Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Түрлері
Емшек емізетін аналарда кездескенде, бұл puerperal mastitis, лактациялық мастит немесе емшек сүтімен байланысты мастит деп аталады. Емшек сүтімен тамақтандырмайтын әйелдерде пайда болса, бұл puerperal емес немесе лактациялық емес мастит деп аталады. Мастит сирек жағдайларда ерлерде де кездесуі мүмкін. Қабынулы сүт безінің қатерлі ісігінің белгілері маститке өте ұқсас, сондықтан оны жоққа шығару қажет. Puerperal және puerperal емес мастит үшін симптомдар ұқсас, бірақ оған бейімдейтін факторлар мен емдеу әртүрлі болуы мүмкін.
When it occurs in breastfeeding mothers, it is known as puerperal mastitis, lactation mastitis, or lactational mastitis. When it occurs in non breastfeeding women it is known as non puerperal or non lactational mastitis. Mastitis can, in rare cases, occur in men. Inflammatory breast cancer has symptoms very similar to mastitis and must be ruled out. The symptoms are similar for puerperal and nonpuerperal mastitis but predisposing factors and treatment can be very different.
Жүктілікке байланысты
Пуперперлік мастит – жүктілікке, бала емізуге немесе емшектен айырған кезде туындайтын кеуде қабынуы. Көрінетін басты белгілерінің бірі – кеудедегі кернеу және сүт толу, сондықтан оның себебі сүт жолдарының бітелуі немесе сүт артық болуы деп саналады. Бұл жағдай салыстырмалы түрде жиі кездеседі, әдістемеге байланысты көрсеткіштер 5–33% аралығында болады. Дегенмен, бала емізетін аналардың бар болғаны 0,4–0,5% ғана абсцесс дамытады.
Puerperal mastitis is the inflammation of the breast in connection with pregnancy, breastfeeding or weaning. Since one of the most prominent symptoms is tension and engorgement of the breast, it is thought to be caused by blocked milk ducts or milk excess. It is relatively common; estimates range depending on methodology between 5–33%. However, only about 0.4–0.5% of breastfeeding mothers develop an abscess.
Сүт абсцессі
Сүт безінің абсцесі – әр түрлі себептерге байланысты сүт безінде пайда болатын ірің жиынтығы. Емшек сүтімен тамақтану кезінде сүт безінің абсцесі сирек дамиды, көптеген дереккөздерде емшек сүтімен тамақтанатын әйелдердің 0,4–0,5% шамасында кездеседі. Белгілі қауіп факторлары – 30 жастан асқан жас, алғаш рет жүкті болған және кеш босанған әйелдер. Темекі шегу мен байланыс анықталған жоқ; алайда, бұл ішінара темекі шегетін әйелдердің емшек сүтімен тамақтануды таңдауының азаюымен байланысты болуы мүмкін. Антибиотиктер сүт безінің абсцесін алдын алуда тиімді емес, бірақ екіншілік инфекцияны емдеуге көмектеседі (осы мақалада сүт безінің абсцесін емдеу бөлімін қараңыз). Сүт түтікшелерінің кератинизацияланатын жабынша қабатты метаплазиясы, босанғаннан кейінгі емес, сүт ареоласы астындағы абсцестің пайда болуында ұқсас рөл атқарады.
A breast abscess is a collection of pus that develops in the breast with various causes. During lactation, breast abscess develops only rarely, most sources cite about 0.4–0.5% of breastfeeding women. Known risk factors are age over 30, primiparous and late delivery. No correlation was found with smoking status; however, this may be in part because far fewer smoking women choose to breastfeed. Antibiotics were not shown effective in prevention of lactation abscess but are useful to treat a secondary infection (see the section on the treatment of breast abscess in this article). Keratinizing squamous metaplasia of lactiferous ducts may play a similar role in the pathogenesis of nonpuerperal subareolar abscess.
