Кіріспе
1890 жылдары АҚШ-тың орталық аймағындағы заңнан тыс адамдардың тобы. "Жабайы топ", сондай-ақ Дұлин-Далтон тобы немесе Оклахомбрлер деп белгілі, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Үндістан территориясындағы американдық заңсыз топтардың бірі болды. Олар 1890 жылдары Канзас, Миссури, Арканзас және Оклахома территориясында банктер мен дүкендерді тонап, пойыздарды тонап, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін өлтіретін. Ұзын шапандары үшін оларды "Оклахомадағы ұзын шабандылар" деп те атады. Топ 19-шы ғасырдың соңғы онжылдығында құрылды, ал мүшелерінің көпшілігі 1900 жылға дейін қаза тапты. Оның он бір мүшесінің тек екеуі ғана 20-шы ғасырға дейін тірі қалды, ал барлығы да құқық қорғау органдарымен болған атыс кезінде қаза тапты.
The Wild Bunch, also known as the Doolin–Dalton Gang, or the Oklahombres, were a gang of American outlaws based in the Indian Territory in the late 19th and early 20th centuries. They were active in Kansas, Missouri, Arkansas, and Oklahoma Territory during the 1890s—robbing banks and stores, holding up trains, and killing lawmen. They were also known as The Oklahoma Long Riders because of the long dusters that they wore. The gang formed in the last decade of the 19th century, and most of its members were killed before 1900. Only two of its eleven members survived into the 20th century, and all eleven met violent deaths in gun battles with lawmen.
Мүшелер
Бандаға Билл Дулин және Уильям Марион "Билл" Далтон жетекшілік етті; оған әр түрлі уақытта келесі адамдар кірді: Уильям "Тулса Джек" Блейк, Дэн "Динамит Дик" Клифтон, Рой Догерти (а. к. а. "Арканзас Том Джонс"), Джордж "Биттер Крик" Ньюкомб (а. к. а. "Қырғын баласы"), Чарли Пирс, Уильям Ф. "Кішкентай Билл" Рейдлер, Джордж "Қызыл Бак" Уэйтман, Ричард "Кішкентай Дик" Уэст және Оливер "Ол" Янтис. Сонымен қатар, екі жасөспірім қыз, Little Britches және Cattle Annie, банданы ілесіп жүріп, құқық қорғау органдарының қозғалысы туралы хабардар етіп отырды, олар қылмыскерлерді қуғанда. Дулин, Ньюкомб және Пирс бұрын Билл Далтонның ағалары басқарған Далтон бандасының мүшелері болған. Билл Далтон ағаларына олардың бандасына көмектескен, бірақ олардың тонауларының ешқайсысына қатыспаған және олардың екеуі Канзас штатының Коффивилл қаласындағы банк тонауында қаза болғанға дейін іске араласпаған. Дулин Канзаста және Чероки аймағында каубой болып жұмыс істеген. Wild Bunch бандасының жетекшісі ретінде ол Робин Гудтай саналатын, өйткені ол және оның бандасы бай ұйымдарға шабуыл жасады. Олар заңнан жасыру үшін халықтан көп көмек алды (Ингаллс, Оклахоманы қараңыз).
