Кіріспе
Су спорты
суда шаңғы тебу
water borne skiing
Су шаңғысы (сондай-ақ су шаңғысы немесе су шаңғысы) – су бетіндегі спорт түрі, онда адам қайық немесе кабельді шаңғы орнатылымы артынан су бетімен екі шаңғыда немесе бір шаңғыда сырғанап өтеді. Бұл спортқа судың үлкен ауданы, бір немесе екі шаңғы, сүйреу арқаны бар қайық, екі немесе үш адам (жергілікті теңіз заңдарына байланысты) және жеке құтқару құрылғысы қажет. Сонымен қатар, шаңғышының жоғарғы және төменгі денесіне жеткілікті күш, бұлшық еттердің төзімділігі және жақсы тепе-теңдік болуы керек. Су шаңғысымен әлемнің әртүрлі елдерінде, Азияда және Австралияда, Еуропада, Африкада және Америкада айналысады. АҚШ-та ғана шамамен 11 миллион су шаңғышы бар және жыл сайын 900-ден астам ресми су шаңғысы жарыстары өтеді. Австралияда 1,3 миллион су шаңғышы бар. Демалыс немесе жарысқа қатысу үшін су шаңғысының көптеген түрлері бар. Оларға жылдамдықпен шаңғы тебу, трюктермен шаңғы тебу, шоу шаңғысы, шлалом, секіру, аяқсыз шаңғы тебу және вейкшаңғысы кіреді. Ұқсас, байланысты спорт түрлері – вейкборд, книборд, дискі, түтікпен сырғанау және отырып гидрофойлмен жүзу.
Негізгі техника
Су шаңғысымен бастаудың екі жолы бар: ең көп қолданылатыны – ылғалды, бірақ құрғақ стартқа да мүмкіндік бар. Су шаңғысы көбінесе терең судан басталады. Шаңғышы шаңғыларымен бірге суға кіреді немесе шаңғысыз суға секіріп, шаңғылары суға жеткізіліп, су үстінде киеді. Көбінесе шаңғыны ылғал болғанда кию оңайырақ. Шаңғышы шаңғыларын кигеннен кейін қайықтан сүйреу арқаны тастап береді, ол шаңғыларының арасына немесе егер бір ғана шаңғы болса, оң аяғы алға қараса – солға, ал сол аяғы алға қараса – оңға орналастырылады. Терең судан старт алғанда шаңғышы шаңғы арқанын ұстап, суға бүгіліп, денесін шарлап, аяқтарын кеудесіне жиып, шаңғыларын аспанға бағыттайды, олардың шамамен бөлігі судан шығып тұрады. Шаңғышы жағада немесе пирсте тұрып «құрғақ старт» жасауға да болады, бірақ мұндай старт тек кәсіби шаңғышыларға ұсынылады. Шаңғышы дайын болғанда (әдетте «жүргізуге дайынмын!» деп айқайлап хабарлайды: содан кейін «баста!» десе), жүргізуші қайықты жылдамдатады. Қайық жылдамдық алғанда және арқандағы бослықты жойғанда, шаңғышы денесін тік көтеру үшін бұлшықет күшін қолданып, қайықпен судан тартылады. Артқа еңкейіп, аяқтарын сәл бүгіп ұстағанда шаңғылары бірте-бірте су бетіне шығып, шаңғышы су үстімен сырғана бастайды. Шаңғышы салмағын солға немесе оңға ауыстыру арқылы бұрылады. Шаңғышының салмағы аяқ басы мен өкше арасында теңдестірілуі керек. Сүйретілген кезде шаңғышының қолдары бос, бірақ толық созылған болуы керек, бұл қолға түсетін күшті азайтады. Тұтқаны шаңғышыға ыңғайлырақ келгенінше тік немесе көлденең ұстауға болады. Жүргізуші мен шаңғышыдан басқа, үшінші адам – бақылаушы да болуы керек. Бақылаушының міндеті – шаңғышыны қадағалап, шаңғышы құласа жүргізушіге хабарлау. Бақылаушы әдетте қайықта артқа қарап отырады, шаңғышыны жақсы көру үшін. Шаңғышы мен қайықтағылар қол сигналдары арқылы байланысады (төмендегі қауіпсіздік бөлімін қараңыз).
