Көптеген спорт түрлеріндегі есептесу әдісі

Кіріспе

Көптеген спорт түрлерінде ұпай санау әдісі

Спортта гол – ұпай табудың бір мүмкіндігін немесе шабуылдаушы команданың ұпай алу үшін допты немесе шайбаны жіберуі тиіс физикалық құрылымды немесе аймақты білдіруі мүмкін. Голдың құрылымы спорт түріне қарай өзгеше болады, әр команда қорғану үшін ойын алаңының әр шетінде немесе жанында орналастырылады. Көптеген спорт түрлерінде әр гол құрылымы әдетте екі тік бағанадан және оларды жалғастыратын көлденең таяқшадан тұрады. Ойын алаңындағы қақпа бағаналарының арасындағы қақпа сызығы гол аймағын белгілейді. Осылайша, мақсат – допты немесе шайбаны гол бағаналарының арасынан, көлденең таяқшаның үстінен немесе астынан (спорт түріне байланысты) және қақпа сызығынан өткізу болып табылады. Кейбір спорт түрлерінде доп немесе шайба өтуі керек басқа да құрылымдар немесе аймақтар болуы мүмкін, мысалы, баскетболдағы себет. Гол салуды қамтитын спорт түрлері көбінесе шабуыл ойындары деп аталады. Көптеген спорт түрлерінде қарсыластың голына допты немесе шайбаны жіберу – ұпай табудың жалғыз тәсілі, сондықтан соңғы есеп әр команданың салған голдарының жалпы санымен көрсетіледі. Ал кейбір спорт түрлерінде гол – ұпай табудың бірнеше тәсілінің бірі болуы мүмкін, сондықтан оның құны басқа тәсілдерден өзгеше болуы мүмкін.

Нысанды есептеу әдістері

Кейбір спорт түрлерінде гол – ұпай табудың жалғыз жолы. Мұндай спорт түрлерінде соңғы есеп әр команданың соққан голдарының санымен көрсетіледі, ал жеңімпаз – белгіленген уақыт ішінде көбірек гол соққан команда болады. Басқа спорт түрлерінде гол – ұпай табудың жалғыз жолы емес. Мұндай спорт түрлерінде гол белгілі бір мөлшерде ұпайға бағаланады, бірақ одан басқа да ұпай табудың әртүрлі тәсілдері бар, олар көбірек, тең немесе аз ұпай әкелуі мүмкін. Мұндай спорт түрлерінде есеп әр команданың жинаған ұпайларының жалпы саны ретінде көрсетіледі. Австралиялық футболда есеп әр команданың "голдары" мен "бехайндтарының" саны және жалпы ұпай саны арқылы көрсетіледі.

Құрылымы

Мақсаттың құрылымы спорт түріне қарай әртүрлі болады. Көбінесе ол ойын алаңының екі шетінде орналасқан тікбұрышты құрылым. Әрбір құрылым әдетте екі тік бағанадан тұрады, олар мақсат бағаналары (жағалық бағаналар немесе тік бағаналар) деп аталады және көлденең қиылысты ұстап тұрады. Ойын алаңындағы қақпа бағаналарының арасында белгіленген қақпа сызығы қақпа аумағын көрсетеді. Кейбір ойындарда, мысалы, футбол немесе хоккейде, допты қиылыстың астындағы бағаналар арасынан өткізу мақсат болып саналады, ал регбиге негізделген ойындарда доп қиылыстың үстінен өтуі керек. Гейл футбол және герлингте, регбиде қолданылатын қақпа бағаналарына ұқсас, допты гол үшін қиылыстың астына немесе ұпай үшін бағаналар арасындағы қиылыстың үстінен соғуға болады. Австралиялық футболда көлденең қиылыс жоқ, оның орнына төрт тік бағана бар. Баскетбол, нетбол немесе корфболда мақсаттар сақина тәрізді болады. Құрылымға көбінесе қосалқы тор қоса беріледі, ол гол соққанда допты тоқтатады немесе баяулатады. Нетболда алаңның екі шетіндегі бір-бір бағанадан шардың түсіп кетуі тиіс көлденең шеңберді ұстап тұрады. Баскетболда ұпай жинауға арналған шеңбер мен торды екі шетінен тірекке немесе механизмге, немесе тікелей қабырғаға бекітілген құрылымдарға орнатуға болады.