Себептер
1980 жылдан бері мастит көбінесе жұқпалы емес және жұқпалы түрлерге бөлінетін. Алайда, соңғы зерттеулер мұндай жіктеудің мүмкін еместігін көрсетеді. Емшек сүтіндегі потенциалды патогенді бактериялардың түрлері мен саны симптомдардың ауырлығымен байланысты емес екені анықталды. Сонымен қатар, Kvist et al. зерттеуінде маститі бар әйелдердің барлық дерлік 15% ғана антибиотик алған, бірақ олардың бәрі жазылып кетті және аздаған ғана қайталанатын симптомдарды бастан өткерді. Емшек сүтін донор ретінде беруге ниеттенген көптеген сау аналардың сүтінде потенциалды патогенді бактериялар болуы мүмкін, бірақ оларда мастит белгілері жоқ.
Since the 1980s mastitis has often been divided into non infectious and infectious sub groups. However, recent research suggests that it may not be feasible to make divisions in this way. It has been shown that types and amounts of potentially pathogenic bacteria in breast milk are not correlated to the severity of symptoms. Moreover, although only 15% of women with mastitis in Kvist et al. 's study were given antibiotics, all recovered and few had recurring symptoms. Many healthy breastfeeding women wishing to donate breast milk have potentially pathogenic bacteria in their milk but have no symptoms of mastitis.
Тәуекел факторлары
Мастит әдетте сүт кеудеден тиісті түрде шығарылмаған кезде дамиды. Сүт тоқырауы кеудедегі сүт арналарының бітелуіне әкелуі мүмкін, себебі сүт дұрыс және үнемі шығарылмайды. Сүт арналарының бітелуіне кеудеге қысым түсірудің нәтижесінде де себеп болуы мүмкін, мысалы, тығыз киім немесе тым қысық бюстгальтер, деген болжам бар, бірақ осы болжамды растайтын деректер жеткіліксіз. Мастит баланың емшекке дұрыс жабыспағанда, бала сирек тамақтанғанда немесе сүтті соруда қиындықтар туындағанда пайда болуы мүмкін. Ниппельдердегі жарықтар мен жаралар инфекцияға шағу ықтималдығын арттырады. Тығыз киім немесе дұрыс келмейтін бюстгальтерлер де кеуделерді қысып, проблема тудыруы мүмкін. Мұрыннан жұқпалы патогендерді тасымалдайтын нәрестелер аналарын жұқтыруы мүмкін; осы жағдайдың клиникалық маңызы әлі толық анықталған жоқ. Мастит сондай-ақ кеуде имплантатының немесе кез келген басқа шетелдік дененің зақымдануынан, мысалы, ниппельді тесуден кейін дамуы мүмкін. Мұндай жағдайларда шетелдік денені алып тастау қажет. Емшек сүтімен тамақтандыратын әйелдер мастит ауруына шалдығу қаупіне ұшырайды, әсіресе егер олардың ниппельдері ауырса немесе жарылса, немесе басқа баланы емшекпен тамақтандыру кезінде бұрын мастит болған болса. Сондай-ақ, әйелдер емшек сүтін беру үшін тек бір позданы ғана пайдаланса немесе сүт ағынын шектейтін тығыз бюстгальтер кисе, мастит ауруына шалдығу мүмкіндігі артады. Баланың емшекке дұрыс жабысуына қиындықтар туындаса, мастит ауруының қаупі де артады. Диабет, созылмалы аурулар, ЖИТС немесе иммундық жүйесі әлсіреген әйелдер мастит ауруына көбірек бейім. Инфекцияның себебі көбінесе Staphylococcus aureus бактериясы болады. Маститке жиі байланысты жұқпалы патогендер – Staphylococcus aureus, Streptococcus spp. және Escherichia coli сияқты Gram-теріс бациллалар. Сирек жағдайларда Salmonella spp., микобактериялар және Candida және Cryptococcus сияқты саңырауқұлақтар да анықталды. Жалпы алғанда, лактациялық маститті емдеуде антибиотиктердің тиімділігін растайтын немесе жоққа шығаратын жеткілікті дәлелдер жоқ.