Су
Су шаңғысы өзен, көл немесе мұхит сияқты кез келген су түрінде жасалуы мүмкін, бірақ демалыс үшін тыныш сулар қолайлырақ. Шаңғы тебу үшін кемінде 200 фут (61 метр) кеңістік болуы керек, ал судың тереңдігі кем дегенде жеткілікті болуы тиіс. Су шаңғышы қауіпсіз түрде тұрып, шаңғы тебу позыциясына келуі үшін жеткілікті орын болуы керек. Шаңғышылар мен қайық жүргізушілері де қауіпті жағдайларды болдырмау үшін жеткілікті кеңістікке ие болуы керек. Көптеген жарысқа қатысатын шаңғышылар арнайы жасалған шаңғы көлдерінде жаттығады. Алғашқысы 1969 жылы Джек Хортонның Калифорния штатындағы Барстоу қаласында салған көлі болды. Екіншісін 1972 жылы атақты су шаңғысы кәсіпкері Херб О'Брайен Вашингтон штатындағы Редмонд қаласында салды. Бүгінде АҚШ-та 384-тен астам арнайы шаңғы көлі бар.
Шаңғы
Жас шаңғышылар көбінесе екі шаңғысы артқы және алдыңғы жағынан байланыстырылған балалар шаңғысымен бастайды. Мұндай байланыстар балаға шаңғыларды бірге ұстау үшін аз күш жұмсауға мүмкіндік береді. Кейде мұндай шаңғылар шаңғышының тепе-теңдігін сақтауға көмектесетін тұтқасымен бірге келеді. Балалар шаңғысы қысқа болады – әдетте (ұзын) немесе бір шаңғы (басым аяқ алдында, бұл "слалом шаңғысы" деп те аталады).
Қайық
Жарыстарда шаңғымен жүзу үшін арнайы жасалған сүйрегіш қайықтар қолданылады. Көбінесе сүйрейтін қайықтардың корпусы өте кішкентай болып келеді және толқындарды азайту үшін түбі жазық болады. Нағыз турнирлік шаңғы қайығы тікелей жетекті қозғалтқыш білігіне ие, ол салмақты қайықтың ортасына орналастырып, толқындардың оптималды пішінін қамтамасыз етеді. Дегенмен, кейбір демалысқа арналған шаңғы қайықтарында қозғалтқыш қайықтың арт жағына орналастырылады (V-жетек), бұл үлкен толқындарды тудырады. Су шаңғысы турнирінде қолданылуға рұқсат етілген сүйрегіш қайықтар: MasterCraft ProStar 197, MasterCraft ProStar 190, Ski Nautique 200, Malibu Response TXi және Centurion Carbon Pro. Бұл қайықтарда шаңғымен жүзуге, секіруге және слаломға түсуге болады. Демалыс қайықтары су шаңғысы үшін платформа ретінде, сондай-ақ круиздік саяхаттар мен балық аулау сияқты басқа да мақсаттарда қолданылуы мүмкін. Танымал қайық түрлеріне боурайдерлер, палубалық қайықтар, кабиналы қайықтар және реактивті қайықтар жатады. Сүйрегіш қайық тиісті жылдамдықты сақтай білуі керек. Жылдамдық шаңғышының салмағына, тәжірибесіне, жайлылығына және шаңғы түріне байланысты өзгереді. Қайықта шаңғы арқаны мен тұтқасы болуы міндетті. Арқан маневр жасау үшін жеткілікті ұзын болуы керек, ұсынылатын ұзындығы 75 фут (23 метр), бірақ су шаңғысының түріне және шаңғышының шеберлігіне қарай ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін. Жылдар бойы арқанның құрылымына қойылатын талаптар өзгерді, 1992 жылы "тоқсан дюймдік полипропилен арқан" қолданылса, 2003 жылы "барлық жарыс кезеңінде" бірдей талаптар сақталған жағдайда икемділікке жол берілді. Арқан мен тұтқа қайыққа бекітіліп, артқы жағынан тартылады. Демалыс қайығындағы бекіткіш нүкте әдетте қайықтың арт жағына орнатылған сүйрегіш сақина немесе клемма болып табылады. Кәсіби шаңғышылар үшін шаңғышыны қосу үшін металл шаңғы тірегі қозғалтқыштың алдында қайықтың ортасына орналастырылады. Бұл тіректі сенімді түрде бекіту қажет, себебі тәжірибелі слаломшы шаңғы арқаны мен тіректің үстіне елеулі күш түсіруі мүмкін.