Тек голға арналған спорт түрлері

Бірнеше ойында гол салу – ұпай табудың жалғыз жолы. Мұндай жағдайлардың әрқайсысында, белгіленген уақыт ішінде ең көп гол соққан команда жеңіске жетеді.

Қауымдастық футболы

Футболда гол – ұпай табудың жалғыз жолы. Бұл термин сонымен қатар ұпай санау жүйесін білдіру үшін де қолданылады. Голға талпыну "соққы" деп аталады. Гол соғу үшін доп гол сызығынан гол тіректерінің арасымен және жоғары бағананың астынан толығымен өтуі керек, сондай-ақ ойын барысында ешқандай ереже бұзылмауы тиіс (мысалы, допты қолмен немесе қолымен ұстауға болмайды). Сондай-ақ, офсайд ережесін қараңыз. Гол конструкциясы 24 фут (7,32 м) ені және 8 фут (2,44 м) биіктігі бар тіктөртбұрыш тәрізді құрылым ретінде анықталады. Көптеген ұйымдастырылған жарыстарда допты ұстап алу және гол соғылғанын көрсету үшін голдың артына тор орнатылады; бірақ, футбол ережелері тордың міндетті түрде қолданылуын талап етпейді, тек пайдаланылған тор қақпашының ойынына кедергі келтірмеуін ғана талап етеді.

Топтама

Бандиде, құрылымының көп бөлігі футболдан алынған, гол салу – ұпай табудың жалғыз жолы, ал "гол" сөзі ұпай санау жүйесін де білдіреді. Егер екі команданың ешқайсысы матч барысында гол соқпаса, немесе екі команда да бірдей гол соқса, тең түседі. Халықаралық банди федерациясы бекіткен Банди ойыны ережелерінде басқаша белгіленбесе, доп қалыпты түрде ойнатылғанда және оның барлық бөлігі екі қақпа тірегі мен жоғары сызық арасындағы қақпа сызығының ішкі шегінен өткенде гол есептеледі. Бұл туралы Ережелердің 9-тарауында жазылған. Голды тікелей соққыдан, пенальтиден, бос соққыдан, допты тастаудан (face-off) немесе бұрыштан соққыдан салуға болады. Банди алаңының әр қысқа сызығының ортасында, өлшемі, пішіні, материалы және басқа да сипаттамалары Банди ойыны ережесінің 1.4-тарауында реттелген, кең және биік қақпа орналасқан. Қақпада допты тоқтату үшін тор бар. Қақпа бекітілген үлгіде болуы керек. Қақпаның алдында радиусы бар жартылай дөңгелек пенальти алаңы орналасқан. Пенальти нүктесі қақпаның алдында, ал пенальти алаңы сызығында, әрқайсысы шеңбермен белгіленген екі бос соққы нүктесі орналасқан.

Далалық хоккей

Еңкейген хоккейдегі гол құрылымы енінен кең, ал биіктігінен тар. Футбол сияқты, гол топтың гол сызығын толығымен кесіп өтіп, жоғары тіреудің астынан және қақпа бағаналарының арасынан өткен кезде есептеледі. Топты ұстап тұру үшін қақпаға тор орнатылады.

Гандбол

Гандболда гол, доп қақпа сызығынан толығымен өткенде, арқалықтың астынан және қақпа тіреулерінің арасынан соғылады. Командалық гандболдағы қақпа құрылысы 2 метр биіктікте және 3 метр енді болады. Допты ұстау үшін тор қажет.