Mastitis typically develops when the milk is not properly removed from the breast. Milk stasis can lead to the milk ducts in the breasts becoming blocked, as the breast milk is not being properly and regularly expressed. It has also been suggested that blocked milk ducts can occur as a result of pressure on the breast, such as tight fitting clothing or an over restrictive bra, although there is sparse evidence for this supposition. Mastitis may occur when the baby is not appropriately attached to the breast while feeding, when the baby has infrequent feeds or has problems suckling the milk out of the breast. The presence of cracks or sores on the nipples increases the likelihood of infection. Tight clothing or ill fitting bras may also cause problems as they compress the breasts. There is a possibility that infants carrying infectious pathogens in their noses can infect their mothers; the clinical significance of this finding is still unknown. Mastitis can also develop due to contamination of a breast implant or any other foreign body, for example after nipple piercing. In such cases, the removal of the foreign body is indicated. Women who are breastfeeding are at risk for developing mastitis especially if they have sore or cracked nipples or have had mastitis before while breastfeeding another baby. Also, the chances of getting mastitis increases if women use only one position to breastfeed or wear a tight fitting bra, which may restrict milk flow Difficulties in getting a nursing infant to latch on to the breast can also increase the risk for mastitis. Women with diabetes, chronic illness, AIDS, or an impaired immune system may be more susceptible to the development of mastitis. Infection is usually caused by Staphylococcus aureus. Infectious pathogens commonly associated with mastitis are Staphylococcus aureus, Streptococcus spp. and Gram negative bacilli such as Escherichia coli. Salmonella spp., mycobacteria, and fungi such as Candida and Cryptococcus have been identified in rare instances. and over all there is insufficient evidence to confirm or refute the effectiveness of antibiotic therapy for treating lactational mastitis.
Диагностика
Мастит және сүт безі абсцесінің диагнозы көбінесе физикалық тексеру негізінде қойылады. Дегенмен, лактация кезінде диагноз қою әсіресе қиын, бұл диагноз бен емдеуді кешіктіруге алып келеді. Кейбір деректерге сәйкес, жүктілікке байланысты емес мастит эпизодынан кейін бір жыл ішінде сүт безі қатерлі ісігінің пайда болу жиілігі артады және қатерлі ісіктің алдын алу үшін ерекше бақылау қажет. Қазірге дейін тек қысқа мерзімді бақылау деректері ғана бар, ал жалпы тәуекелдің артуын бағалау мүмкін емес. Мастит пен сүт безі қатерлі ісігінің пайда болу арасындағы уақыт өте қысқа болғандықтан, бұл зерттеуде қабынудың канцерогенезде маңызды рөл атқаруы екіталай, керісінше, кейбір қатерлі ісік алдындағы зақымданулар қабыну қаупін арттыруы мүмкін (сүт жолдарының бітелуіне әкелетін гиперплазия, цитокиндер мен гормондарға сезімталдық) немесе зақымданулардың ортақ бейімділік факторлары болуы мүмкін. Сүт безінің қабынушы қатерлі ісігінің өте қауіпті түрі мастит белгілерімен (жүктілікке байланысты және байланысты емес) ұқсас симптомдармен көрінеді. Бұл – өлім-жітім көрсеткіші ең жоғары, сүт безі қатерлі ісігінің ең агрессивті түрі. ІБК-ның қабыну фенотипі көбінесе дермалық лимфаға басып кіруі мен бітелуінен туындайды деп есептеледі, бірақ жақында NF κB нысаналық гендерінің белсенділігі қабыну фенотипіне елеулі үлес қосуы мүмкін екені көрсетілді. Клиникалық жағдайлар көрсетіп тұрғандай, жарақат немесе қабынудан кейін қабынушы сүт безі қатерлі ісігінің симптомдары күшейеді, бұл оны маститпен шатастыру ықтималдығын арттырады. Симптомдар прогестерон мен антибиотиктерге жартылай жауап беретіні белгілі, басқа да жиі қолданылатын дәрілерге реакцияны жоққа шығару әзірге мүмкін емес.