Қауіпсіздік шаралары
Су шаңғысы қауіпті спорт түрі болғандықтан, қауіпсіздік маңызды. Шаңғы тебу үшін кемінде 200 фут (61 метр) енді кеңістік болуы керек, ал судың тереңдігі жеткілікті болуы тиіс. Жүктік қайығы кемежайлардан, жүзу аймақтарынан және жағалаудан кемінде 100 фут (30 метр) қашықтықта болуы керек, ал басқа қайықтар шаңғышылардан кемінде 100 фут қашықтықта жүзуі керек. Жарайтын кеңістік пен көріну болмаса, шаңғы тебу өте қауіпті болуы мүмкін. Шаңғышылар жүзу білу деңгейіне қарамастан, міндетті түрде құтқару жилеті киюі керек. Су шаңғысынан болатын ең көп кездесетін жарақаттар аяқтардың төменгі бөлігіне тиеді, мысалы, тізеге, себебі жоғары жылдамдықта құлау кезінде шаңғышының денесі мен су беті арасында дұрыс емес соқтығысу бұрыштары пайда болады. Жарақаттың тағы бір себебі – суда немесе суға жақын орналасқан нысандармен, мысалы, кемежайлармен соқтығысу. Шаңғышы мен бақылаушы оңай байланысу үшін қолдармен берілетін стандартты сигналдар туралы келісуі керек: тоқта, жылдамда, бұрыл, мен жақсымын, шаңғышы суда және т.б.
Тарих
Су шаңғысы 1922 жылы ойлап табылды, ол кезде Ральф Самуэльсон екі тақтайды шаңғы ретінде, ал киім ілгішін сүйреу арқаны ретінде қолданды. Бұл оқиға Миннесота штатының Лейк-Сити қаласындағы Пайплин көлінде болды. Самуэльсон 1923 жылдың 2 шілдесіне дейін бірнеше күн бойы шаңғыда әртүрлі позаларды сынады. Ол шаңғының ұштарын судан шығарып, артқа еңкейгенде ең жақсы нәтижеге жететінін анықтады. Оның інісі Бен оны сүйреп, белгілі бір жылдамдыққа жетті. Кейін ол қар шаңғысын да сынап көрді.
The sport of water skiing remained an obscure activity for several years after 1922, until Samuelson performed water ski shows from Michigan to Florida. The American Water Ski Association formally acknowledged Samuelson in 1966 as the first recorded water skier in history. Samuelson was also the first ski racer, slalom skier, and the first organizer of a water ski show. Parallel to this, an avid sailor, sportsman and early adopter of water skiing, the young Swedish engineer Gunnar Ljungström (1905–1999) pioneered water skiing in slalom moves from 1929. A demonstrating behind a motorboat was made to the Swedish public at the 100th anniversary of the Royal Swedish Yacht Club in Sandhamn outside Stockholm in 1930. Water skiing gained international attention in the hands of famed promoter, Dick Pope, Sr., often referred to as the "Father of American Water Skiing" and founder of Cypress Gardens in Winter Haven, Florida. Pope cultivated a distinct image for his theme park, which included countless photographs of the water skiers featured at the park. These photographs began appearing in magazines worldwide in the 1940s and 1950s, helping to bring international attention to the sport for the first time. He was also the first person to complete a jump on water skis, jumping over a wooden ramp in 1928, for a distance of 25 feet. His son, Dick Pope, Jr., is the inventor of bare foot skiing. Both men are in the Water Ski Hall of Fame. Today, Winter Haven, Florida, with its famous Chain of Lakes, remains an important city for water skiing, with several major ski schools operating there. Water skiing has developed over time. Water skiing tournaments and water skiing competitions have been organized. As an exhibition sport, water skiing was included in the 1972 Olympics. The first National Show Ski Tournament was held in 1974, and the first ever National Intercollegiate Water Ski Championships were held in 1979. The Home CARE US National Water Ski Challenge, the first competition for people with disabilities, was organized ten years later. The first patented design of a water ski which included carbon fiber was that of Hani Audah at SPORT labs in 2001. Its first inclusion in tournament slalom skiing was in 2003.