Лакросс

Лакросс голдары доп гол сызығын толығымен өткен кезде есептеледі. Шабуылшы команда ереже бұзса, гол есептен шығарылуы мүмкін. Лакростағы қақпаның биіктігі 6 фут (2 метр), ені 6 фут (2 метр) және доптың ойын алаңына қайта кірмеуі үшін тор қолданылады. Лакросс қақпалары алаңның соңғы шекара сызығында орналастырылмайды, ойын көбінесе қақпаның артында жүреді.

Желілік доп

Нетболда гол, допты полюсте орналасқан гол сақинасынан өткізу арқылы соғылады.

Поло

Полода, егер доп жерден қаншалықты биік болса да, доп қақпа тіректерінің арасынан толығымен өтіп кетсе, гол соғылады. Доп қақпа тіректерінің арасында немесе тіректерінің ішкі жиектерінен жоғары созылатын көзге көрінбейтін сызықтардың арасында болуы керек. Егер доп тікелей қақпа тірегінің үстінен өтіп кетсе, гол соғылмайды. Полодағы қақпа құрылымы екі тіректен тұрады, олардың биіктігі кем дегенде 10 фут (3 метр) және арақашықтығы дәл 8 ярд. Қос тіректің арасында көлденең таяқша жоқ және тор міндетті емес. Гол соғуға болатын биіктік шексіз, бірақ бұл клубтың материалдық мүмкіндіктеріне байланысты өзгеріп кетуі мүмкін.

Шинти

Шинтиде гол егер доп гол сызығынан өтіп, қақпаның жоғарғы тірегінің астынан өткен жағдайда саналады. Голды тек "каман" деп аталатын таяқпен соғуға болады; шабуылдаушы ойыншының аяғымен тепсе, қолымен ұстап немесе итеріп жіберсе гол есептелмейді.

Су полосы

Су полосында гол, топ гол сызығының астынан, көлденең таяқшаның астынан және дарбаза бағаналарының арасынан толығымен өткен кезде есептеледі. Гол шабуылшының кез келген дене мүшесімен соғылуы мүмкін, бірақ жұмырылған қолымен соғуға рұқсат жоқ. Су полосындағы дарбаза құрылымы судың тереңдігіне байланысты. Дарбаза аузының ені 3 метр, ал су бетінен 0,9 метр немесе бассейн еденінен 2,4 метр биіктікте орналасады, ең жоғарысы есептеледі. Тор міндетті түрде болуы керек. Дарбаза құрылымы кемінде 6 метр биіктіктегі және 6,4 метр арақашықтықтағы екі бағанадан тұрады. Көлденең таяқша мен тор жоқ. Ойын барысында соғылған гол алаңдық гол деп аталады және үш нүктелік сызықтың ішінде немесе үстінде соғылса – екі ұпай, ал сыртынан соғылса – үш ұпай береді. Үш нүктелік сызықтың себеттен арақашықтығы деңгейге қарай өзгереді. Қорғаныс командасы ойын барысында қақпаны қорғау немесе себетке кедергі келтірсе, шабуылшы командаға да ұпай беріледі, егер доп себетке ұшу кезінде немесе тікелей үстінде болса. Баскетбол командасы сондай-ақ әрқайсысы бір ұпай беретін пенальтилер арқылы да ұпай жинауға болады. Пенальтилер қарсылас команда белгілі бір жағдайларда бұзушылық жасағаннан кейін беріледі. Пенальти соққысын орындайтын ойыншы (әдетте бұзылған ойыншы) пенальти сызығының артында екі аяғымен тұрып, белгіленген санда соққы жасауға құқылы. Себет металл сақинадан тұрады, ішкі диаметрі және еденнен 3 метр биіктікте көлденең орналасқан, сақинаның ортасы әр қаптамадан және соңғы сызықтан 5 метрдей бірдей қашықтықта орналасқан. Сақинаның астына доптың төмен қарай қозғалысын тексеру және голды көрсету үшін тор ілінеді. Сақина 2 метр ені және 1 метр биіктігі бар тіктөртбұрышты тақтаға бекітілген, бірақ төменгі деңгейдегі ойындарда немесе ойын-сауық мақсатында тақта кішірек немесе жанкүйер пішіндес болуы мүмкін. Бүкіл құрылым артқы жағынан қолдау көрсетіледі және жоғары деңгейдегі ойындарда соңғы сызықтың артындағы еденге бекітіледі; төменгі деңгейдегі ойындарда құрылым қабырғаға немесе төбеге бекітілуі мүмкін. Гол үш ұпайға тең.

