a soldier in France. Gilbert died on 19 October 1418 at the siege of Rouen, and his lands were inherited by his only daughter and heiress Ankaret Talbot, John's niece. Ankaret, 6th Baroness Talbot, died shortly after on 13 December 1421 and the Talbot family lands were thus inherited by her uncle John, who became 7th Baron Talbot. From 1420 to 1424 he served in France, apart from a brief return at the end of the first year to organise the festivities of celebrating the coronation of Catherine of Valois, the bride of Henry V. He returned to France in May 1421 and took part in the Battle of Verneuil on 17 August 1424 earning him the Order of the Garter. In 1425, he was lieutenant again for a short time in Ireland; he served again in 1446–47. On the latter appointment he was made Earl of Waterford and hereditary Lord High Steward of Ireland.

Францияда қызмет ету

Осы уақытқа дейін оның мансабы – қатал маршкер лордтыкіндей болды, қатал күш қажет болған лауазымдарда қызмет етті. Алайда, ол Франциядағы іс-әрекеттерімен ғана танымал болды. 1427 жылы ол тағы да Францияға барды, онда Бедфорд герцогы мен Уорвик графымен бірге Мэнде және Орлеан қамалында ерекше көзге түсті. 1429 жылғы 18 маусымда Патай шайқасында соғысып, тұтқынға алынып, төрт жылға дейін абалыда болды. Ол француз басшысы Жан Потон де Ксентрайльмен айырбасталып, 1433 жылғы мамырда Англияға оралды. Шілдеге дейін ол Сомерсет графының басшылығымен Францияға қайтқанға дейін қалды. Талбот – батыл және агрессивті сарбаз, мүмкін сол дәуірдегі ең батыл капитан. Ол және оның әскерлері кез келген уақытта қаланы қайтарып алуға және француз әскерінің шабуылына тойтарыс беруге дайын болды. Оның айрықша белгісі – жылдам және агрессивті шабуылдар. Ол Франция мен Нормандияда губернатор және генерал-лейтенант болып тағайындалды, ал 1434 жылы Бедфорд герцогы оны Клермонт графы етіп бекітті. Сондай-ақ, ол капитан мен лейтенанттарды тағайындап, әскерді қайта ұйымдастырды, оларды қамалдауға дайындады және тиісті жабдықтармен қамтамасыз етті. Бірақ 1435 жылы Бедфорд герцогы қайтыс болғанда, Париждегі Бургундия үкіметі француздардың жағына өтті, ал Талбот, «Талбот патшасы» (le roi talbot) деп белгілі болған, майдандағы негізгі ағылшын генералы болды. 1436 жылғы 2 ақпанда ол Сэр Томас Кириелл мен Сэр Томас Скельстерді қоса алған шағын күшке басшылық етіп, Руан маңындағы Ры шайқасында Ла-Хир мен Ксентрайльдерді жеңді. Сол жылы ол бірнеше ай бұрын француздарға жоғалған шығыс Нормандиядағы Пейс-де-Ко аймағының үлкен бөлігін қайтаруға үлкен үлес қосты. 1437 жылғы 13 ақпанның таңында ол Париждің солтүстігіндегі Понтуаз қаласын күтпеген шабуылмен алып, қысқа мерзімге астанаға қауіп төндірді. Сол жылы Кротойда Сомма өзенінен батыл өтіп, көптеген бургундиялық әскерді шашыратты. 1439 жылғы 22-23 желтоқсан түнінде олардың лагеріне жасалған күтпеген шабуылдан кейін, ол констебль Ричмонттың 6000 сарбазынан тұратын армиясын талқандады, ал 1440 жылғы 7 шілдеде Харфлерді қайта басып алды. 1441 жылы ол француз әскерін Сень және Оза өзендерінен төрт рет қуды, оларды шайқасқа шақыруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады.

So far his career was that of a turbulent Marcher Lord, employed in posts where a rough hand was useful. It was for his actions in France that he would acquire his fame, however. In 1427 he went again to France, where he fought alongside the Duke of Bedford and the Earl of Warwick with distinction in Maine and at the Siege of Orléans. He fought at the Battle of Patay on 18 June 1429 where he was captured and held prisoner for four years. He was released in exchange for the French leader Jean Poton de Xaintrailles and returned to England in May 1433. He stayed until July when he returned to France under the Earl of Somerset. Talbot was a daring and aggressive soldier, perhaps the most audacious captain of the age. He and his forces were ever ready to retake a town and to meet a French advance. His trademark was rapid aggressive attacks. He was rewarded by being appointed governor and lieutenant general in France and Normandy and, in 1434, the Duke of Bedford made him Count of Clermont. He also reorganized the army with captains and lieutenants, trained the men for sieges, and equipped them accordingly. But when the Duke of Bedford died in 1435, the Burgundian government in Paris defected to the French, leaving Talbot, known as le roi talbot ("king Talbot") as the main English general in the field. On 2 February 1436, he led a small force including Sir Thomas Kyriell and Sir Thomas Scales and routed La Hire and Xaintrailles at the battle of Ry near Rouen. Later that year, he did much to recover large portions of land on the Pays de Caux in eastern Normandy which had been lost to the French a few months earlier. On the dawn of 13 February 1437, in spectacular fashion, he took the town of Pontoise north of Paris by surprise, threatening the capital itself for a time. The same year at Crotoy, after a daring passage of the Somme, he put a numerous Burgundian force to flight. At night on 22–23 December 1439, following a surprise flank attack on their camp, he dispersed the 6000 strong army of the Constable Richemont, and on 7 July 1440 he retook Harfleur. In 1441, he pursued the French army four times over the Seine and Oise rivers in an unavailing attempt to bring it to battle.

