Кіріспе

Thelma Catherine "Pat" Nixon) – 1969 жылдан 1974 жылға дейін АҚШ-тың бірінші ханымы, президент Ричард Никсонның әйелі. Ол 1953 жылдан 1961 жылға дейін, күйеуі вице-президент болған кезде, АҚШ-тың екінші ханымы болды. Невада штатының Эли қаласында дүниеге келген ол, екі бауырымен бірге қазіргі Калифорния штатындағы Серритос қаласында өсті және 1929 жылы Калифорния штатының Норвок қаласындағы Excelsior Union орта мектебін бітірді. Ол Фуллертон қаласындағы кіші колледжде, содан кейін Оңтүстік Калифорния университетінде оқыды. Оқу ақысын төлеу үшін ол бірнеше жұмыс істеді, олардың ішінде дәріхана меңгерушісі, машинистка, рентген техникі және сатушы қызметкері болды. 1940 жылы ол заңгер Ричард Никсонға үйленді және олардың Трисия мен Джули есімді екі қызы болды. "Никсон командасы" деп аталған Ричард пен Пэт Никсон 1946 және 1948 жылдардағы конгресс сайлау науқанында бірге жұмыс істеді. 1952 жылы Ричард Никсон генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрмен бірге вице-президент болып сайланды, осыдан кейін Пэт Екінші ханым атанды. Пэт Никсон Екінші ханымның рөлін нығайтуға көп еңбек етті, ол әлем бойынша көптеген ізгілік миссияларын орындағанда мектептерге, жетімдер үйлеріне, ауруханаларға және ауылдық базарларға баруды талап етті. Бірінші ханым ретінде Пэт Никсон көптеген қайырымдылық жобаларын, соның ішінде еріктілік қызметін де қолдады. Ол Ақ үй үшін 600-дан астам тарихи өнер туындылары мен жиһаз жинағын қадағалады, бұл кез келген басқа әкімшіліктен гөрі ірі сатып алу болды. Ол АҚШ тарихында ең көп саяхат жасаған Бірінші ханым болды, бұл рекорд жиырма бес жылдан кейін ғана еңсерілді. Ол президентті Қытай мен Кеңес Одағына барған алғашқы Бірінші ханым ретінде сүйемелдеді және Африка мен Оңтүстік Америкаға жеке сапарларында АҚШ-тың ресми өкілі болып тағайындалған алғашқы президент әйелі болды, бұл оған "Мадам Елші" деген атақ әкелді; ол сондай-ақ соғыс аймағына кірген алғашқы Бірінші ханым болды. Күйеуі 1972 жылы үлкен жеңіспен қайта сайланғанымен, оның Бірінші ханым ретіндегі қызметі екі жылдан кейін, президент Никсон Уотергейт жанжалы кезінде отставкаға кеткенде аяқталды. Өмірінің кейінгі жылдарында ол көпшілік алдында сирек көрінетін болды. Ол күйеуімен Калифорния штатының Сан-Клементе қаласында тұрып, кейін Нью-Джерси штатына көшіп келді. Ол екі рет – 1976 және 1983 жылдары – инсульт алды және 1992 жылы өкпе қатерлі ісігіне шалдықты. Ол 1993 жылы 81 жасында қайтыс болды.

Неке және отбасы, алғашқы науқандар

Уиттиерде Пат Райан Дьюк университетінің құқық мектебін бітірген жас заңгер Ричард Никсонмен танысты. Екеуі "Қараңғы мұнара" пьесасында бірге ойнағанда, Шағын театр тобында жақындасты. Ол "жабайы ирландтық цыған" деп атаған қызыл шашты әйелге екі жыл бойы уақыт өткізді, тіпті оны басқа ер адамдармен кездесуге апарып-әкелді. UPI тілшісі Хелен Томас Никсонның қоғамда "ритуалдық түрде өмір сүргенін" айтты, бірақ жеке өмірде олар "өте жақын" болған. Пэт күйеуінің осал екенін сезініп, оны қорғауға тырысты, бірақ оның ұнатпайтын лақап аты болды, сондықтан оны сирек қолданды: "Кішкентай Дики". Пат науқанға қарсыласы, қазіргі өкіл Джерри Вурхис туралы зерттеулер жасау арқылы қатысты. Никсон Калифорнияның 12-ші округінен алғаш рет Конгресске сайланды. Келесі алты жылда Пэт күйеуінің АҚШ Өкілдер палатасынан АҚШ Сенатына, содан кейін Дуайт Д. Эйзенхауэрдің вице-президенттікке үміткері ретінде ұсынылғанын көрді. Пат Никсон методист болғанымен, ол күйеуімен бірге, әсіресе Вашингтонға көшкеннен кейін, үйлеріне жақын болған кез келген протестант шіркеуіне барып тұрды. Олар Метрополитен Мемориалдық методист шіркеуіне, қыздарының "Брауни" тобын демеушілік еткендіктен, Билли Грэммен баптисттік құлшылықтарға және Норман Винсент Пилдің "Мәрмәр колледж" шіркеуіне қатысты.