A goal in water polo is scored when the ball passes completely across the goal line, under the crossbar and between the goal posts. A goal may be scored through contact with any part of the attacker's body except a clenched fist. The goal structure in water polo is dependent upon the depth of the water. The goal mouth measures 3 metres across and is either 0.9 metres above the surface of the water or 2.4 metres above the floor of the pool, whichever is higher. Nets are required. The goal structure consists of two posts at least 6 metres in height and spaced 6.4 metres apart. There is no crossbar and no net. A basket scored during normal play is called a field goal and is worth two points if shot from within or on the three point line, and three points if shot from beyond the three point line. The three point line's distance from the basket varies by level. Points are also awarded to the shooting team if the defensive team commits goaltending or basket interference while the ball is in flight towards the basket or is directly over it. A basketball team can also score by free throws, which score one point each. Free throws are awarded to a team after the opponent commits a foul in certain scenarios. The player taking the free throws (usually the player who was fouled) is entitled to take a specified number of shots unopposed with both feet behind the free throw line. The basket consists of a metal ring in internal diameter, suspended horizontally 10 feet (3 m) above the floor such that the center of the ring is equidistant from each sideline and 5 feet (2 m) from the end line. The basket ring has a net attached below to briefly check the ball's downward progress and indicate a score. The ring is fastened to a rectangular backboard 6 feet (2 m) wide by 3.5 feet (1 m) tall, though in lower levels of play or recreational use the backboard may be smaller and/or fan shaped. The entire structure is supported from behind and anchored to the floor beyond the end line at higher levels of play; the structure may be anchored to a wall or ceiling at lower levels of play. A goal is worth three points.