Лорд Шрузбери

1442 жылдың ақпан айында Талбот Англияға оралып, Нормандиядағы Йорк герцогы үшін шұғыл түрде күш сұрады. Наурыз айында корольдің бұйрығымен осы мақсатта кемелер тартылып алынды, Талбот Лондон портынан және Сандвичтен кемелер жинауға жауапты болды. 20 мамырдағы Ақшұңқыр күні Генрих VI оны Шрусбери графы етіп тағайындады. Бес күннен кейін Талбот Францияға қайтып оралды, ал маусым айында олар Харфлерде жиналды. Сол кезде ол алты жасар қызы Элеонорамен алғаш рет кездесті және жаңадан тағайындалған графня Маргаретті тағы бір баламен жүкті қалдырды деп есептеледі. 1442-1443 жылдары ол Дипптің сәтсіз қоршауына жетекшілік етті, онда ағылшын әскері Францияның болашақ королі Людовик XI басшылығындағы француздық күштерден жеңіліске ұшырады. 1443 жылдың маусым айында Талбот Йорк герцогының атынан Англияға қайта оралды, бірақ бұл жолы ағылшын кеңесі күш беруден бас тартты, оның орнына Шрусберидің қайын інісі Эдмунд Бофорт басқаратын жеке күш жіберді. Оның ұлы, сэр Кристофер Англияда қалды, көп ұзамай 23 жасында өз әскерлерінің бірі, Трефлидиандық Гриффин Вахан 10 тамызда "Каус, Салоп округінде" (Каус қамалы) найзамен өлтірді.

Ахиллдің ағылшынша аты

Ол 1445 жылы Генрих VI (Францияның даулы королі ретінде) Франция констеблі болып тағайындалды. 1449 жылы Руанда тұтқынға алынғанда француз патшасына қарсы ешқашан қару кимеуге уәде берді. Ол сөзіне адал болды, бірақ жеке өзі соғыспай, француздарға қарсы ағылшын әскерлеріне басшылық етуді жалғастырды. Англияда ол Генрих VI патшаның ең жақсы қолбасшысы ретінде кеңінен танымал болды. Патша 1452 жылы Дартфордта және 1450 жылы Кейдтің бүлігін басуда оның қолдауына сүйенді. 1452 жылы ол Аквитания герцогтігінің патшаның лейтенанты ретінде Бордоға жіберілді және 17 қазанда сонда қонды. Франция тарапынан күшейіп келе жатқан қысымға тап болған қамал гарнизондарын жөндеді, ал 1453 жылдың көктемінде оның ұлы Джон, Лизль виконтымен бірге қосымша күштер келді де, Фронсак қаласын басып алды.

Мәдениеттің әсері

Ол Шекспирдің "Генрих VI" 1-бөлігінде: "Сирек кездесетін қару күштеріндегі жетістіктері үшін құрылған, Шрусбери графы, Батыр Лорд Талбот" деп батырлықпен бейнеленеді. Талботтың сәтсіздіктерінің барлығы Фастолф пен ағылшын сарайындағы талас-тартысқа толы топтардың кінәсіне жатады. Томас Наше өзінің "Pierce Penniless" атты кітабында осы пьеса туралы пікір білдіріп, Талботтың мысалы оның қайтыс болғаннан кейін екі ғасыр өткен соң да ағылшындарды қайта шабыттандырып жатқанын айтты. Егер батыл Талбот, француздықтардың қорқынышы, өзінің қабірінде екі жүз жыл жатқаннан кейін тағы да сахнада жеңіске жететінін білгенде қанша қуанған болар еді, және оның сүйектері кемінде он мың көрерменнің жасқан мөлдірлерімен қайтадан майланатынын көретін еді (бірнеше рет), оның рөлін сомдайтын актерде оның жаңадан қан тамып тұрғанын көреді. Мен оны кез келген коллиан немесе тоңмойындық өрескелтің ішіндегінің барлығына қарсы қорғаймын, жер бетінде адамға берілген өлімсіздікке тең келетін нәрсе – осы пьесалар ғана.

Көркем әдебиет

Джон Талбот Koei компаниясының Bladestorm: The Hundred Years' War видеоойынында маңызды кейіпкер ретінде бейнеленген, ол Эдуард, Қара Принцтің оң қолы ретінде көрінеді, оның көптеген бейнелеулерінде ол бұрынғысы мен Англияның туын қолдайды. Талбот PSP ойынындағы Jeanne d'Arc-тың басты қарсыластарының бірі болып табылады.

Басқа дереккөздер

Оллманд, К. Т. (1983) Ланкастерлік Нормандия, 1415–1450: Ортағасырлық оккупация тарихы. Нью-Йорк: Кларендон баспасы, Оксфорд университетінің баспасы, б. xiii, 349.
Баркер, Дж. (2000) Жүз жылдық соғыс.
Брэдбери, М. (1983) Ортағасырлық садақ ату.
Мортимер, И. (2008) 1415: Даңқ жылы.
Поллард, А. Дж. (1983) Джон Талбот және Франциядағы соғыс, 1427–1453, Атлантик-Хайлендс, Нью-Джерси: Humanities Press, Inc.
Сампшн, Дж. (2004) Жүз жылдық соғыс: Отпен сынақ. 2 томдық еңбектің 2 томы.
Талбот, Х. (1980) Англиялық Ахиллес: Джон Талботтың өмірі.