1953-1961 жылдардағы АҚШ-тың екінші ледиі

Күйеуі вице-президенттікке ұсынылып жатқан кезде Пэт Никсон күйеуінің таңдауын қабылдауына қарсы болды, өйткені ол науқандарды жек көреді және жаңадан сайланған сенатор ретінде алты жыл бойы тағы бір науқанға қатыспауға қуанған еді. 1952 жылғы президенттік науқанында Пэт Никсонның саясатқа деген көзқарасы күйеуі заңсыз науқан қаржысын қабылдады деген айыптамаларға байланысты өзгерді. Пэт оны айыптамаларға қарсы күресуге шақырды, ол «Чекерс» сөзі арқылы жасады, бұл отбасының иті, саяси жақтас сыйлаған кокер-спаниельдің атынан берілді. Бұл Пэттің ұлттық теледидарда алғашқы рет пайда болуы болды, ол, оның қыздары және иті ерекше көзге түсті. Өзін халық адамы ретінде қорғап, Никсон әйелінің стенограф ретіндегі қабілеттерін атап өтті.

Пэт Никсон күйеуінің вице-президенттік жылдарында оны шетелге ертіп барды. Ол 53 елге сапар шекті, көбінесе түскі ас пен шай ішуден бас тартып, ауруханаларға, жетімдер үйлеріне және тіпті Панамадағы мәйектілер колониясына барып қайтты. Пэт Никсон 1953 жылы «Жылдың үздік үй шаруасы», 1955 жылы «Жылдың анасы» және 1957 жылы «Ұлттың идеалдық үй шаруасы» деп танылды. Бірде ол сирек бос кештерде күйеуінің барлық костюмдерін үтіктегенін айтты, содан кейін: «Әрине, мен міндетті емеспін. Бірақ жұмыс істеуге ештеңе болмағанда, мен жаңа жоба ойлап табамын», - деді. Пэтті ең қатты ренжіткен телекамералар еді, олар күйеуінің жеңілісіне байланысты оның реакциясын жазды. Бір репортердің айтуынша, «миллиондаған теле көрермен оның күлімсіреуге тырысып, көзінен жас ағып тұрғанын көрді». Ол күйеуі үшін бұл өте маңызды болғандықтан, тағы да сайлауға түсуге келісті. Күйеуі американдық саясатта өте даулы тұлға болды, ал Пэт өзін тәуелсіз қоғамдық тұлға ретінде танытпастан, оның алған мақтауын және қорлауын көрді. Бірінші ханым ретінде жоба идеяларын қарастырғанда Пэт өзінің алдыңғы адамы Леди Берд Джонсонға еліктеу үшін бірдеңе жасаудан (немесе болудан) бас тартты. Ол өзінің «жеке дипломатия» деп атаған ісін жалғастыруды шешті, бұл басқа штаттардағы немесе басқа елдердегі адамдарға саяхаттап баруды білдірді. Бірінші ханым ретінде оның басты бастамаларының бірі - еріктілікті насихаттау, ол американдықтарды ауруханаларда, азаматтық ұйымдарда және оңалту орталықтарында ерікті қызмет көрсету арқылы жергілікті деңгейдегі әлеуметтік мәселелерді шешуге шақырды. Ол: «Біздің ұлт ретіндегі табысымыз өзгелердің игілігі мен өмірін байыту үшін өзімізді жомарттықпен беруге дайындығымызға байланысты», - деді. Ол «Еріктілікке арналған қалталар» саяхатына қатысып, он түрлі ерікті бағдарламаларға барды. Кейбір журналистер оның еріктілікке қатысуын Леди Берд Джонсон мен Жаклин Кеннедидің бастамаларымен салыстырғанда қауіпсіз және жайсыз деп қарады. Пэт Никсон демалыс аймақтары мен саябақтарды дамытуға қатысты, Президент мүгедектерді жұмыспен қамту жөніндегі комитетінің мүшесі болды және мүгедек балалардың өмірін жақсартуға арналған ұйымдарға қолдау көрсетті. Келесі жылы ол жараланған әскерилерді Ақ үйдегі екінші жыл сайынғы алғыс айту кешкі асқа шақырды. Ол Жаклин Кеннеди жалдаған