1922 жылдан кейін су шаңғысы спорты бірнеше жыл бойы көпке танылмады, дейін Самуэльсон Мичиганнан Флоридаға дейін су шаңғысы шоуларын көрсетті. Американдық су шаңғысы қауымдастығы 1966 жылы Самуэльсонды тарихтағы алғашқы су шаңғышы деп ресми түрде мойындады. Ол сонымен қатар алғашқы су шаңғысы жарысының қатысушысы, слаломда су шаңғысы тебуші және су шаңғысы шоуын ұйымдастырушы болды. Осымен қатар, теңізге құмар, спортшы және су шаңғысын ерте қабылдаған швед инженері Гуннар Люнгстрем (1905–1999) 1929 жылдан бастап слаломда су шаңғысының жаңа әдістерін енгізді. 1930 жылы Стокгольмнің сыртындағы Сандхамн қаласында Корольдік швед яхт клубының 100 жылдығына орай моторлы қайық артында көрсетілді.
The sport of water skiing remained an obscure activity for several years after 1922, until Samuelson performed water ski shows from Michigan to Florida. The American Water Ski Association formally acknowledged Samuelson in 1966 as the first recorded water skier in history. Samuelson was also the first ski racer, slalom skier, and the first organizer of a water ski show. Parallel to this, an avid sailor, sportsman and early adopter of water skiing, the young Swedish engineer Gunnar Ljungström (1905–1999) pioneered water skiing in slalom moves from 1929. A demonstrating behind a motorboat was made to the Swedish public at the 100th anniversary of the Royal Swedish Yacht Club in Sandhamn outside Stockholm in 1930. Water skiing gained international attention in the hands of famed promoter, Dick Pope, Sr., often referred to as the "Father of American Water Skiing" and founder of Cypress Gardens in Winter Haven, Florida. Pope cultivated a distinct image for his theme park, which included countless photographs of the water skiers featured at the park. These photographs began appearing in magazines worldwide in the 1940s and 1950s, helping to bring international attention to the sport for the first time. He was also the first person to complete a jump on water skis, jumping over a wooden ramp in 1928, for a distance of 25 feet. His son, Dick Pope, Jr., is the inventor of bare foot skiing. Both men are in the Water Ski Hall of Fame. Today, Winter Haven, Florida, with its famous Chain of Lakes, remains an important city for water skiing, with several major ski schools operating there. Water skiing has developed over time. Water skiing tournaments and water skiing competitions have been organized. As an exhibition sport, water skiing was included in the 1972 Olympics. The first National Show Ski Tournament was held in 1974, and the first ever National Intercollegiate Water Ski Championships were held in 1979. The Home CARE US National Water Ski Challenge, the first competition for people with disabilities, was organized ten years later. The first patented design of a water ski which included carbon fiber was that of Hani Audah at SPORT labs in 2001. Its first inclusion in tournament slalom skiing was in 2003.
