Кіріспе

Руне Андреассонның швед мультфильмі. Балаларға арналған өте танымал мультфильм алғаш рет 1966 жылы теледидардағы қысқаметражды фильмдер сериясы және апта сайынғы жарты беттік жексенбілік комиксі түрінде пайда болды, ал 1973 жылдан бастап жеке комикс журналында жариялана бастады. Андреассон 1975 жылға дейін барлық суреттерді өзі салса, 1990 жылға дейін барлық комикстерді өзі жазды. Франсиско Тора 1976 жылдан бастап 1983 жылы Бо Мичанек қосылғанға дейін барлық иллюстрацияларды жасады. 1990 жылдардың басында Клас Раймерти, Олоф Сивербо, Йохан Ванлу және Тони Кронстам сияқты бірнеше жаңа жазушылар мен суретшілер шақырылды. Андреассон 1992 жылға дейін журналдың мұқабасын салуын жалғастырды. 1982 жылы Бамсе үш балаға (үштік) ие болғаннан кейін сериянің бағыты өзгерді. 1986 жылы оның төртінші баласы дүниеге келді, сонымен қатар оның досы Лилль Скутт та сол жылы балалы болды; бұл серияда отбасылық құндылықтарға көбірек мән беріліп, гендерлік теңдік сияқты басқа да мәселелер талқыланды. 1989 жылы Скальман кейіпкері Бамседің төртінші баласы Брумманың интеллектуалдық дамуында кейбір ерекшеліктер бар екенін байқады, бұл кейіннен Аспергер синдромы екені анықталды, бұл теңдік тақырыбын қайта көтерді. Балалар журналда нақты уақытта өсті, бірақ 1990 жылдан бері олардың жасы тоқтаған сияқты. Қазір олар тоғыз жаста, үшінші сынып оқушылары ретінде, повество үшін тиімді мәңгілік жаста. Алғашқы жексенбілік комикстер мен журналдар жылтыр, қатты мұқабалы томдар түрінде қайта басылды. 1998 жылы «Бамсе әлемі» атты ойын-сауық паркі «Колмарден» жануарлар паркінде театрлық қойылымдар, мейрамханалар және комикстен алынған үйлермен бірге ашылды.

