Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәнжаб аймағындағы британдық сарбаз және мемлекет қайраткері (1819–1868)
British Soldier and Statesman in Punjab region (1819–1868)
Генерал-майор сэр Герберт Бенджамин Эдвардс, DCL (12 қараша 1819 – 23 желтоқсан 1868) – британдық Үндістанның Пәнжаб аймағында қызмет еткен британдық әкімші, сарбаз және мемлекет қайраткері. Ол екінші ағылшын-сик соғысында британдықтардың жеңісіне үлкен үлес қосқандығы үшін "Мултанның батыры" деп белгілі.
Major General Sir Herbert Benjamin Edwardes DCL (12 November 1819 – 23 December 1868) was a British administrator, soldier, and statesman active in the Punjab region of British India. He is best known as the "Hero of Multan" for his pivotal role in securing British victory in the Second Anglo Sikh War.
Түпбасқасы және ерте өмір
Эдвардс 1819 жылғы 12 қарашада Шропширдегі Фродслиде дүниеге келді. Ол Бенджамин Эдвардс (1790/1 – 1823) – Фродслидің пасторы, сэр Джон Томас Чолмондейли Эдвардстың кіші ұлы, Шрусберидің 8-ші бароны (1764–1816) еді. Шропширдегі Эдвардс барондық атағы оның атасы сэр Томас Эдвардқа 1644/5 жылы король Карл I тарапынан берілген. Барондық атақ 10-шы барон, сэр Генри Хоуп Эдвардстың қайтысымен тоқтатылды, бірақ Эдвардс Иддонмен байланысты қалды, Эдвардстар осы атаққа талап етуді жалғастыруда. Эдвардстың анасы оның бала кезінде қайтыс болды, ал 1823 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, төрт жасынан бастап ол өте діншіл әпкесінің үйінде тәрбиеленді, одан ол өзінің берік протестанттық христиандық сенімін дамытты. Он жасында ол Суррейдегі Ричмондтағы пансионға жіберілді, онда ол бастапқыда ерекше көзге түспеді. Ол Лондондағы Кингс колледжінде классика және математиканы оқыды, сонымен қатар заманауи әдебиетке қызығушылық танытып, өлеңдер жазып, сурет салды. Ол пікірсайыс клубында белсенді рөл атқарды.
Edwardes was born at Frodesley in Shropshire on 12 November 1819, the 2nd son of the Rev. Benjamin Edwardes (1790/1 1823), rector of Frodesley, a younger son of Sir John Thomas Cholmondeley Edwardes, 8th Baronet, of Shrewsbury (1764–1816). The Edwardes Baronetcy of Shropshire had been conferred on his ancestor Sir Thomas Edwardes by King Charles I in 1644/5. The baronetcy eventually became dormant on the death of the 10th Baronet Sir Henry Hope Edwardes to extant with Edwardes Iddon which Edwardes are descended claiming succession to the title. Edwardes's mother died during his infancy, and from the age of four, following his father's death in 1823, he was brought up in the household of a deeply religious aunt, from whom he developed his own strongly Protestant Christian faith. At the age of ten, he was sent to a boarding school at Richmond, Surrey, where he did not early distinguish himself. He went on to study Classics and Mathematics at King's College, London, and developed there a great interest in modern literature, composing poetry and drawing. He played a prominent role in the debating society.
Үндістандағы алғашқы қызметі
Қорғаншыларының қысымымен Оксфордқа баруына кедергі келтірілген Эдуард Үндістанда мансап құруға бел буды. Ол тікелей Сэр Ричард Дженкинске өтініш жасады, Биктон Холл, Салоптан, Шығыс Үндістан компаниясы төрағасының орынбасары, бұрын Бомбей мемлекеттік қызметінде болған, 1837 жылы Шрусбери округінен парламент мүшесі және отбасы досы, Бенгалия жаяу әскерінде кадеттікке түсу үшін. Ол 1841 жылдың басында Калькуттаға келді, 22 жасында, ал 1842 жылдың шілдесінен бастап 1-ші Бенгалиялық еуропалық полкінде екінші лейтенант болып қызмет етті, алғаш Динапурда, содан кейін Карналда, шекаралық бекетте. Ол осы полкте шамамен бес жыл қызмет етті, осы кезеңде хиндустани, урду және парсы тілдерін жақсы меңгерді.