Су шаңғысы спорты әйгілі промоутер Дик Поуп ағаның арқасында халықаралық деңгейде танымал болды, оны көбінесе «Америка су шаңғысының әкесі» деп атайды және ол Флорида штатының Винтер-Хейвен қаласында Cypress Gardens паркін құрды. Поуп паркі үшін ерекше имидж жасады, онда паркте су шаңғышыларының көптеген суреттері болды. Бұл суреттер 1940 және 1950 жылдары әлемдік журналдарда жарияланып, спортқа халықаралық назар аударуға көмектесті. Ол 1928 жылы су шаңғысымен 25 фут қашықтыққа ағаш пандус үстінен секіріп өткен алғашқы адам болды. Оның ұлы Дик Поуп-младший – аяқсыз су шаңғысын ойлап тапқан. Екеуі де Су шаңғысының Даңқ залына енген. Бүгінде Флорида штатындағы Винтер-Хейвен, әйгілі «Көлдер тізбегімен» су шаңғысы үшін маңызды орталық болып табылады, онда бірнеше ірі шаңғы мектептері жұмыс істейді.
The sport of water skiing remained an obscure activity for several years after 1922, until Samuelson performed water ski shows from Michigan to Florida. The American Water Ski Association formally acknowledged Samuelson in 1966 as the first recorded water skier in history. Samuelson was also the first ski racer, slalom skier, and the first organizer of a water ski show. Parallel to this, an avid sailor, sportsman and early adopter of water skiing, the young Swedish engineer Gunnar Ljungström (1905–1999) pioneered water skiing in slalom moves from 1929. A demonstrating behind a motorboat was made to the Swedish public at the 100th anniversary of the Royal Swedish Yacht Club in Sandhamn outside Stockholm in 1930. Water skiing gained international attention in the hands of famed promoter, Dick Pope, Sr., often referred to as the "Father of American Water Skiing" and founder of Cypress Gardens in Winter Haven, Florida. Pope cultivated a distinct image for his theme park, which included countless photographs of the water skiers featured at the park. These photographs began appearing in magazines worldwide in the 1940s and 1950s, helping to bring international attention to the sport for the first time. He was also the first person to complete a jump on water skis, jumping over a wooden ramp in 1928, for a distance of 25 feet. His son, Dick Pope, Jr., is the inventor of bare foot skiing. Both men are in the Water Ski Hall of Fame. Today, Winter Haven, Florida, with its famous Chain of Lakes, remains an important city for water skiing, with several major ski schools operating there. Water skiing has developed over time. Water skiing tournaments and water skiing competitions have been organized. As an exhibition sport, water skiing was included in the 1972 Olympics. The first National Show Ski Tournament was held in 1974, and the first ever National Intercollegiate Water Ski Championships were held in 1979. The Home CARE US National Water Ski Challenge, the first competition for people with disabilities, was organized ten years later. The first patented design of a water ski which included carbon fiber was that of Hani Audah at SPORT labs in 2001. Its first inclusion in tournament slalom skiing was in 2003.
Су шаңғысы уақыт өте келе дамыды. Су шаңғысы жарыстары мен турнирлері ұйымдастырылды. 1972 жылы Олимпиада ойындарының бағдарламасына көрсету спорты ретінде енгізілді. Бірінші Ұлттық шоу-ски турнирі 1974 жылы, ал алғашқы Ұлттық студенттер аралық су шаңғысы чемпионаты 1979 жылы өтті. Мүгедектерге арналған алғашқы жарыс – Home CARE US National Water Ski Challenge он жылдан кейін ұйымдастырылды. Көміртек талшығын қамтитын су шаңғысының алғашқы патенттелген дизайнын 2001 жылы SPORT лабораториясындағы Хани Ауда жасады. Ол алғаш рет 2003 жылы турнирлік слаломда қолданылды.