Басты кейіпкерлер

Бамсе – қоңыр аю, әжесі оған арнайы дайындаған «дундерхонунг» деп аталатын балды жеп әлемдегі ең күшті аюға айналады. Оны жегендердің көбісі, Бамсенің үй жануары – арасы мен қызы Бруммадан басқа, үш күн бойы асқазан ауырады. Бамсе сонымен қатар комиксте айтылғандай, әлемдегі ең мейірімді аю және мұқтаж адамдарға көмектесетіні жиі көрінеді. «Бамсе» есімі скандинавия тілінде «аю» немесе «ойыншық аю» деген мағына береді. Бамсе сондай-ақ «батыр» немесе «үлкен» деп аударылуы мүмкін, бірақ ол басқа кейіпкерлермен салыстырғанда тым кішкентай болғандықтан, бұл дұрыс емес. Бруммелиса («Гроулелиса») – орманшының қызы, ол әрқашан Бамсеге сеніп, көмек сұрайтын еді, олар көп ұзамай ғашық болды. 1981 жылы олар Скандинавияның солтүстігіне (жеке жұмыстардан тапқан ақшаға) қайықпен саяхат жасап, түн ортасындағы күннің керемет көрінісін тамашалады (бабуымыздың мысығы мен тышқыны күткендей болмады). Үйге оралған соң Бруммелиса мен Бамсе құпия түрде үйленді және үш балаға ата-ана болды: Брум («Груул»), Тедди, Налле Майя («Тедди Майя»). Брум сурет салуға бейім, бірақ ұялшақ. Тедди көбінесе жалғыз уақыт өткізеді, оқуға және білім алуға құштар. Налле Майя ең белсенді бала, спорт пен әртүрлі іс-шараларды жақсы көреді. Олардың мінездері қалыптасқаннан кейін Тедди Скальманға тартылды, ол басқалар байқамай кеткен нәрсені – Теддидің осалдығының себебін көзіндегі нашарлық екенін анықтады, оған тек көзілдірік қажет болды. Налле Майя әкесінің сыртқы келбетін ғана емес, «дундерхонунгтан» күш алу қабілетін де мұра етті. Оның өзін немесе бауырларын жарақаттауына жол бермеу үшін Бамсенің әжесі оны күшті етуден аулақ болу үшін жаңа рецепт сынады. Ол ішінара сәтті болды: Налле Майя одан күш алады, бірақ сонымен қатар асқазан ауырады. 1985 жылдың соңында үштіктерге тағы бір бауыр дүниеге келеді – Брумма («Гроула»), ол «дундерхонунгты» жегенде күшті болмайды және асқазан ауырмайды. Лилль Скутт («Кішкентай Хоп») – Бамсе мен Скальманның ең жақсы досы. Ол өте жылдам, бірақ қызыл галстук тағып жүретін, қорқынышпен жүретін ақ қоян. Дегенмен, оның жылдам жүгіру және алысқа секіру қабілеті (жақындары қауіпке ұшырағанда қорқынышын жеңуі де) достарының жанын бірнеше рет құтқарып қалды. Лилль Скутт ауылдың почтальоны, бірақ жартылай жұмыс істейді. Сондай-ақ ол жергілікті мейрамхананың бас аспазы болып жарты күн жұмыс істейді. Бамсе сияқты Скутт та Бруммелизаның ең жақсы досы Нина Канинге («Нина Қоян») үйленді. Нина мен Скутттың баласы Мини Хопп («Мини Хоп») болды, ол сегіз інісі бар, соның ішінде Хапп та бар. Хапп – гомосексуал қоян. Ол және өмірлік серігі Лилль Сикстен Мини Хопптан сәл кіші Суддан есімді қызды асырап алды. Скальман («Shellman, Shellback») – ғарыш кемесі мен уақыт машинасы сияқты түрлі заттарды ойлап тапқан тапқыр тасбақа. Ол корпусында локомотивтер мен ғарыш кемелерінен басқа кез келген нәрсені сақтайды (сондай-ақ, отынды да, себебі артқы жағына тікенек кіріп кетеді). Скальман полифаздық ұйқышыл болып көрінеді және оның айтуынша, оның ең жақсы өнертабысы – тамақ пен ұйқы сағаты, ол оның шақыруларын тіпті ұйықтауға жарамайтын кезде де мінсіз орындайды. Осы күнге дейін ол бірнеше рет ғана дабыл естімеді, соның ішінде динозавр жұмыртқасының табылуы, Бамсе балаларының дүниеге келуі және Бамсе балаларының өліміне оның абайсыздығы себеп болды деген жалған сенімге байланысты терең депрессияға түсуі. Сондай-ақ, ол бірде өзінің басқалардан ерекше екенін айтты – егер ол ұйықтатын дәрі ішсе, ол ұзақ уақыт бойы ұйықтай алмайды, тіпті дабыл қаққанда да. Басқа кейіпкерлердің ешқайсысы Скальманның интеллектуалдық деңгейіне жете алмайды және ол кейде шахматпен өзі ойнайды (шахмат әлемінің чемпионын кездестіріп, жеңгенін айтқан). Руне Андреассон тамақ пен ұйқы сағатын «дундерхонунг» сияқты серияға әкелгенін айтты: қауіпті оқиға кезінде Скальман шашағынан бірдеңе шығарып оларды құтқарады немесе триоға ақыл-ойымен көмектеседі. Сонда тамақ пен ұйқы сағаты Скальманды ұйықтауға шақырады, бұл Бамсе мен Лилль Скутті өздері ойлауға мәжбүр етеді. Варген («Құрт») – комикстің бастапқы басты жауласы (кейін антигерой), қара қасқыр, қылмыскер және бір кезде әріптестері оны «Жамандықтың әлем чемпионы» деп атаған, бірақ кейін мүмкіндік берілгенде жаман адам емес екенін дәлелдеді. Варген жолдың дұрыс емес жағында өсті және оның зұлым әкелері оны қылмысқа баулыды. Олар түрмеге қамалғанда, ол жаңа өмір бастаудың уақыты келді деп білді, бірақ оның өткені оған қарсы болды, ешкім оған өмірін жақсартуға мүмкіндік бергісі келмеді. Алайда Бамсе берді және оның мейірімділігімен қасқырды өзгертуге қол жеткізді. Варген кейде ескі әдеттеріне қайта оралады, бірақ басқа қасқырлардың пікірінше, ол Бамсе клубына қосылып қате жасады.

Қарсылас жандар

Кроссус Сорк ("Кроссус Воль") – комиксте жиі қатыгез капиталист және екінші деңгейдегі жаман кейіпкер; банкир ұлы ретінде дүниеге келген ол, өзінің ағасы Слоссусқа (шамамен аудармасы "Wasteus") екінші рөлде болуға мәжбүр болды, ағасы ешқашан қателікке ұшырамаған. Кейін Слоссус лотерея ұтып алғаннан соң (88-ші билет), Кроссус өзінің билетін (89-шы нөмір) жасап, билеттерді ауыстырып, Слоссустың жүлдесін иеленді, ал білмейтін Слоссус жүлдесін алуға келгенде жалған жасады деген айыппен ұсталды. Слоссус шындықты білгеннен кейін қатты күйзеліп, олардың арасы суыды. Осы уақытта Кроссус қанды ақшамен байлық жинап, басқа құсқарларды жұмыстың қиын бөлігін істеуге мәжбүрледі. Кроссус кейде кішкентай ғана ар-ұят көрсетеді, бірақ ол әлі де комикстегі ең аморалды және аяусыз жаман кейіпкер, ол пайда үшін кез келген нәрсені жасауға дайын. Капитан Бастер ("Капитан Бастер") және оның үш ұқыпсыз пираты – Рускен, Слюскен және Столлен (шамамен аудармасы: "Ровер, Словен және Силли"). Олар көбінесе нашар білімді және сәтсіздікке ұшырайды, теңіз ауруына бейімділігінен қабырғалары қайысып, теңіздегі өмірлерінен бас тартысты. Knocke & Smocke ("Knocker & Socker") – бірнеше сәтсіз қылмыстық әрекеттер жасаған екі ірі қарақшы. Олар көбінесе күш-жігерге сүйенеді және әдетте Скальман немесе басқалар оларды жеңіп шығады. Рейнард – 2006 жылы командаға қосылған, ашкөз түлкі және комикстің ең соңғы басты жаман кейіпкері. Ол дүкеннен ұрлықтан бастап, тікелей Бамсеге қарсы жасалған әрекеттерге дейін, түрлі жамандықтармен айналысады (қызығы, Бамсе тарапынан ешқандай жаза алмады, тіпті сөкпеді).