Шығу тегі
Далтон тобы деп танылған топқа бірнеше Далтон бауырлары жетекшілік еткен, ал оның басшысы Боб Далтон болды. Дулин, Ньюкомб және Чарли Пирс де мүшелердің қатарында болды. Олар 1892 жылдың 15 шілдесінде Оклахома территориясындағы Адейрде сәтсіз пойыз тонауға қатысты, сол кезде екі күзетші және екі қала тұрғыны, екеуі де дәрігерлер, жараланды, дәрігерлердің бірі ертесі күні көз жұмды. Дулин, Ньюкомб және Пирс Боб Далтон топ мүшелері арасында ақшаны әділ бөліспейтініне наразылық білдіріп, топтан шығып кетті, бірақ кейін қайта оралды. Кейбір мәліметтер бойынша, Боб Далтон Дулинге, Ньюкомбқа және Пирске енді олардың қажеті жоқ екенін айтқан. Дулин достарымен бірге Оклахома территориясының Ингаллс қаласындағы жасырынған жеріне оралды. 5 қазанда Далтон тобының қалған бес мүшесінің төртеуі Канзас штатының Коффивилл қаласындағы сәтсіз тонау кезінде қаза тапты. Бір кезде Дулин және оның серіктестері заңнан тыс Генри Старрдың (Чероки) басшылығымен әрекет етіп, Оклахома штатының Кингфишер қаласының солтүстік-шығысында 75 шақырымдай жерде тығындап, бірнеше шабуылдар жасады. Дулин, Ньюкомб және Пирс Дальтон анасына Кингфишерге барып, ұлдарының қазасына орай көңіл көтеріп, жұбатты. Лит және Билл Далтон бауырлары да аналарына келді, Дулин оларға ағаларын өшіру үшін өзіне және тобына қосылуды ұсынды. Билл Далтон оларға қосылуға келісіп, көп ұзамай бірнеше тонауларға қатысты, бірақ Лит одан жиренді. Генри Старр 1893 жылы тұтқындалып, Форт-Смитте сотқа берілді. Дулин мен Далтон топтың көшбасшылары ретінде танылғандықтан, бұл топ Дулин-Далтон тобы, сондай-ақ Жабайы топ деп аталды. Олар солтүстік-шығыс Пейн округінде тығындап, Ингаллс деген кішкентай ауылдан оқ-дәрі және жабдықтар сатып алып тұрды.
Мансап
Көп ұзамай Дулин әрекетке кіріседі: 1892 жылдың 1 қарашасында оның жаңа тобы, «Жабайы топ», Канзас штатының Спирвилл қаласындағы Форд округінің банкін тонап, қолдағы барлық ақшаны және 1500 доллардан астам қазыналық банкноттарды алып қашыпты. Поштаға жіберілген сипаттамалар бойынша Оклахома территориясының Стиллуотер қаласының қалалық маршалы бандиттің жаңа мүшесі Оль Янтисті таныды. Маршалдың жасағы көп ұзамай Янтисті қоршап алып, атыс кезінде өлтірді. 1893 жылдың 11 маусымында «Жабайы топ» Канзас штатының Симаррон қаласының батысында Санта-Фе пойызын тонады. Олар Калифорния-Нью-Мексико экспрессінен 1000 долларлық күміс алып кетті. Оклахома территориясының Бовер округінен келген шериф жасағы Форт-Сапплиден солтүстікке қарай оларды ұстады. Топ қашып кетті, бірақ одан кейінгі атыста Дулиннің сол аяғына оқ тиді. Ол өмір бойы жарақатынан қиналды. 1893 жылдың 1 қыркүйегінде жаңа АҚШ маршалы Эветт Дюма «Э.