Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аммиак бикарбонаты – (NH4)HCO3 формуласына ие органикалық емес қосылыс. Бұл қосылыстың ұзақ тарихы бар, сондықтан оның көптеген атаулары бар. Химиялық тұрғыдан алғанда, ол аммоний ионының бикарбонат тұзы болып табылады. Бұл түссіз қатты зат, ол көмірқышқыл газы, су және аммиакқа оңай ыдырайды.
Ammonium bicarbonate is an inorganic compound with formula (NH4)HCO3. The compound has many names, reflecting its long history. Chemically speaking, it is the bicarbonate salt of the ammonium ion. It is a colourless solid that degrades readily to carbon dioxide, water and ammonia.
Артхорн тұзы
Аммиак карбонаты бар құралымдар бұрыннан мәлім. Бұрын олар коммерциялық түрде өндірілген, бұрынғыда – ұшқыр тұз немесе сарсхорн тұзы деп аталған. Ол шаш, мүйіз, былғары сияқты азотты органикалық заттарды құрғақ дистилляциялау арқылы алынады. Аммиак бикарбонатынан басқа, бұл материалда аммоний карбаматы (NH4CO2NH2) және аммоний карбонаты ((NH4)2CO3) бар. Кейде оны аммоний жартыкарбонаты деп те атайды. Оның аммиактық иісі күшті, ал спиртпен қорытылғанда карбамат ерітіліп, аммиак бикарбонатының қалдығы қалады. Ол фин тілінде "hirvensarvisuola", норвег тілінде "hjortetakksalt", дат тілінде "hjortetakssalt", швед тілінде "hjorthornssalt", ал неміс тілінде "Hirschhornsalz" (сөзбе-сөз – "көкбаға мүйізінің тұзы") деп аталады. Пісіру кезінде аммиактың иісі біраз байқаласа да, ол тез тарап, қалдық дәм қалдырмайды. Мысалы, ол шведтік "drömmar" печеньелерінде, даттық "brunkager" Рождество печеньелерінде және неміс Lebkuchen-інде қолданылады. Көп жағдайда оны пісіру содасымен немесе пісіру ұнтағымен, немесе олардың қоспасымен ауыстыруға болады, бұл рецепт құрамы мен ашыту талаптарына байланысты. Пісіру содасы немесе калийге қарағанда, сарсхорнның артықшылығы – бірдей мөлшердегі реагент үшін көбірек газ өндіруі және дайын өнімде тұзды немесе сабындық дәм қалдырмауы, себебі ол пісіру кезінде су мен газ тәрізді заттарға толығымен ыдырайды. Дегенмен, оны ылғалды, көлемді пісірілген өнімдерге, мысалы, қарапайым нан немесе торттарға қолдануға болмайды, өйткені бір бөлігі аммиак ішке қалып, жағымсыз дәм тудыруы мүмкін. Еуропалық Одақта тағамдық қоспа ретінде пайдалану үшін оған E503 нөмірі тағайындалған. Қытайда ол арзан азотты тыңайтқыш ретінде кеңінен қолданылады, бірақ қазір сапасы мен тұрақтылығы үшін мочевинаға басымдық беріліп, қолданудан алынып жатыр. Бұл қосылыс өрт сөндіру құралдарын, фармацевтикалық препараттарды, бояуларды, пигменттерді өндіруде қолданылатын компонент, сондай-ақ аммиактың көзі болып табылатын негізгі тыңайтқыш. Аммиак бикарбонаты әлі де пластик және резеңке өнеркәсібінде, керамика өндірісінде, хромды былғары илеуде және катализаторларды синтездеуде кеңінен қолданылады. Ол сондай-ақ химиялық тазарту кезінде, мысалы, жоғары өнімді сұйық хроматографиясында ерітінділерді сәл сілтілі ету үшін буферлік ерітінділерде қолданылады. Ол толығымен ұшқыш қосылыстарға ыдырайтындықтан, мұздатып кептіру арқылы қызығушылық тудыратын қосылысты жылдам қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол LC-MS талдауында сілтілі буферлік агент ретінде де пайдалы, себебі оның ұшпақтығы көптеген стандартты массалық спектрометриялық детекторларда қолданылатын төмен қысымды шашырату камераларында үлгі ағынынан автоматты түрде жылдам алынуына мүмкіндік береді. Бұл өте маңызды, өйткені көптеген массалық спектрометриялық детекторлар сигналмен толып кетуі мүмкін немесе тіпті детекторға кіретін иондардың шамалы мөлшерінен артық зақымдануы мүмкін. Бұл мәселе LC-MS буферлеріндегі буферлік агенттер мен басқа да қоспаларды өте аз концентрацияда немесе ұшқыш қосылыстармен шектейді. pH 7-ден 9-ға дейінгі диапазонда аммиак бикарбонаты көптеген LC-MS буферлері үшін негізгі буферлік агент ретінде қол жетімді жалғыз нұсқалардың бірі болып табылады. Аммиак бикарбонаты "Сенега және аммиак" жөтелге арналған сироптың да маңызды құрауышы болып табылады. Ол сондай-ақ жаңғақ қабық ұшқыны (Rhagoletis completa) сияқты жәндіктерді ұстау үшін тартымды зат ретінде қолданылады.