Моральдық құндылықтар мен сын

Журналдың білім беру мақсаты бар. Арнайы «мектеп» беттерінде кейіпкерлер оқырманға жануарлар, мәдениеттер, Ғалам және басқа да тақырыптар туралы білім береді. Олар көбінесе шарұалықпен күреседі, ал Скальманның күмәнді көзқарастары («Мен тек білгеніме сенемін») оның түйсіксіз достарынан басым түседі. Екінші жағынан, тролльдер, томтарлар және айдаһарлар сияқты жаратылыстар көптеген оқиғаларда өте нақты түрде бар. Серия дамыған сайын, білдірілген құндылықтар көбірек жалпылама болып, идеологиялық сипаты азайды. 1983 жылы Андреассонның Қытай Халық Республикасына сапарынан кейін жазылып, жарияланған деректер жинағы дау тудырды, себебі ол Мао Цзэдунның диктаторлық үкіметін «азат ету» деп мақтағандай көрінді және Қытайда коммунистік бірпартиалық билікте «ешкім аштан өлмейді» деп мәлімдеді. Кейіннен 2004 жылы оқиға қайта басылғанда, ол көптеп өңделді. Бамсе және оның достары өз пікірлерін өте нақты білдіреді. Олар расизмге, зорлық-зомбылыққа және қатыгездікке қарсы шығады. Бамсе әлемдегі ең күшті аю ғана емес, сонымен қатар ең мейірімдісі, ол жиі «Ұрудан ешкім жақсы болмайды» деген ұранын қайталайды. Бамседің өзінің әлемі анархизм немесе либертариандық социализмке ұқсас, жеке меншік пен қоғамдық ынтымақтастық (көптеген кейіпкерлерден) біріктіріледі, бірақ бір полиция қызметкері, Понтус Каск (оның аты классикалық стильдегі полицейлік шлемнен, немесе швед тіліндегі «kask» сөзінен алынған) және шағын түрме бар. Бастапқы жаман қасқыр, қара қасқыр, қарапайым түрде Варген («Құрт») деп аталады, Бамсе оған мейірімділікпен қарағаннан кейін досқа айналды. Қайта оралмайтын жалғыз жаман адам – ақша үшін кез келген нәрсені істейтін Кроссус Сорк («Кроссус Воль»).

Фильмдер және басқа да ақпарат құралдары

1966 жылы теледидар үшін алты қара-ақ анимациялық қысқа фильм түсірілді. 1972 жылы тағы жеті түсті анимациялық қысқа фильм көрсетілді. 1981 жылы тағы екі қысқа фильм жарық көрді, ал 1991 жылы тікелей бейнежазбаға шығарылған фильм қолжетімді болды. Кейінгі түсті фильмдер Швецияда теледидарда жиі көрсетіліп, VHS және DVD форматында шығарылды. Қара-ақ фильмдер ұзақ уақыт бойы көпшілікке қолжетімді болмады, бірақ 2006 жылдың соңында DVD-де жарық көрді. Түсті фильмдер төмен бюджетпен түсірілді, актер Олоф Тунберг барлық кейіпкерлерді баяндап, дауыстады, бірақ олар классикалық туындылар саналады. Стен Карлберг жазған музыкалық тақырыпты көптеген шведтер оңай таниды. 1993 жылы швед тілінде Game Boy ойыны шықты, ол Бамсе кейіпкерлеріне шала-шала негізделген. Ойын Beam Software компаниясының Baby T Rex ойынының графикасын ауыстырғандай болды және көбінесе жағымсыз пікірлер алды. "Бамсе нұсқасы" Швециядан тыс жерлерде ресми түрде шығарылмады. 2006 жылдың қазан айында, Бамсе туылғаннан кейін қырық жыл өткен соң, оның авторы Руне Андреассонның ұлы Ола Андреассон жақсы анимация, толық дауыстау және 25 миллион швед кронасы бюджеті бар анимациялық көркем фильм жоспарлап отырғанын хабарлады. Фильм 2014 жылы "Бамсе және ұрылар қаласы" деген атпен шықты. Одан кейін 2016 жылы "Бамсе және сиқыршының қызы", ал 2018 жылы "Бамсе және дауыл сағаты" жарық көрді.