Д.» Никс ұйымдастырған жасақ заңсыз Ингаллс қаласына барып, оларды ұстауға ниеттенді. «Ингаллс шайқасы» деп танылған шайқаста он төрт заңгердің үшеуі қаза тапты. Екі қала тұрғыны да қаза тапты, біреуі заңсызды қорғап қаза тапты. Ұзақ үзілістен кейін топ Оклахома территориясындағы қызметін жалғастырды. 1894 жылдың 3 қаңтарында Пирс пен Уэйтман Кларксон қаласындағы дүкен мен пошта бөлімін тонады. 23 қаңтарда топ Пауни қаласындағы «Фермерлер мен азаматтар» банкін тонады, ал 10 наурызда «Жабайы топ» Вудворд қаласындағы Санта-Фе теміржол стансасын 6000 доллардан астам сомаға тонады. 20 наурызда Никс «Үш гвардияшыны» «Жабайы топты» ұстауға бағыттап жіберді. Бұйрықта былай делінген: «Мен сіздерді осы жұмысты атқаруға таңдадым, сіздердің осы қарақшыларды жеңіп, оларды мүмкін болса тірі, ал қажет болса өлтіріп әкелуге қабілетті екеніңізге толық сенім білдіремін». 1894 жылдың 1 сәуірінде топ зейнеткер АҚШ маршалы У.Х. Каррдың Индиан территориясының Сэкрет-Харт қаласындағы дүкенін тонауға тырысты. Карр Ньюкомбты иығынан атқан, ал топ ештеңе алмай қашып кетті. 1894 жылдың 10 мамырында «Жабайы топ» Миссури штатының Саут-Сити қаласындағы банкен 4000 доллар тонады, бірнеше қала тұрғынын жарақаттап, біреуін өлтірді. 1894 жылдың 21 мамырында Рой Догерти (сондай-ақ «Арканзас Том Джонс» деп танылған) сотта үш АҚШ маршалын өлтіргені үшін адам өлтіру емес, кісі өлтіруде кінәлі деп танылды. Бұл істі қараған аймақтық судья Франк Дейл Оклахома территориясының астанасы Гатриге оралып, АҚШ маршалы Э.Д. Никске: «Сіздер орынбасарларыңызға оларды өлтіріп әкелуді бұйырыңыз», – деді. Билл Далтон, сонымен қатар, Дулиннен бөлініп, өзінің Далтон тобын құрды. 1894 жылдың 23 мамырында Далтон және оның жаңа тобы Техас штатының Лонгвью қаласындағы Бірінші Ұлттық банкты тонады. Бұл топтың жалғыз тонауы болды. Әртүрлі жасақтар үш мүшені өлтіріп, соңғысын өмір бойына түрмеге қамады. 1894 жылдың 19 желтоқсанында Дулиннің Оклахома территориясының Тексана қаласындағы Дж.Р. Пирс дүкенін тонауға тырысқан алты адамның бірі болғаны хабарланды, бірақ олар 20 доллардан кем сомаға тауар тонап, қашып кетті. 1895 жылдың 3 сәуірінде Дулинсіз «Жабайы топ» Оклахома штатының Довер қаласында Рок-Айленд пойызын тонады. Олар 50 мың долларлық әскери жалақы салынған сейфті аша алмағандықтан, жолаушылардан ақша мен әшекейлерді тонады. АҚШ маршалының орынбасары Крис Мэдсен және оның жасағы Доверге арнайы пойызбен келді және таңертең іздерін анықтап, оларды орташа сағатта тоқтатып алды. Маршалдар Блейкті өлтіріп, топты шашыратты. Бұл «Жабайы топтың» топ ретінде жасаған соңғы тонауы болды, бірақ оның кейбір мүшелері оларға таныс тонаулар мен кісі өлтіруді жалғастырды.