Атып тастау

Шашты лақтырып жібергенде, ол гол сызығынан толығымен өтуі керек. Допқа шабуылшының қолынан басқа кез келген заңды тәсілмен ойнауға болады. Ұшып бара жатқан доп шабуылшының қолынан қақпаға бұрылып кіруі мүмкін. Хёрлинг пен гэльдік футболдың гол құрылымы бірдей. Оның ені 6,4 метр, ал ауға тор ілінген. Мақсат бағаналары кем дегенде 6 метр биіктікте, ал көлденең бағанасы 2,44 метр биіктікте орналасқан. Доп көлденең бағананың астынан өтіп кеткенде гол соғылады, ал доп оның үстінен өтіп кеткенде ұпай жиналады. Бұл – допты гол бағаналары арқылы өткізіп, соққы берген командаға ұпай берудің жалғыз тәсілдері; егер доп соққыдан немесе лақтырылса, немесе гол бағаналары арқылы өтсе (кейінгі жағдайда, жабық америкалық футболдан басқа, кейбір лигалар бір ұпай береді). Екі спорт түрінде де гол құрылымы жерден 3 метр биіктікте орналасқан көлденең бағанадан және 18 фут (5 метр) арақашықтықта орналасқан тік гол бағаналарынан ("тіректерден") тұрады, олар көлденең бағанадан кем дегенде 35 фут (11 метр) биік. Ойынның төменгі деңгейлерінде гол бағаналары бір-бірінен алыс орналастырылуы мүмкін және/немесе көлденең бағанадан биік болмауы мүмкін; мысалы, жоғары мектеп футболында бағаналар бір-бірінен 23 фут (7 метр) қашықтықта орналасқан. NFL және CFL ережелері әр гол бағанасының жоғарғы жағына лента орнатуды талап етеді. Голдар алаңның ортасында орналасқан, бірақ әртүрлі сызықтарда: американдық футболда олар "соңғы сызықта" (соңғы аймақтың соңғы шегінде), ал канадалық футболда – "гол сызығында" (соңғы аймақтың басында) орналасқан. Доптың көрермендер аймағына кірмеуі үшін гол бағаналарының артына қайталанатын тор орнатылуы мүмкін. 1960 жылдардың ортасына дейін гол бағаналары регби бағаналарына ұқсас болды, көлденең бағана мен тік бағаналар тікелей тіректермен (H әрпінің пішінде) қолдауға ие болды. Бұл кезеңдегі ауыспалы дизайн екі тіректі сақтап қалды, бірақ оларды көлденең бағананың артына орналастырды. Бұл дизайн көлденең, тік және қисық тіректердің жиынтығымен қолдауға ие болды, олар әр тік бағананың артында орналасқан. Бұл дизайн соңғы рет 1967 жылғы қаңтарда өткен алғашқы Супер Боулда кәсіби түрде қолданылды. Қазіргі заманғы гол бағаналары, бір "қаз мойнымен" (Y әрпінің пішінде) тіреуге ие, 1966 жылғы CFL плей-оффында тұңғыш рет пайда болды және келесі жылы CFL, NFL және AFL лигаларының барлығы оны қабылдады, ал көптеген (бірақ барлығы емес) колледж командалары да содан бері осы үрдіске қосылды. AFL-мен біріккен NFL, гол сызығынан жоғары көлденең бағанаға ие болды. Арена футболында далалық гол үш ұпай береді, егер ол төмен түсірілмесе, онда төрт ұпай береді. Арена футболындағы гол құрылымы ашық алаңдағыдан әлдеқайда кішкентай: ол ойын бетінен 15 фут (5 метр) биіктікте және 9,5 фут (3 метр) еніндегі көлденең бағанадан тұрады; бұл өлшем басқа да жабық лигаларда қолданылады. Арена футболында ғана гол бағаналары көлденең бағананың екі жағындағы торларға бекітіледі, бұл доптың алаңға қайта оралуына мүмкіндік береді. Торлардың ені 9 метр, биіктігі 11 метр. Бұл торлар ұпай жинауға арналған аймақ емес, бірақ допты ойын барысында ұстап, оның көрермендерге өтуіне жол бермейді. Гол бағаналары гол сызығында (кодталған аймақтың алдыңғы сызығы) орталықта орналасқан. Көлденең бағана жерден ; тік бағаналар регби лигасында және регби одағында бөлек арақашықтықта орналасқан. +Регби гол түрлері мен ұпайлар құны Түрі Тік түрі Одақ ұпайы Лига ұпайы Ескерту Шабу гол Шабу 3 1 Ашық ойыннан соғылған. Жазалық гол 3 2 Әдетте тепкімен соғылады. Конверсиялық гол 2 2 Әдетте тепкімен соғылады. Маркадан гол 3 3 Лигада 1922 жылы, одақта 1977 жылы жойылды. Регбидің алғашқы жылдары тек голдар ғана ұпайға есептелді, ал "сынақ" голға айналдырылғанда ғана есептелді. Түрлендірілген сынақ үшін "талаптан гол" ресми атауы 1979 жылға дейін сақталды.