Having been prevented from going up to Oxford by pressure from his guardians, Edwardes determined himself on a career in India. He applied directly to Sir Richard Jenkins, of Bicton Hall, Salop, a deputy chairman of the East India Company, formerly of the Bombay Civil Service, Member of Parliament for Shrewsbury in 1837, and family friend, for a cadetship in the Bengal Infantry. He landed at Calcutta early in 1841, aged 22, and from July 1842 served as a Second Lieutenant in the 1st Bengal European Regiment, first at Dinapore and then at Karnal, a frontier station. He remained with this regiment about five years, during which time he obtained a good knowledge of the Hindustani, Urdu and Persian languages,
Екінші ағылшын-сикх соғысы
1848–49 жылдардағы Екінші Англо-сик соғысына ұласқан оқиғалар мен аласапыран Пәнжабтың оңтүстігіндегі Мултан қаласында, Деван Мулрадж басқарған кезде басталды. Эдуард сол кезде әскери қолдаусыз, қаланың жанында орналасқан еді. Көтерілістің бүкіл Пәнжабқа жылдам таралуын болдырмау үшін уақыттың маңызды екенін сезінген және жоғары лауазымды офицермен кеңесу мүмкіндігі болмағандықтан, Эдуардс бастапқыда өз бастамасымен әрекет етті. Ол дереу Патан жалдамалы әскерлерін жинап, 18 маусымда 1848 жылы, сикх әскерлерінің қосылуымен, Кинейриде Деван Мулраджға адал көтерілісшілерді жеңді. Содан кейін, 3 шілдеде, көршілес аудан офицері лейтенант Лейктің күшімен және Мултанның оңтүстігінен Бахавалпур науаны жіберген әскерлердің көмегімен, ол Мултанның жанындағы Садусамда көтерілісшілерді екінші рет талқандады. Осы жерде, тапаншадан болған апат салдарынан оң қолына қанағаттандырылмайтын жарақат алды. Эдуардс содан кейін көтерілісшілерді Мултан бекінісіне шегінуге мәжбүр етті, олар генерал Уильям Сэмпсон Уиш пен Бомбей колоннасы келгенге дейін бекіністе қалды. Содан кейін, Эдуардс әскерінің қосымша әрекеттерімен, қамалға шабуыл жасалды. 1849 жылдың 22 қаңтарында Деван Мулрадж Эдуардс басқарған келіссөздерден кейін бас берді. Сэр Генри Лоуренс Эдуардстың соғыстағы шешуші рөлін жоғары бағалап, «Клайв заманынан бері Эдуардтай іс тындырған адам болған емес» деді. Ол Англия мен Шропширде қаһарман ретінде қарсы алынды, Парламенттің екі палатасы да оған алғыс білдірді және 1850 жылдың 12 маусымында Оксфорд университеті оған Азаматтық құқық докторы (DCL) дәрежесін берді. Ол Лондон мен Ливерпульдегі қоғамдық банкеттерде құрметпен қарсы алынды және көптеген сәтті сөздер сөйледі. Англияда болғанда, 9 шілде 1850 жылы, 31 жасында, Ричмонд, Суррейдегі Джеймс Сиднидің қызы Эмма Сидниге үйленді. Осы кезде Генри Мозли оның суретін салды, онда ол үнді дворянының киімін киген, ал оның әйелі 1905 жылы оны Ұлттық портрет галереясына тапсырды. 1851 жылы ол соғыстағы тәжірибесі туралы екі томдық «Пәнжаб шекарасындағы бір жыл» атты еңбегін жариялады.