Өлім
АҚШ маршалы Эветт "Э.Д." Никс 1893 жылы тағайындалды. Ол өзінің басты міндеті ретінде Дулин-Далтон тобын жоюды белгіледі. Никс осы міндетке жүз маршал тағайындады, олардың барлық заңсыздықпен күресуі керек еді, бірақ бұл топты басымдыққа қойды. Маршал Никс өзінің орынбасарларын нығайлы қолдады және олардың топты жою үшін қажет деп санағанның бәрін істеуге рұқсат берді. Оның саяси қорғаушысы ретінде, оның маршалдарының орынбасарлары топ мүшелерін жүйелі түрде іздеп тапты. Оливер "Ол" Янтис – 1892 жылдың 29 қарашасында Канзас округінің шерифі Чалки Бисон және АҚШ маршалының орынбасары Том Хьюстонмен Оклахома территориясының Орландо қаласында өлтірілді. Рой Догерти, сондай-ақ "Арканзас Том Джонс" деп те аталады – 1893 жылдың 1 қыркүйегінде Оклахома территориясының Ингаллс қаласында ұсталды; сотталып, түрмеге жіберілді; 1910 жылы кешірілді; басқа да қарақшылықтар жасады; соңында 1924 жылдың 16 тамызында Джоплинде (Миссури) ұстауға қарсылық көрсеткен кезде атыс кезінде қаза тапты. Уильям Марион "Билл" Далтон – 1894 жылдың 8 маусымында Анадарко жасағымен Эльк (Индиан территориясы) маңында өлтірілді. Уильям "Тулса Джек" Блейк – 1895 жылдың 4 сәуірінде АҚШ маршалдары Уилл Бэнкс және Исаак Пратермен Оклахома территориясының Эймс қаласының жанында өлтірілді. Джордж "Биттер Крик" Ньюкомб, сондай-ақ "Қырғын баласы" деп те аталады – 1895 жылдың 2 мамырында Оклахома территориясының Пейн округінде Данн ағайындылары (бас бостандығынан айырушылар) өлтірді. Чарли Пирс – 1895 жылдың 2 мамырында Данн ағайындыларымен Оклахома территориясының Пейн округінде өлтірілді. Уильям Ф. "Кішкентай Билл" Рейдлер – 1895 жылдың 6 қыркүйегінде АҚШ маршалы Билл Тилгманның орынбасарымен атылып, ұсталды; 1903 жылы тұтқындалған кезде алған жарақатының салдарынан шартты түрде босатылды; 1904 жылы қайтыс болды. Билл Дулин – 1896 жылдың 15 қаңтарында АҚШ маршалы Билл Тилгманның орынбасарымен Арканзас штатының Еврика-Спрингс қаласында ұсталды; Динамит Дик Клифтонмен бірге қашып кетті; 1896 жылдың 24 тамызында Оклахома территориясының Лоусон қаласында АҚШ маршалы Хек Томас басқарған жасақпен қаза тапты. Джордж "Қызыл Бак" Уэйтман – 1896 жылдың 4 наурызында Оклахома территориясының Арапахо маңында Кастер округінің жасағымен өлтірілді. Дэн "Динамит Дик" Клифтон – 1896 жылдың маусымында Техас штатынан АҚШ маршалдарынан қашып кетті; Билл Дулинмен бірге қашып кетті; 1897 жылдың 7 қарашасында Чекота (Индиан территориясы) маңында Маршалдың орынбасары Крис Мэдсен басқарған АҚШ маршалдарымен қаза тапты. Ричард "Кішкентай Дик" Уэст – 1898 жылдың 8 сәуірінде Оклахома территориясының Логан округінде АҚШ маршалдарының орынбасары Крис Мэдсен басқарған жасақпен өлтірілді.
Танымал мәдениетте
Дулин бандысы 1950 жылдардағы синдикатталған "Ғасыр оқиғалары" телесериалының 1-ші маусымында, 21-ші бөлімде (эфирге шыққан күні 10 маусым 1954 жыл) көрсетілді, басты рөлді және баяндауды Жим Дэвис орындады. "Жабайы топ" (1969) атты вестерн фильмінің нақты қылмыстық бандымен ешқандай байланысы болған жоқ. 150-ден астам мүшесі бар және өзін "Жабайы топ" деп атаған ойдан шығарылған бандит тобы итальяндық "Менің атым - ешкім емес" (1973) фильмінде пайда болады. Осы банды Eagles тобының "Desperado" (1973) альбомына және сол альбомдағы "Doolin Dalton" мен "Bitter Creek" әндеріне шабыт берді. Рэндольф Скотттың "Оклахоманың Дулиндері" фильмі Дулинды Робин Гуд сияқты кейіпкер ретінде бейнелейді. 1981 жылдың 24 сәуірінде шыққан Бёрт Ланкастердың "Котл Энни және Кішкентай бритчи" фильмі Дулин Далтон бандысын ұстанған және оларға көмектескен екі ғашық жасөспірімнің оқиғасын баяндайды.