Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бомарцо – Тибр өзенінің төменгі аңғарында орналасқан Витербо провинциясының (Лацио, Орталық Италия) қаласы және коммунасы. Ол Витербо қаласының шығыс-солтүстік-шығысында және Рим қаласының солтүстік-батысында жатыр.
Bomarzo is a town and comune of the province of Viterbo (Lazio, Central Italy), in the lower valley of the Tiber. It is located east northeast of Viterbo and north northwest of Rome.
Тарих
Қаланың қазіргі атауы алғаш рет Паулюс Диаконның "Historia Langobardorum" еңбегінде айтылған Полимарциумнан (Polymartium) туындаған. "Polis martium" – Марс қаласы деген этимология римдік тегін көрсетеді. Дегенмен, қазірге дейін римдік қаланың археологиялық дәлелдері табылмаған. Алайда, жақын маңдағы римдік кірпіш зауыты император Марк Аврелийдің анасы Домиция Кальвильяға тиесілі болған болуы мүмкін. Бұл Орсини әулетінің тарихи иелігі болды, олардың қамалы тығыз салынған қаланың шетінде орналасқан, және 1645 жылы Ипполито Ланте Монтефелтро делла Ровереге сатылды. Ланте Бомарцо герцогы титулына көтерілді.
The city's current name is a derivation of Polymartium, first mentioned in the Historia Langobardorum by Paulus Diaconus. The etymology "polis martium", city of Mars, suggests a Roman origin. However, archeological evidence for a Roman city has not been found so far. However, a Roman brickmaking factory established nearby may have been owned by Domitia Calvilla, the mother of the Emperor Marcus Aurelius. It was a historical fiefdom of the Orsini family, whose castle is at the edge of the densely built town, until it was sold to Ippolito Lante Montefeltro della Rovere in 1645. Lante was elevated to the title of Duke of Bomarzo.
Негізгі көрікті жерлер
Бомарцоның басты тартымдылығы – бақ, көбінесе Боско Сакро (Қасиетті тоғай) немесе жергілікті жерде Боско деи Мостри («Есімдер тоғайы») деп аталады, бұл көбінесе шөлейтті ландшафтты мекендейтін, өмірден үлкен мүсіндер, олардың кейбіреулері тасқа қашалған. Бұл Пьер Франческо Орсинидің (1528–1588), кондотьер немесе жалдамалы әскер және өнердің меценаты, Вичино деп аталған еңбегі. Ол әйелі Джулия Фарнезеге, Галеаццо Фарнезе, Латера герцогының қызы (аналық тарапынан әпкесі Джулия Фарнеземен шатастырмау керек) терең берілген еді, және ол қайтыс болғанда осы бақтарды жасады. Дизайнды сол кездегі танымал сәулетші және антиквар Пирро Лигорио жасаған деген болжам бар. Бомарцо паркі ләззаттандыру үшін емес, таң қалдыру үшін ойылған, және көптеген маньеризм өнер туындылары сияқты, оның символикасы түсініксіз; мысалы, бір үлкен мүсін – Ганнибалдың соғыс пілінің бірі, ол рим легионерін қиратады, ал екіншісі – жалаңаш жерде жатқан Церераның мүсіні, оның басына «жердің жемістерінен» жасалған құмыра қойылған. Көптеген құбыжық мүсіндер ешқандай логикалық жоспармен байланысты емес сияқты және аймаққа кездейсоқ шашырап түскендей көрінеді, «тек жүректі босату үшін» (sol per sfogare il Core), бір обелискіде жазылғандай. Анибале Каро, Битусси және Кристофоро Мадруццоның итальян тіліндегі жұмбақ өлеңдері, олардың кейбіреулері қазір тозып кеткен, мүсіндердің жанындағы тастарға жазылған. Бақтың орналасуы мен дизайнының себебі көбінесе белгісіз: мүмкін, олар Капрароладағы Вилла Фарнезе және Багнаядағы Вилла Лантедегі ұлы Ренессанс бақтарының мінсіз симметриясы мен орналасуына қарсы салмақ ретінде қарастырылған шығар. Формалды экседраның жанында үйді қисайтуға болатын, Каса Сторта немесе қисайған үй деп аталатын ғимарат орналасқан. Орсинидің әйелі Джулия