Кіріспе
Финн жазушысы, суретші (1914–2001) Тове Марика Янссон (9 тамыз 1914 – 27 маусым 2001) – швед тілінде сөйлейтін фин жазушысы, романист, суретші, иллюстратор және комикстер авторы. Өнермен айналысатын ата-анасының тәрбиесінде өскен Янссон 1930 жылдан 1938 жылға дейін Хельсинкиде, Стокгольмде және Парижде сурет өнерін оқыды. Алғашқы жеке көрмесін 1943 жылы ұйымдастырды. Сол жылдары ол әңгімелер мен мақалалар жазып, содан кейін кітап мұқабаларына, жарнамаларға және пошта карточкаларына суреттер салды. Өмірінің соңына дейін суретші және жазушы ретінде жұмыс істеді. Янссон 1945 жылы жарық көрген «Муминдер мен үлкен су тасқыны» романынан бастап балаларға арналған «Мумин» романдары сериясын жазды. 1946 және 1948 жылдары жарық көрген «Муминжердегі комета» және «Финн отбасы Муминтроль» кітаптары үлкен сәттілікке ие болды, ал алғашқы кітаптың сатылымы да сәйкесінше артты. Балалар әдебиетіне қосқан үлесі үшін 1966 жылы Ханс Кристиан Андерсен медалін алды; сатирикалық «Гарм» журналы 1929 жылдан 1953 жылға дейін, журнал жабылып, шығарылымын тоқтатқанға дейін жарық көрді. Оның саяси карикатураларының бірі қысқа мерзімге халықаралық деңгейде танымал болды: ол Адольф Гитлерді Невилл Чемберлен және басқа да Еуропаның көрнекті басшыларымен қоршалған, жылап тұрған сәби ретінде бейнеледі, олар сәбиді торт кесінділерімен (Австрия, Польша, Чехословакия және т.б.) тыныштандыруға тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Финляндия Кеңес Одағына қарсы күрескен және уақытында нацистік Германиямен ынтымақтасқан кезде, оның «Гарм» журналының мұқабаларында Гитлер мен Иосиф Сталин еске алынды: бірінде Сталин өте ұзын қынынан қылышын шығарады, бірақ ол күлкілідей қысқа болып шығады; екіншісінде бірнеше Гитлерлер үйді тонап, азық-түлік пен өнер туындыларын алып кетеді. «The Spectator» журналының пікірінше, Янссон «Гитлер мен Сталинді әжуалық, өзімшіл және күлкілі тұлғалар ретінде көрсетті». Муминтроль кейіпкері алғаш рет Янссонның саяси карикатураларында пайда болды, онда ол суретшінің атының жанында қолтаңба ретінде қолданылды. Бұл «Прото-Мумин», кейін Снорк немесе Нииску деп аталды. Әдебиеттанушы Бьёрн Сундмарк Янссонның туындылары Толкиннің «Ортажер» фантастикалық әлемін визуалды түрде бейнелеуге көмектескенін айтады. Оның иллюстрациялары бар басылым көп жылдар бойы қайта басылмады, тіпті сыншылар мен «Толкинистер» Янссонның «көрінетін» суреттерін ұнатып, бағалады.
Tove Marika Jansson (; 9 August 1914 – 27 June 2001) was a Swedish speaking Finnish author, novelist, painter, illustrator and comic strip author. Brought up by artistic parents, Jansson studied art from 1930 to 1938 in Helsinki, Stockholm, and Paris. She held her first solo art exhibition in 1943. Over the same period, she penned short stories and articles for publication, and subsequently drew illustrations for book covers, advertisements, and postcards. She continued her work as an artist and writer for the rest of her life. Jansson wrote the Moomin novel series for children, starting with the 1945 The Moomins and the Great Flood. The following two books, Comet in Moominland and Finn Family Moomintroll, published in 1946 and 1948 respectively, were highly successful, and sales of the first book increased correspondingly. For her work as a children's author she received the Hans Christian Andersen Medal in 1966; satirical magazine Garm from 1929 to 1953, when the magazine ceased production. One of her political cartoons achieved a brief international fame: she drew Adolf Hitler as a crying baby in diapers, surrounded by Neville Chamberlain and other great European leaders, who tried to calm the baby down by giving it slices of cake – Austria, Poland, Czechoslovakia, etc. In the Second World War, during which Finland fought against the Soviet Union, part of the time cooperating with Nazi Germany, her cover illustrations for Garm lampooned both Hitler and Joseph Stalin: in one, Stalin draws his sword from his impressively long scabbard, only to find it absurdly short; in another, multiple Hitlers ransack a house, carrying away food and artworks. In The Spectators view, Jansson made both "Hitler and Stalin appear as preposterous little figures, self important and comic". The figure of the Moomintroll appeared first in Jansson's political cartoons, where it was used as a signature character near the artist's name. This "Proto Moomin", then called Snork or Niisku, The scholar of literature Björn Sundmark states that Jansson's work helped to define how Tolkien's Middle earth fantasy could be depicted visually. The edition with her illustrations was not reprinted for many years, even though reviewers and "Tolkienists" liked Jansson's "expressive"
Бейімделулер
Янссонның Мумин сериясы бойынша бірнеше сахналық қойылымдар жасалды, олардың бірқатарында Янссонның өзі де қатысты. Ең алғашқы қойылым 1949 жылы Åbo Svenska Teater театрында қойылған "Муминдер еліндегі Комета" атты театрлық қойылымы болды. Сонымен қатар, толық метражды фильмдер де жасалды.