Джеймс Кетчумды алмастырып, Мемлекеттік департаменттен Клемент Конгерді Атқарушы сарайдың жаңа кураторы етіп жалдады. Пэт Никсон Ақ үйдің тарихи резиденциясы мен мұражайының шынайылығын жақсарту үшін үйлестірілген күш-жігерді жасады және басқарды. Ол атқарушы сарайға және оның жинақтарына 600-дан астам сурет, антиквариаттар мен жиһаздарды қосты, бұл кез-келген әкімшілік сатып алғандардың ең көп саны; ол туристерді қарсы алу, қол алысу, автографтар беру және фотосуреттерге түсу үшін отбасылық бөлмелерден жүйелі түрде төмен түседі. Пэт Кеннедилердің жеке өмірін сақтап қалу үшін сапар аяқталғанға дейін бұл сапарды бұқаралық ақпарат құралдарына жарияламауды бұйырған болатын. Ол сондай-ақ президент Кеннедидің анасы Роза Кеннедиді ұлының ресми портретімен танысуға шақырды. Ол ақ үйді кешкі турларға ашты, сондықтан жұртшылық іске асырылған ішкі дизайн жұмысын көре алды. Желтоқсан айында өткізілген экскурсияларда Ақ үйдің Рождестволық сәндері көрсетілді. Сонымен қатар, ол ақ үйде әртүрлі американдық дәстүрлердегі әртістердің сериясын ұйымдастырды, операдан бастап блюграсқа дейін; қонақтардың арасында 1972 жылы The Carpenters болды. Бұл оқиғалар «жасалмалылықтан бей-жайлыққа, тіпті ұятқа қалдыруға дейін» сипатталды. 1969 жылдың қазан айында ол Констанс Стюартты штаб директоры және баспасөз хатшысы етіп тағайындағанын жариялады. Ақ үйдің резиденция қызметкерлері Никсондарды басқа бірінші отбасылардан қарағанда қатаң және ресми деп есептеді, бірақ олардың қанағаттанғандығын білдірді. Ол саяси кеңсеге үміткер әйелдерді қолдады және күйеуіне Жоғарғы сотқа әйелді тағайындауға шақырды, «әйелдердің күші жеңіліссіз, мен оны бүкіл елде көрдім», - деді. Ол американдық бірінші ханымдардың арасында теңдік құқығын жақтаған алғашқысы болды, бірақ абортқа қатысты көзқарастары әртүрлі болды. 1973 жылы соттың Роу против Уэйд шешімінен кейін Пэт өзін абортты жақтаушы деп мәлімдеді. 1972 жылы ол ұлттық конвенцияда сөз сөйлеген алғашқы республикалық бірінші ханым болды. Мұндай сапарларда Пэттің қызмет көрсетуін қажетсіз кедергі және салық төлеушілерге ауырлық салу деп есептегендіктен, ол одан бас тартты. Оңтүстік Вьетнамның бірінші ханымы Мадам Тхиу Пэт Никсонның сапары «біздің көңіл-күйімізді жақсартты» деді. Associated Press журналисі Фрэн Левин ешбір бірінші ханымның мұндай «игілік миссиясын» орындамағанын және оның «дипломатиялық салдары» болғанын жазды. Либерияға келгеннен кейін Пэтті 19 зеңбілікпен құрметтеді, бұл үкімет басшыларына ғана арналған құрметтің белгісі, және ол әскерді қарап өтті. Никсондардың 1972 жылы Қытай Халық Республикасына тарихи сапары да ерекше болды. Президент Никсон отырыстарда болғанда, Пэт қызыл пальтосында Пекин қаласын аралады. Карл Сферразза Энтонидің сөзіне сәйкес, Қытай Пэт Никсон үшін «сәт» болды, АҚШ-тағы танымал бірінші ханым ретіндегі өрбуінің шешімді нүктесі. Ол күйеуімен бірге сол жылы Кеңес Одағында Никсон-Брежнев саммитіне қатысты. Қауіпсіздік шектеулері оған Қытайдағыдай көшеде еркін жүруге мүмкіндік бермесе де, Пэт балалармен кездесіп, Кеңес бірінші ханымы Виктория Брежневамен қол ұстасып жүрді.