The diagnosis of mastitis and breast abscess can usually be made based on a physical examination. However diagnosis during lactation is particularly problematic, often leading to delayed diagnosis and treatment. Some data suggest that noninflammatory breast cancer incidence is increased within a year following episodes of nonpuerperal mastitis and special care is required for follow up cancer prevention screening. So far only data from short term observation is available and total risk increase can not be judged. Because of the very short time between presentation of mastitis and breast cancer in this study it is considered very unlikely that the inflammation had any substantial role in carcinogenesis, rather it would appear that some precancerous lesions may increase the risk of inflammation (hyperplasia causing duct obstruction, hypersensitivity to cytokines or hormones) or the lesions may have common predisposing factors. A very serious type of breast cancer called inflammatory breast cancer presents with similar symptoms as mastitis (both puerperal and nonpuerperal). It is the most aggressive type of breast cancer with the highest mortality rate. The inflammatory phenotype of IBC is thought to be mostly caused by invasion and blocking of dermal lymphatics, however it was recently shown that NF κB target genes activation may significantly contribute to the inflammatory phenotype. Case reports show that inflammatory breast cancer symptoms can flare up following injury or inflammation making it even more likely to be mistaken for mastitis. Symptoms are also known to partially respond to progesterone and antibiotics, reaction to other common medications can not be ruled out at this point.
Сүт ішу кезінде пайда болатын мастит
Мастит емізумен байланысты болғанда, емдеу симптомдарды қысқа мерзімде басумен, маститтің себебін болған түбірлік мәселелерді шешу арасындағы үйлесімділікті қамтамасыз етуі керек. Мысалы, Ана сүтімен тамақтандыру медицинасы академиясы баланы күштеп көбірек емізуге мәжбүрлеуге немесе сүт сорғыш пайдалануға қарсы ұсыныс береді, себебі бұл сүтті "босатуға" бағытталған әрекеттер тиімсіз.
When mastitis is associated with breastfeeding, the treatment has to balance short term reduction of symptoms with solving the underlying problems that caused mastitis. For example, the Academy of Breastfeeding Medicine recommends against trying to "empty" the breasts, whether through pushing the baby to feed more or through using a breast pump.
Өзін-өзі күту
Сүт бездері толуы немесе жеңіл маститпен ауыратын бала емізетін аналар үшін жылы компресс қолдану жайлы болуы мүмкін.
For breastfeeding women with breast engorgement or light mastitis, using a warm compress may be comfortable.
Бактериялық маститке қарсы антибиотиктер
Лактациялық мастит кезінде антибиотиктердің қажеті жоқ, олар тек бактериялық инфекциялар үшін ғана қолданылады. Ауыр инфекциясы бар адамдарға ванкомицин қолдану ұсынылады. Антибиотиктермен емдеу ұзақтығы 5–14 күнге дейін созылуы мүмкін. 2013 жылға дейін антибиотиктердің әсері жеткілікті зерттелмеген. Лактациялық флегмонды (қабыну ошағын) абсцесске (инфекциядан пайда болған іріңмен толтырылған, қабырғамен шектелген ошаққа) айналу мүмкіндігін қадағалау керек. Шағын сүт безі абсцестерінде абсцесті толықтай босату үшін ультрадыбыс бағытталған жіңішке инемен аспирация бастапқы емдеу ретінде кеңінен танылған. Ұсынылатын емдеуге антибиотиктер, ультрадыбыстық тексеру және сұйықтық болған жағдайда, 18 калибрлі инемен ультрадыбыс бағытталған жіңішке инемен абсцесті босату, сондай-ақ физиологиялық ерітіндімен шаю кіреді. Содан кейін эксудат микробиологиялық талдауға жіберіледі, онда қоздырғыш анықталып, оның антибиотиктерге сезімталдығы анықталады, бұл өз кезегінде антибиотиктерді өзгерту туралы нұсқау бере алады. Жағдай жақсарған жағдайда, емделушіге маммография жасалады, әйтпесе ультрадыбыс бағытталған жіңішке инемен аспирация, шаю және микробиологиялық талдау қайталанады. Егер үштен бес аспирацияға дейін жағдай жақсарса, тері арқылы дренаж жасау және ішкі катетер орнату қажет, ал ультрадыбыс бағытталған дренаждың бірнеше әрекеті сәтсіз аяқталса, қабынулы сүт жолдарының хирургиялық резекциясы (жедел кезең аяқталғаннан кейін жасалуы тиіс). Алайда, зардап шеккен жолдарды кесіп тастаудың өзі рецидивтің алдын қалдырмайды. Босанғаннан кейінгі емес сүт безі абсцесінің қант диабетімен (ҚД) жоғары статистикалық байланысы бар. Осыған байланысты, мұндай абсцесі бар пациенттерге қант диабетін тексеру ұсынылған. Сүт безі абсцестерін емдеуге қатысты көптеген ұсыныстар болғанымен, 2015 жылғы шолу инемен аспирациялауды кесу және дренажмен салыстыруға болатыны немесе кесу және дренаж жасаған әйелдерге антибиотиктер беру қажеттігі туралы жеткілікті мәліметтер таппады.