The events and disturbances which grew into the Second Anglo Sikh War of 1848–49 started at Multan, in southern Punjab, under the governorship of Dewan Mulraj, near which fortified town Edwardes found himself at the time, devoid of military support. Sensing that time was of the essence to prevent the rebellion spreading rapidly to the whole of the Punjab, and having no senior officer to consult, Edwardes made his response at first on his own initiative. He immediately raised a body of Pathan Irregulars and on 18 June 1848, having been joined by a force of Sikh troops, at Kineyri he routed a rebel force loyal to Dewan Mulraj. Subsequently, on 3 July, with reinforcements from his neighbouring District Officer Lieutenant Lake, and with troops sent by the Nawab of Bahawalpur from south of Multan, he defeated the rebels a second time at Sadusam, near Multan. Here he permanently injured his right hand in an accident with his pistol. Edwardes then forced the rebels to retreat to the fort of Multan, where they remained contained until the arrival of General William Sampson Whish and the Bombay column, whereupon, assisted by the further action of Edwardes's force, a siege was established. On 22 January 1849 Dewan Mulraj surrendered, following negotiations directed by Edwardes. Sir Henry Lawrence praised Edwardes's pivotal role in the war, stating that "Since the days of Clive no man had done as Edwardes". He returned to a hero's welcome in England and Shropshire, was thanked by both Houses of Parliament and on 12 June 1850 was awarded the degree of Doctor of Civil Law (DCL) by Oxford University. He was entertained at civic banquets in London and Liverpool, and made many well received public speeches. While in England, on 9 July 1850, aged 31, he married Emma Sidney, daughter of James Sidney of Richmond, Surrey. It was most probably at this time his portrait was painted by Henry Moseley, showing him dressed as an Indian nobleman, which was presented by his widow in 1905 to the National Portrait Gallery. He published in 1851 an account in 2 volumes of his experiences during the war entitled A Year on the Punjab Frontier.
Ауғанстанмен жасалған шарт
Эдуардс Солтүстік-Батыс шекарасындағы күшті және тәуелсіз Ауғанстанның болуы Британдық Үндістанның Ресейдің ниеттерінен қорғалуын арттырады деп сенді және ол Әмір Дост Мұхаммед ханмен Британдық достық шартына қол қоюды ұсынды. 1849 жылы Пәкістанды Британдықтардың аннексиялауынан кейін бас комиссар деп аталған Пәкістанның сол кездегі бас комиссары сэр Джон Лоуренс бұған қарсы болғанмен, Эдуардстың ұсынысы Үндістанның генерал-губернаторы лорд Далхаузидің мақұлдауына ие болды. Лоренс пен Әмір бұл шартқа 1855 жылдың 30 наурызында қол қойды. Онда қатаң түрде араласпау туралы ереже болды, ол 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде Пәкістандағы тыныштықты сақтауда өте маңызды рөл атқарды. Бұл Пәкістан әскерлерін Делиге көмектесуге және одан кейінгі операцияларға жіберуге мүмкіндік берді. Екінші шарт 1857 жылдың қаңтарында қол қойылды.
Edwardes believed that the security of British India against the designs of Russia would be improved on the North Western Frontier by the existence of a strong and independent Afghanistan and he urged the signing of a British Treaty of Friendship with the Amir Dost Mohammad Khan. Although opposed by Sir John Lawrence, then Chief Commissioner of the Punjab, as the new ruling magistrate was known following the 1849 British annexation of Punjab, Edwardes's suggestion received the approval of the Governor General of India Lord Dalhousie. The treaty was signed by Lawrence and the Amir on 30 March 1855. It contained a strict non interference clause which turned out to be vital in maintaining calm in the Punjab during the Indian Rebellion of 1857 2 years later, thus allowing Punjab troops to be sent away to assist in the relief of Delhi and in subsequent operations. A second treaty was signed in January 1857.
1857 жылғы үнді көтерілісі
1857 жылғы Үндістан көтерілісі қашықтағы Мереут және Делиде басталғанда, Эдвардс ағасы, сэр Генри Лоуренстің Пенджабтың бас магистратурасының мұрагері, сэр Джон Лоуренстен Пенджабта тәртіп сақтау үшін жылдам әскер тобы құруға рұхсат алды. Кейін Лоуренс осы әскерлердің көп бөлігін, сондай-ақ оның ағасы бұрын жинаған және өзі жинаған жаңа бөлімшелерді Делиді қоршауға көмектесу үшін жіберді. Сэр Джон Лоуренстің Пенджабты қорғанышсыз қалдыру қаупін қабылдауы – бұл шешімге Эдвардс қарсы болған саясат, осының нәтижесінде ол "Үндістанның құтқарушысы" деген лақап атын алды.