Compositions containing ammonium carbonate have long been known. They were once produced commercially, formerly known as sal volatile or salt of hartshorn. It was obtained by the dry distillation of nitrogenous organic matter such as hair, horn, leather. In addition to ammonium bicarbonate, this material contains ammonium carbamate (NH4CO2NH2), and ammonium carbonate ((NH4)2CO3). It is sometimes called ammonium sesquicarbonate. It possesses a strong ammoniacal smell, and on digestion with alcohol, the carbamate is dissolved leaving a residue of ammonium bicarbonate. while it is known as "hirvensarvisuola" in Finnish, "hjortetakksalt" in Norwegian, "hjortetakssalt" in Danish, "hjorthornssalt" in Swedish, and "Hirschhornsalz" in German (lit., "salt of hart's horn"). Although there is a slight smell of ammonia during baking, this quickly dissipates, leaving no taste. It is used in, for example, Swedish "drömmar" biscuits and Danish "brunkager" Christmas biscuits, and German Lebkuchen. In many cases it may be replaced with baking soda or baking powder, or a combination of both, depending on the recipe composition and leavening requirements. Compared to baking soda or potash, hartshorn has the advantage of producing more gas for the same amount of agent, and of not leaving any salty or soapy taste in the finished product, as it completely decomposes into water and gaseous products that evaporate during baking. It cannot be used for moist, bulky baked goods however, such as normal bread or cakes, since some ammonia will be trapped inside and will cause an unpleasant taste. It has been assigned E number E503 for use as a food additive in the European Union. It is commonly used as an inexpensive nitrogen fertilizer in China, but is now being phased out in favor of urea for quality and stability. This compound is used as a component in the production of fire extinguishing compounds, pharmaceuticals, dyes, pigments, and it is also a basic fertilizer, being a source of ammonia. Ammonium bicarbonate is still widely used in the plastics and rubber industry, in the manufacture of ceramics, in chrome leather tanning, and for the synthesis of catalysts. It is also used for buffering solutions to make them slightly alkaline during chemical purification, such as high performance liquid chromatography. Because it entirely decomposes to volatile compounds, this allows rapid recovery of the compound of interest by freeze drying. Relatedly it is also useful as an alkaline buffering agent for analytical LC–MS as its volatility allows it to be rapidly removed automatically from the sample stream in the low pressure spray chambers used by many standard mass spectrometry detectors detectors found at the end of typical LC MS systems, such as elecrospray ionization detectors. This is critical as most mass spectrometry detectors become signal saturated or even damaged with more than a trace amount of ions entering the detector proper at any one time. This issue limits buffering agents and other additives in LC MS buffers to either extremely trace concentrations or to fairly volatile compounds. In pH ranges from about 7 to 9, ammonium bicarbonate is one of the only options available as the primary buffering agent for most LC MS buffers. Ammonium bicarbonate is also a key component of the expectorant cough syrup "Senega and Ammonia". It's also used as an attractant for catching insect such as walnut husk fly (Rhagoletis completa). PERIOD
Табиғи пайда болуы
Бұл қосылыс табиғатта ең сирек кездесетін тешемахерит минералы түрінде табылады. Оны бұғы мүйізінен де алуға болады.
The compound occurs in nature as an exceedingly rare mineral teschemacherite. It can also be obtained from deer antlers.
Қауіпсіздік
Аммиак бикарбонаты теріге, көзге және тыныс алу жүйесін тітіркендіреді. Аммиак бикарбонатына ұшырағаннан кейін қысқа мерзімді денсаулық әсерлері дереу немесе жақын арада пайда болуы мүмкін. Аммиак бикарбонатын тыныс арқылы алу мұрынды, жұтқыншақты және өкпелерді тітіркендіріп, жөтелге, сырылға және/немесе тыныс алудың қиындауына себеп болуы мүмкін. Қайталап ұшырау бронхит дамуына әкелуі мүмкін, оның ішінде жөтел және/немесе тыныс алудың қиындауы. Денсаулыққа әсер ету аммиак бикарбонатына ұшырағаннан кейін біраз уақыттан соң пайда болуы және айлар немесе жылдар бойы сақталуы мүмкін. Мүмкіндігінше, операциялар жабық кеңістікте жүргізілуі керек және химиялық заттар шығарылатын жерде жергілікті желдету жүйесін пайдалану ұсынылады. Егер жергілікті желдету немесе жабық кеңістік қолданылмаса, тыныс алғыш құралдар (респираторлар) қажет. Аммиак бикарбонатына ұшырағаннан кейін бірден қорғаныш киім киіп, киімді ауыстырып, мұқият жуу керек. Қытайдан импортталған және печенье жасауға қолданылатын аммиак бикарбонатында меламин табылды, ал 2008 жылғы қытайлық сүт дауынан кейін Малайзияда импортқа тыйым салынды.
Ammonium bicarbonate is an irritant to the skin, eyes and respiratory system. Short term health effects may occur immediately or shortly after exposure to ammonium bicarbonate. Breathing ammonium bicarbonate can irritate the nose, throat and lungs causing coughing, wheezing and/or shortness of breath. Repeated exposure may cause bronchitis to develop with cough, and/or shortness of breath. Health effects can occur some time after exposure to ammonium bicarbonate and can last for months or years. Where possible, operations should be enclosed and the use of local exhaust ventilation at the site of chemical release is recommended. If local exhaust ventilation or enclosure is not used, respirators are necessary. Wear protective work clothing and change clothes and wash thoroughly immediately after exposure to ammonium bicarbonate. Ammonium bicarbonate from China used to make cookies was found to be contaminated with melamine, and imports were banned in Malaysia following the 2008 Chinese milk scandal.