Жеке өмір
Янссонның бірнеше еркек сүйіктісі болды, оның ішінде саяси философ Атос Виртанен де бар, тіпті ол оған қысқаша келісім шарттасқан. Сонымен қатар, ол үйленген театр директоры Вивица Бэндлермен құпия махаббатқа берілді. 1956 жылы Янссон өмір бойы серігі Тууликки Пиетиламен танысты, оны "Туути" деп біреулер біледі. Хельсинкиде олар жеке-жеке тұрды, бірақ жақын жерде болғандықтан, ешкім байқамай кездесе алатын. Бірақ бұл Янссонның анасының жиі келіп тұру мәселесін шешпеді. Олар Фин шығанағындағы шағын аралда үй салып, жазды сол жерде өткізу арқылы жартылай шешім тапты. Янссон мен Пиетиланың бірге Пеллинкидегі Кловхару аралында өткізген саяхаттары мен жаздары Пиетила түсірген бірнеше сағаттық бейнематериалда сақталған. Осы бейнематериалдар негізінде бірнеше деректі фильм түсірілді, соңғылары – "Хару, жалғыз арал" (1998) және "Еуропадағы Тове мен Туути" (2004). Сью Придо сипаттағандай, "бретон свитері мен береті бар, шашы ұзын, өнерлі троль" кейіпкері Туути. Янссон 2001 жылдың 27 маусымында 86 жасында дүние салды.
Jansson died on 27 June 2001 at the age of 86.
Мәдени мұра
[[Файл:Tove Jansson at Dulwich Picture Gallery Плакат. 2017–2018 жылдары Ұлыбританиядағы Дулвич сурет галереясында Янссонның өнерінің алғашқы ірі ретроспективті көрмесі өтті. Янссонның кітаптары, бастапқыда швед тілінде жазылған, 45 тілге аударылған. Тампередегі Мумин мұражайы Янссонның Муминдерге арналған көптеген жұмыстарын көрсетеді. Наанталиде «Муминдер әлемі» деп аталатын Муминдер ойын-сауық паркі бар. 2012 жылы BBC Янссон туралы бір сағаттық деректі фильмді көрсетті: «Мумин елінің әңгімелері: Тове Янссонның өмірі». 2019 жылы Жапонияның Ханно қаласында Мумин саябағы ашылды. 2014 жылдың наурызында Атенейм өнер мұражайы Янссонның суретші, иллюстратор, саяси карикатурист және Муминдердің авторы ретіндегі жұмыстарын көрсететін маңызды жүз жылдық көрме ашты. Көрме алты ай ішінде 300 мыңға жуық келушіні қабылдады. Хельсинкиден кейін көрме бес жапон мұражайын аралап Жапонияға сапарлады. 2016 жылдың қаңтарында Хельсинки өнер мұражайында Янссонның қабырғалық суреттері, майлы бояулары, фотосуреттері мен эскиздерінен тұратын тұрақты көрме ашылды. «Ауылдағы той» және «Қаладағы той» атты екі фреска Хельсинки қалалық әкімшілігінің «Каупунккеллари» мейрамханасы үшін жасалған. 2017 жылдың қазанынан 2018 жылдың қаңтарына дейін Дулвич сурет галереясында Янссонның суреттері, иллюстрациялары және карикатураларының көрмесі өтті. Бұл Ұлыбританиядағы оның жұмысының алғашқы ірі ретроспективті көрмесі болды. 2020 жылдың қазан айында Зайда Бергрот режиссерлік еткен «Тов» атты толық метражды фильм жарық көрді.
Комикстер
Мумин, 1–7 кітаптар (1977–1981, Мумин; Ларс Янссонмен 3–7 кітаптар) (Ағылшын тілінде 1–6 кітаптар шығарылды).