On the outbreak of the Indian Rebellion of 1857 at far away Meerut and Delhi, Edwardes received the sanction of Sir John Lawrence, the successor in the chief magistracy of the Punjab to his elder brother Sir Henry Lawrence, to raise native troops in the Punjab to form a moveable column to maintain order in the Punjab. Lawrence later sent the large part of these troops and other units previously raised by his brother and new units raised by himself to assist in the Siege of Delhi. It was this decisive action of Sir John Lawrence's, in taking the risk to leave the Punjab undefended, a policy opposed by Edwardes, which earned for him the sobriquet "The Saviour of India".
Англиядағы интерлюдия
40 жасында 1859 жылдың ортасында Эдуардс Англияға қайта оралды, денсаулығы үздіксіз қажырлы еңбектің салдарынан қатты нашарлағандықтан, ол Үндістанға қайта орала ала ма деген күмән туды. Ол болған кезінде KCB орденімен марапатталды, сонымен қатар полковник шені берілді; ал Кембридж университеті оған LL.D. ғылыми дәрежесін берді. 1860 жылы ол Венлок Олимпиада ойындарына сөйлеуге шақырылды, онда ол олардың негізін қалаушы Уильям Пенни Брукс және жергілікті Олимпиада қоғамының жұмысын жоғары бағалады, бірақ атаудың грек тілінен алынғанымен келіспейтінін айтты. Ол ойындарды "'Британдық еңбек пен ойынның Шропшир класы' немесе қалаған нәрсеңізбен атауды ұсынды, бірақ ол ағылшын ерлер мен әйелдер туралы айтуға тиіс болсын".
Aged 40, in mid 1859 Edwardes once more returned to England, his health so greatly impaired by the continual strain of arduous work that it was doubtful whether he could ever return to India. During his stay he was created KCB, with the rank of brevet colonel; and the degree of LL. D. was conferred upon him by the University of Cambridge. In 1860, he was invited to speak at the Wenlock Olympian Games, when he praised their founder William Penny Brookes and the local Olympian Society's work but showed disagreement with the Greek influence of the name by publicly suggesting the games be called "'The Shropshire Class of British Work and Play', or anything else you will; but let it tell of English men and women."
Амбала қаласының комиссары
1862 жылдың басында, 43 жасында, денсаулығы жақсарған соң ол Пәнджабқа қайта оралды және Амбаланың құрметті комиссары болып, сондай-ақ Cis Sutlej мемлекеттерінің өкілі етіп тағайындалды. Ол бұл лауазымдарда 3 жыл қызмет еткеннен кейін, оның және оның әйелінің денсаулығы нашарлап, 1865 жылдың 1 қаңтарында, 46 жасында Британдық Үндістанды соңғы рет тастап кетті.
Early in 1862, aged 43, with improved health he again returned to the Punjab, and was appointed to the prestigious Commissionership of Ambala and as agent for the Cis Sutlej states. After he had held the posts for 3 years, the health of both him and his wife deteriorated and on 1 January 1865, aged 46, he left British India for the last time.
Кейінгі өмір және өлім
Англияға соңғы рет оралғаннан кейін 1866 жылғы 24 мамырда "Үндістан жұлдызының" (KCSI) кавалер-командоры атағымен марапатталды және 1868 жылғы 22 ақпанда генерал-майор шеніне көтерілді. Ол 100 фунт стерлинг көлемінде "үлгілі қызметі үшін" зейнетақы алды. Ол бұрынғы басшысы сэр Генри Лоуренстің өмірбаянын жазумен біраз уақыт айналысып келген, және бұл жұмыстың жоғары деңгейде болары күтілген, алайда ол оны аяқтауға үлкермеді, бұл міндетті Герман Меривал атқарды. 1868 жылғы наурыз айында ол қабынуынан (плевриттен) қатты зардап шекті, бірақ уақытша жазылып кетті, содан кейін оған 1868 жылғы наурыз айында Пенджабтың лейтенант-губернаторы лауазымы ұсынылды. Бірақ денсаулығы қайта нашарлап, 1868 жылғы 23 желтоқсанда 49 жасында Лондон қаласында қатты қан кетуден көз жұмды. Ол Хайгейт зиратының батыс жағындағы "Медоу" бөліміне жерленді, ал Вестминстер аббаттығындағы еске алу тақтасымен және Лондон Корольдік колледжінің шіркеуіндегі әсем әйнекпен құрметтелді. Одан кейін 1850 жылы үйленген әйелі Эмма (туған тегі Сидней) қалды.