Мода және стиль

Бірінші ханымның елдің үй иесі ретіндегі дәстүрлі рөлі оның жеке келбеті мен стилін қатаң бақылауға ұшыратады, ал Пэтке деген назар өте жоғары болды. Women's Wear Daily журналы Пэттің "жақсы дене бітімі мен осал тұрысы" және "қазіргі қоғамдық өмірдегі әйелдердің арасындағы ең әдемі аяқтары" бар екенін мәлімдеді. Кейбір сәндік жазушылар оның жақсы тігілген, бірақ ерекше көзге түспейтін, американдық киімдеріне онша қызығушылық танытпады. "Мен американдық дизайнерлерді қолдануды өз міндетім деп санаймын", - деді ол, себебі "олар қазір саяхаттауға өте ыңғайлы, бүршіктелмейтін көптеген материалдарды пайдалануда". Ол тігісшіге тапсырыс беріп киім жасатудың орнына, дайын киімдерді сатып алуды артық көрді. "Менің киім өлшемім 10", - деді ол The New York Times газетіне. "Мен жай ғана дүкенге кіріп сатып ала аламын. Әртүрлі қалалардағы әртүрлі дүкендерден заттар сатып алдым. Менің киімдерімнің тек бір бөлігі дизайнерлердің туындылары". Никсон 1970-ші жылдардың асыра бағаланған сәнін ұнатпады, өйткені күйеуінің саяси мансабы өрлеген кезде консервативті киінгендей көрінуге қатысты. "Бұрын әдетте өте ерекше, сәнді нәрсе алу қызық болатын", - деді ол тілшіге. "Бірақ қазір мұндай киімге үйреніп алған жоқпын. Мен көзге түсетін нәрселерден аулақпын".

Уотергейт

Уотергейт туралы хабарлар бұқаралық ақпарат құралдарына тараған кезде Никсон Демократиялық Ұлттық Комитетінің штаб-пәтеріне жасалған бұзушылық туралы хабарларды "жай ғана байқамады". Кейін, баспасөз Уотергейт туралы сұрағанда, ол қысқа қайырып: "Газеттерде оқығанымды ғана білемін", - деді. 1974 жылы журналист "Баспасөз президенттің проблемаларының себебі ме?" деп сұрағанда, ол тікелей: "Қандай проблемалар?" деп жауап берді. Жеке өмірінде ол күйеуінің қызметкерлерінің ықпалы артып, президент Никсон әкімшілікте болып жатқан оқиғалардан көбірек алшақтағанын сезінді. Президент кіргенде, ол оны құшақтап, сүйіп, "Әке, біз сенімен қатты мақтанамыз", - деді. Бірінші ханым көз жасын жасыра алмады; ол ең көп ренжігені – камералар болды, себебі олар оның қайғысын жазды, сияқты 1960 жылғы сайлаудағы жеңілісінде болғандай. Никсондар вице-президент Джеральд Форд пен Бетти Фордпен бірге Атқарушы Резиденцияның оңтүстік алаңына шықты. Президент "Марин-1" тікұшағымен Ақ үйден кетті. Отбасы тікұшаққа қарай басып бара жатқанда, Пэт күйеуінің белін бір қолымен, Беттидің белін екіншісімен ұстап, Беттиге: "Сен осы қызыл кілемдерді көп көресің, содан кейін олардан жиренесің", - деді. Тікұшақ оларды Эндрюс әуе базасына жеткізді, ал одан олар Калифорнияға ұшты. Кейінірек Пэт Никсон қызы Джулиге: "Уотергейт – мені ең қатты күңкілдеткен дағдарыс еді. Мен оның ақталуын көруге ешқашан өмір сүре алмайтынымды білемін", - деді.