In hurling the ball must pass completely beyond the goal line. The ball may be played by any legal method except by the hand of the attacker. A ball in flight may be deflected into the goal off the hand of an attacker. Hurling and Gaelic football use the same goal structure. It is a 6.4 meter wide frame with a net attached. The goal posts are at least 6 meters high, and the crossbar is 2.44 meters above the ground. A goal is scored when the ball crosses below the crossbar and a point is scored when the ball passes above it. These are the only methods of putting the ball through the goal posts that award points to the kicking team; no points are scored if the ball is punted or thrown through the goal posts, or if the ball goes through the goal posts on a kickoff (except, in the latter case, in indoor American football, where some leagues award a single point). In both sports, the goal structure consists of a horizontal crossbar suspended 10 feet (3 m) above the ground and vertical goal posts ("uprights") placed 18 feet (5 m) apart and extending at least 35 feet (11 m) above the crossbar. In lower levels of play the goal posts may be placed further apart and/or not extend as far above the crossbar; for example, in high school football the posts are 23 feet (7 m) apart. NFL and CFL rules mandate that a ribbon be attached to the top of each goal post. Goals are centered on the field, but on different lines: in American football, they lie on the "end line" (far end of the end zone) and in Canadian football, on the "goal line" (beginning of the end zone). A retractable net may be placed behind the goal posts, well beyond the field of play, to prevent the ball from entering spectator areas. Until the mid 1960s, the goal posts were similar in design to rugby posts, with the crossbar and uprights supported by stanchions installed directly underneath the uprights (in the shape of the letter 'H'). A transitional design from this time retained the twin set of stanchions but placed them behind the crossbar. In this design, the crossbar and uprights were supported by a set of horizontal, vertical, and diagonal stanchions behind each upright. This design was last used professionally in the first Super Bowl in January 1967. The modern goal posts supported by a single "goose necked" stanchion (in the shape of the letter 'Y') made their debut in the 1966 CFL playoffs and were adopted by all three professional leagues (CFL, NFL, and AFL) the following year, with many (but not all) college teams following suit in the years since. The NFL, which merged with the AFL in , had its crossbar over the goal line until
In arena football, a field goal also scores three points, unless it is drop kicked, in which case it scores four points. The goal structure in arena football is much smaller than the outdoor game; it consists of a crossbar 15 feet (5 m) above the playing surface and 9.5 feet (3 m) wide; this size is also used for most other indoor leagues as well. Uniquely in arena football, the goal posts are attached to nets on either side of the crossbar which are taut to allow the ball to rebound back onto the field of play. The nets are 30 feet (9 m) wide and 37 feet (11 m) high. These nets do not represent a scoring area, but keep the ball in play and prevent it from entering the crowd. The goalposts are positioned centrally on the goal line (the front line of the in goal area). The crossbar is from the ground; the uprights are apart in rugby league and in rugby union. +Rugby goal types and points values Type Kick type Unionpts Leaguepts Notes Drop goal Drop 3 1 Scored from open play. Penalty goal Place or drop 3 2 Usually place kicked. Conversion goal Place or drop 2 2 Usually place kicked. Goal from mark Mark 3 3 Abolished in 1922 in league and 1977 in union. In the early years of rugby, only goals counted in scoring, and a "try" counted only if "converted" into a goal. The official name "goal from a try" for a converted try persisted until 1979.

Мақсатты мерекелеу

Гол соғуды тойлау – жиі кездесетін жағдай. Бұл әдетте гол соққан ойыншы жасасады, оған оның командаластары, бас жаттықтырушы немесе жаттықтырушылар штабы және/немесе команда жанкүйерлері қатысуы мүмкін. Гол мерекесін жалпы түрде айтқанда, бұл термин нақты әрекеттерге де қолданылуы мүмкін, мысалы, ойыншының жейдесін шешуі немесе акробатикалық секіріс жасауы.

Метафора

"Гол бағаналарын жылжыту" деген тіркес, яғни мақсаттарға қол жеткізіліп жатқанда оларды қиындату, көбінесе бизнес ортасында қолданылады, бірақ оның бастауы футболдан. Бұл әдетте мақсат қоюшылардың адал еместігін көрсетеді, олар бастапқы талаптар орындалуға жақын болғанда, кездейсоқ түрде қосымша талаптар қояды. Бизнесте бұл ұғым көбінесе абстрактілі болады, кейбір көрсеткіштер немесе мақсаттар "гол бағанасы" ретінде белгіленеді, ал осы мақсатқа жету "гол соғу" деп аталады.