Following his final return to England he was made Knight Commander of the Star of India (KCSI) on 24 May 1866 and promoted Major General on 22 February 1868. He received a "good conduct" pension of £100. He had been engaged for some time on writing a biography of his old chief Sir Henry Lawrence, and high expectations were held for the work, which he did not, however, live to complete, which task was performed by Herman Merivale. He suffered a bad attack of pleurisy in March 1868 from which he temporarily recovered, upon which he was offered the post of Lieutenant Governor of the Punjab in March 1868. His recovery however relapsed and he died in London on 23 December 1868, aged 49, after a severe haemorrhage. He was buried in the Meadow on the western side of Highgate Cemetery and is commemorated by a mural tablet in Westminster Abbey and a stained glass window in the chapel of King's College London. He was survived by his wife, Emma (nee Sydney), whom he had married in 1850.
Христиандық евангелизм
Эдуардс діни рәсімдерге қарсы протестанттық христиан еді. Оның мансабындағы қазіргі дау тудырған мәселе – Үндістанның жергілікті халқына місіонерлік уағыз айтуға бейімділігі болды. 1857-1858 жылдардағы Үндістан көтерілісі, британдық Үндістан үкіметінің қолдауымен ежелгі діндеріне шабуыл жасалып жатыр деген сепоилердің сенімінен туғаннан кейін, ол 1862 жылы Үндістанға оралған соң Үндістан үкіметін Үндістанда христиан дінін жария етуді қолдауға ынталандырды. Оның өмірбаянын жазған беделді авторлар оның бұл көзқарасын «ақыл-ойының жеткіліксіздігі» деп бағалады. Ол күшті евангелистік христиандық көзқарастарын өзінің жоғары шенді әрі жақын досы Бригадир генерал Джон Николсонмен бөлісті. Англиядағы соңғы кезеңінде ол Шіркесі Миссионерлік қоғамының вице-президенті қызметін атқарды. 1853 жылдың 19 желтоқсанында Пешавар комиссары сэр Герберт Эдвардс басшылығымен қалаға христиандық миссия жіберу мәселесін талқылау үшін кездесу ұйымдастырылды. Облыстағы алғашқы мектеп 1853 жылы алғашқы миссионерлердің бірі Роберт Кларк Эдвардстың қамқорлығымен құрылды, қазіргі Кохати Гейт Пешавардағы жоғары мектеп.
Edwardes was a devout Christian of the Protestant anti ritualist variety. A contemporary point of contention on his career could be stated to be his propensity to evangelise amongst the indigenous populations of India. After the Indian Rebellion of 1857–8, caused in some measure by the sepoys' belief that their ancient religions were under attack with the sanction of the British Indian regime, he continued, on his return to India in 1862, to enthusiastically urge the Government of India to publicly support the propagation of Christianity in India. Reputable biographers have gone so far as to call this attitude of his "a considerable lack of common sense",. He shared his strong evangelical Christian attitudes with his brother officer and close friend Brigadier General John Nicholson. During his final period in England, he served as vice president of the Church Missionary Society. On 19 December 1853, a meeting was arranged under the Commissioner of Peshawar, Sir Herbert Edwardes, to discuss a Christian Mission to the city. The very first school in the province was established in 1853 by one of the first missionaries, Robert Clarke, under the patronage of Edwardes, today the High School, Kohati Gate Peshawar, Pakistan.
Әдеби шығармалары
Пунджаб шекарасындағы бір жыл, 2 том, 1851. Лейтенант Х. Б. Эдвардстың саяси күнделіктері, Лахордағы резиденттің көмекшісі, 1847 – 1849, Sang e Meel Publications, Лахор, Пәкістан, 2006 (Қайта басылым).
A Year on the Punjab Frontier, 2 vols., 1851. Political Diaries of Lieut. H. B. Edwardes, Assistant to the Resident at Lahore 1847 – 1849, Sang e Meel Publications, Lahore, Pakistan 2006 (Reprint version)
Edwardes College, Peshawar, North West Frontier Province (NWFP), Pakistan. Edwardesabad (now Bannu), NWFP, Pakistan. Edwardes High School kohati gate Peshawar Pakistan.(S. Qaisar Kazmi)