Қоғамның пікірі

Тарихшы Карл Сферраза Энтони қарапайым азаматтардың Пэт Никсонға жауап беріп, онымен бірдей екенін атап өтті. Ол 1969 жылы үшінші орынға, 1970 және 1971 жылдары екінші орынға, ал 1972 жылы бірінші орынға ие болды. Күйеуі қызметтен кеткеннен кейін бес жыл өткен соң, 1979 жылға дейін үздік ондыққа кірді. Өзін әйел ретінде бірінші, жеке тұлға ретінде екінші орынға қойды. Бірінші ханым ретіндегі қызметінің алғашқы жылдарында оны "Пластик Пэт" деп атады, себебі сыншылардың пікірінше, ол әрқашан күлімсіреп жүргенімен, оның беті эмоцияны сирек білдіретін, ал дене тілі оны ұялшақ және кейде жасанды көрсеткен. Кейбір бақылаушылар Пэт Никсонды "қағаз қуыршақ, Барби қуыршағы – пластмасса, антисептикалық, тіршіліксіз" деп сипаттады және ол "жастық шағындағы барлық күшін мен жігерін рөл ойнауға жұмсады, мүмкін енді оны мұндай деп танымайды" деді. Кейбір журналистер, мысалы, бағаншы және Ақ үй тілшісі Роберт Э. Томпсон, Пэтті 1970-ші жылдарға сай идеалды тепе-теңдік деп есептеді; Томпсон "әйелдер әлемдік істерде маңызды рөл атқара алады" екенін дәлелдегенін жазды, сонымен қатар "әйелдік қасиеттерін" сақтап.