The sport of water skiing remained an obscure activity for several years after 1922, until Samuelson performed water ski shows from Michigan to Florida. The American Water Ski Association formally acknowledged Samuelson in 1966 as the first recorded water skier in history. Samuelson was also the first ski racer, slalom skier, and the first organizer of a water ski show. Parallel to this, an avid sailor, sportsman and early adopter of water skiing, the young Swedish engineer Gunnar Ljungström (1905–1999) pioneered water skiing in slalom moves from 1929. A demonstrating behind a motorboat was made to the Swedish public at the 100th anniversary of the Royal Swedish Yacht Club in Sandhamn outside Stockholm in 1930. Water skiing gained international attention in the hands of famed promoter, Dick Pope, Sr., often referred to as the "Father of American Water Skiing" and founder of Cypress Gardens in Winter Haven, Florida. Pope cultivated a distinct image for his theme park, which included countless photographs of the water skiers featured at the park. These photographs began appearing in magazines worldwide in the 1940s and 1950s, helping to bring international attention to the sport for the first time. He was also the first person to complete a jump on water skis, jumping over a wooden ramp in 1928, for a distance of 25 feet. His son, Dick Pope, Jr., is the inventor of bare foot skiing. Both men are in the Water Ski Hall of Fame. Today, Winter Haven, Florida, with its famous Chain of Lakes, remains an important city for water skiing, with several major ski schools operating there. Water skiing has developed over time. Water skiing tournaments and water skiing competitions have been organized. As an exhibition sport, water skiing was included in the 1972 Olympics. The first National Show Ski Tournament was held in 1974, and the first ever National Intercollegiate Water Ski Championships were held in 1979. The Home CARE US National Water Ski Challenge, the first competition for people with disabilities, was organized ten years later. The first patented design of a water ski which included carbon fiber was that of Hani Audah at SPORT labs in 2001. Its first inclusion in tournament slalom skiing was in 2003.
Су шаңғысы бойынша 3 турнирлік турнир
АҚШ-та әр жазда 900-нан астам мақұлданған су шаңғысы жарыстары өтеді. Бәсекелі су шаңғысы үш түрден тұрады: слалом, секіру және трюк.
Слалом
Су шаңғысымен айналысатындар мүмкіндігінше икемді болу үшін бір шаңғыны ғана қолданады, аяқтары алға қарай бағытталған күйде, бірі екіншісінің алдында орналасқан. Слалом шаңғылары шаңғышының бойы мен салмағына байланысты тар және ұзын болады. Алға қарай бағытталған екі бекіткіш әртүрлі болуы мүмкін: олар резеңкеден немесе қалың пластиктен жасалуы мүмкін, сондай-ақ қар шаңғысы бекіткіштеріне немесе роликті конькилерге ұқсас болуы мүмкін. Слаломда шаңғы тебу көп буйдан тұратын трассаны айналып өтуді қамтиды, оны шаңғышы өтуі керек. Толыққанды слалом трассасы 26 буйдан тұрады. Трассаның басында және соңында шаңғышы өтуі тиіс кіреберіс қақпалары бар, ал 6 бұрылыс буйы бар, оларды шаңғышы зигзаг тәрізді айналып өтуі керек. Қалған буйлар жүргізушіге арналған, қайық трассаның ортасымен түзу жүретініне көз жеткізу үшін. Халықаралық су шаңғысы және вейкборд федерациясы (IWWF) турнирді «рекордтыққа лайықты» деп мойындау үшін, жарысқа дейін жерді зерттеушінің трассаны тексеруі қажет, оның дұрыстығын қамтамасыз ету үшін. Барлық шаңғышыларға әділ мүмкіндік беру үшін жүргізушінің қайық жолы да тексерілуі керек. Стильдік бағалар жоқ, тек қашықтық есептеледі. Әр екі жылда бір рет өткізілетін Әлемдік шоу шаңғы чемпионаты 2012 жылдың қыркүйек айында Висконсин штатының Дженсвилл қаласында басталды. Бұрынғы жарыстарға Австралия, Бельгия, Канада, Қытай және АҚШ командалары қатысқан. Бұл толқындарды тудырады, ол жағажай эрозиясына себеп болуы мүмкін, кейде жүзушілерге, басқа қайықтарға немесе теңіз жануарларына тиеді. Қайық жүргізушілер алкоголь ішіп, апаттарға себеп болуы мүмкін. Су шаңғысы қайықтардың қозғалтқыштарынан туындаған ауа ластануы, жанармайдың қажетсіз пайдаланылуы (әдетте бензин) және климаттың өзгеруіне тигізетін әсері үшін де сынға ұшырайды.