In lactational mastitis, antibiotics are not needed in the overwhelming majority of cases and should be used only for bacterial infections. For people with severe infections, vancomycin is recommended. The length of antibiotic treatment ranges anywhere from 5–14 days. The effects of antibiotics has not been well studied as of 2013. A lactational phlegmon (area of inflammation) should be monitored for possible development into an abscess (walled off area filled with pus from an infection). For small breast abscesses, ultrasound guided fine needle aspiration such as to completely drain the abscess is widely recognized as a preferred initial management. One recommended treatment includes antibiotics, ultrasound evaluation and, if fluid is present, ultrasound guided fine needle aspiration of the abscess with an 18 gauge needle, under saline lavage until clear. The exudate is then sent for microbiological analysis for identification of the pathogen and determination of its antibiotic sensitivity profile, which may in turn give an indication for changing the antibiotics. At follow up, a mammography is performed if the condition has resolved; otherwise the ultrasound guided fine needle aspiration with lavage and microbiological analysis is repeated. If three to five aspirations still do not resolve the condition, percutaneous drainage in combination with placement of an indwelling catheter is indicated, and only if several attempts at ultrasound guided drainage fail, surgical resection of the inflamed lactiferous ducts (preferably performed after the acute episode is over). It is noted, however, that even the excision of the affected ducts does not necessarily prevent recurrence. There is a high statistical correlation of nonpuerperal breast abscess with diabetes mellitus (DM). On this basis, it has recently been suggested that diabetes screening should be performed on patients with such abscess. Although there are a number of recommendations regarding the treatment of breast abscesses, a 2015 review found insufficient evidence of whether needle aspiration is comparable to incision and drainage, or whether antibiotics should generally be given to women undergoing incision and drainage.
Алдын алу
Емшек емізетін әйелдерде маститтің алдын алуға бағытталған көптеген әрекеттер тиімсіз деп саналады немесе олардың әсері шамалы болады. Акупункттік массаж тәуекелді қысқартуға көмектеседі.
Most efforts to prevent mastitis in breastfeeding women are believed to be ineffective or have a relatively small effect. Acupoint massage probably reduces the risk somewhat.
Эпидемиология
Аналық сүт емізетін әйелдерде мастит жиі кездеседі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) бағалауынша, мастит кездесу жиілігі 2,6%-дан 33%-ға дейін ауытқып мағанмен, әлем бойынша емшек сүтімен емізетін әйелдердің шамамен 10% құрайды. Маститпен ауыратын аналардың көпшілігі босанғаннан кейінгі алғашқы бірнеше апта ішінде ауырады. Көбінесе сүт безіндегі инфекциялар босанғаннан кейінгі бірінші немесе екінші айда немесе емшектен айырған кезде пайда болады. Дегенмен, сирек жағдайларда бұл емшек сүтімен емізбейтін әйелдерге де әсер етеді.
Mastitis is quite common among breastfeeding women. The WHO estimates that although incidences vary between 2.6% and 33%, the prevalence globally is approximately 10% of breastfeeding women. Most mothers who develop mastitis usually do so within the first few weeks after delivery. Most breast infections occur within the first or second month after delivery or at the time of weaning. However, in rare cases it affects women who are not breastfeeding.