Кейінгі өмірі

1974 жылы Калифорния штатының Сан-Клементе қаласына оралғаннан кейін және Никсонның үйіне, Ла-Каса-Пасификаға қоныс аударғаннан кейін, Пэт Никсон көпшілік алдында сирек көрінді және баспасөзге тек кейде сұхбат берді. 1975 жылдың мамыр айының соңында Пэт өзінің туған қаласы Артезияға Патриция Никсон атындағы бастауыш мектептің ашылу салтанатына барды. Ол былай деді: "Мектепке есім берілгеніне мақтанамын. Мектептерге тек кетіп қалғандардың есімдері беріледі деп ойлағанмын. Сіздерге қуанышты хабар айтамын, мен кеткен жоқпын – яғни, толығымен кеткен жоқпын". 1979 жылы ол күйеуімен бірге Нью-Йорк штатының Манхэттен қаласындағы 65-ші Шығыс көшедегі үйге көшіп барды. Бірақ ол жерде ұзақ тұрмады, 1981 жылы Нью-Джерси штатының Сэдл-Ривер қаласындағы үйге көшіп барды. 1990 жылдың 19 шілдесінде Калифорния штатының Йорба-Линда қаласында Ричард Никсон кітапханасы мен туған жерінің (қазіргі Ричард Никсон президенттік кітапханасы мен мұражайы) ашылуында ол "әлсіз және сәл қисайған" күйде пайда болды. Салтанатқа 50 мыңдай дос және ізбасарлар, сондай-ақ бұрынғы президенттер Форд, Рейган және Буш және олардың әйелдері қатысты. Кітапханада Пэт Никсонның кабинеті, Пэт Никсон амфитеатры және 1972 жылы ол бірінші ханым болған кезде француз компаниясы шығарған қызыл-қара Пэт Никсон гүлімен отырғызылған гүлзарлар бар. 1991 жылдың қараша айында Пэт Калифорния штатының Сими-Вэлли қаласында Рональд Рейган президенттік кітапханасының ашылуына да қатысты. Бұрынғы бірінші ханым Барбара Буш: "Мен Пэт Никсонды өте жақсы көретінмін, ол керемет, мейірімді және ойлы бірінші ханым болды", – деген ойын білдірді. Рейган кітапханасының ашылуында Буш: "Бір қайғылы жайт болды. Пэт Никсон мүлдем жақсы көрінбеді. Оның күлімсіреуінен қатты ауырып, тыныс алуда қиындық бар екенін байқауға болады", – деді. 1991 жылы Никсондар Нью-Джерси штатының Парк-Ридж қаласындағы қақпалы тұрғын үй кешеніне көшіп барды. Пэттің денсаулығы нашарлап, үйі кішкентайрақ болды және лифтісі бар еді. Оған 1992 жылдың желтоқсанында ауруханада тыныс алу проблемаларымен емделіп жатқанда өкпе қатерлі ісігі деген диагноз қойылды. Ол 81 жаста болды. Оның қыздары мен күйеуі оның қасында болды. Пэт Никсонның қоштасу рәсімі 1993 жылдың 26 маусымында Йорба-Линдадағы Ричард Никсон кітапханасының аумағында өтті. Салтанатта сөз сөйлегендердің ішінде Калифорния штатының губернаторы Пит Уилсон, Канзас штатының сенаторы Боб Доул және дін қызметкері доктор Билли Грэм болды. Олар бұрынғы бірінші ханымды мақтап сөйледі. Оның күйеуі мен жақын туыстарынан басқа, бұрынғы президенттер Рональд Рейган мен Джеральд Форд және олардың әйелдері Нэнси мен Бетти де қатысты. Президент Билл Клинтон мен бірінші ханым Хиллари Клинтон қоштасу рәсіміне қатыспады, сондай-ақ бұрынғы президенттер Джимми Картер мен Джордж Буш және олардың әйелдері Розалинн мен Барбара да қатыспады. Леди Бёрд Джонсон инсульттан кейін ауруханада жатқандықтан қатыса алмады, ал Жаклин Кеннеди Онассис те қатыспады. Никсонның қабір тасында оның есімі "Патриция Райан Никсон" деп жазылған, ол халық арасында белгілі болған есімі. Оның күйеуі одан он ай кейін, 1994 жылдың 22 сәуірінде қайтыс болды. Ол да 81 жаста болды. Оның ескерткішінде: "Адамдар сіздің тіліңізді түсінбесе де, жүрегіңіздегі сүйіспеншілікті сезінеді".

Популярлы мәдениеттің әсері

1994 жылы Калифорния штатының Серритос қаласында Пат Никсон паркі құрылды. Оның балалық шағындағы үйі орналасқан жер осы парктің ішінде. Пэтті 1995 жылғы «Никсон» фильмінде Джоан Аллен сомдады (бұл рөлі үшін Аллен «Оскар» сыйлығының «Екінші жолға шыққан үздік әйел актриса» номинациясына ие болды), 2008 жылғы «Фрост/Никсон» фильмінде Пэтти МакКормак және 2009 жылғы «Қара динамит» фильмінде Николь Салливан бейнеледі. Джон Адамстың «Никсон Қытайда» операсындағы әнін сопрано Каролан Пейдж 1987 жылы Хьюстон қаласында өткен әлемдік премьерада орындады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы бұл орындаудың «бірінші ханымның ұяң мінез-құлқын» жеткізе алғанын атап өтті, ал «Лос-Анджелес Таймс» басылымы оны «әдетте тартыншақ бірінші ханым» деп сипаттады. Кейін бұл партияны шотландтық сопрано Жанис Келли 2011 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсының премьерасында орындады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы Келлидің «Пэт Никсон рөлін керемет орындағанын» жазды. Екінші актінің әсерлі көрінісінде қытайлық сүйемелдеушілер мен журналистер оны шыны фабрикасына, халық коммуннасына және денсаулық сақтау орталығына алып барады, соңында мектепке жеткізеді. Ол кедей отбасынан екенін айтып, балаларға бір кезде мектеп мұғалімі болғанын жеткізеді. Адамс мырзаның нәзік музыкасында, Келли мырзаның орындауында, Никсон ханымның өмірінің басқаша болу мүмкіндігін сағынып еске алатынын сезінуге болады.