Фарнезеге құрмет көрсету үшін шамамен жиырма жылдан кейін кішкентай сегізбұрышты храм қосылды. XIX ғасырдың басынан ХХ ғасырдың ортасына дейін бақ өсіп, ескерусіз қалды, бірақ 1970-ші жылдары Беттини отбасы қалпына келтіру бағдарламасын іске қосты. Бүгінде жеке меншіктегі бақ маңызды туристік орынға айналды. Соңғы жылдары тас мүсіндердің кейбіреулеріне қоршаулар қойылды. Парко деи Мостридің сюрреалистік табиғаты Жан Коктоға және оны ұзақ талқылаған ұлы сюрреалист Сальвадор Далиге ұнады. Ақын Андре Пьер де Мандиаргес Бомарцоға арналған эссе жазды. Ники де Сен-Фаль Тосканадағы Таро бағын жасағанда Бомарцодан шабыттанды. Бомарцоның тарихы және Пьер Франческо Орсинидің өмірі аргентиналық жазушы Мануэль Мухика Лаинестің (1910–1984) «Бомарцо» (1962) романының тақырыбы болды. Мухика Лаинес өзінің романының либреттосын жазды, оны Альберто Гинастера музыкаға қойды. «Бомарцо» операсы 1967 жылы Вашингтонда тұңғыш рет қойылды, бірақ Аргентинада әскери диктатура оны тыйым салды. Голландтық мистикалық сюрреалист суретшісі Карел Виллинк өзінің картиналарында парктің бірнеше мүсін топтарын пайдаланды, соның ішінде «Мәңгілік зар» және «Күштер тепе-теңдігі». Линда Лаппиннің «Тастағы қолтаңбалар» (2013) құпия романы қасиетті тоғайдың символикасын, оның Персефона мифімен байланысын және парктің дизайні туралы соңғы теорияларды зерттейді.
Bomarzo's main attraction is a garden, usually referred to as the Bosco Sacro (Sacred grove) or, locally, Bosco dei Mostri ("Monsters' Grove"), named after the many larger than life sculptures, some sculpted in the bedrock, which populate this predominantly barren landscape. It is the work of Pier Francesco Orsini, called Vicino (1528–1588), a condottiero or mercenary and a patron of the arts. He was greatly devoted to his wife Giulia Farnese, daughter of Galeazzo Farnese, Duke of Latera, (not to be confused with her maternal great aunt Giulia Farnese) and when she died, he created the gardens. The design has been attributed to Pirro Ligorio, a well known architect and antiquarian of the time. The park of Bomarzo was intended not to please, but to astonish, and like many Mannerist works of art, its symbolism is arcane; for example, one large sculpture is of one of Hannibal's war elephants, which mangles a Roman legionary, and another is a statue of Ceres lounging on the bare ground, with a vase of "fruits of the earth" perched on her head. The many monstrous statues appear to be unconnected to any rational plan and appear to have been strewn almost randomly about the area, sol per sfogare il Core ("just to set the heart free") as one inscription on an obelisk says. Enigmatic verses in Italian by Annibale Caro, Bitussi and Cristoforo Madruzzo, some of them now eroded, were inscribed onto stone beside the sculptures. The reason for the layout and design of the garden is largely unknown: perhaps they were meant as a foil to the perfect symmetry and layout of the great Renaissance gardens nearby at Villa Farnese at Caprarola and Villa Lante at Bagnaia. Next to a formal exedra is a tilting building, the so called Casa Storta or Twisted House. A small octagonal temple was added about twenty years later to honor Orsini's wife, Giulia Farnese. During the nineteenth century and well into the twentieth, the garden became overgrown and neglected but in the 1970s a program of restoration was implemented by the Bettini family, and today the garden, which remains private property, is a major tourist attraction. In recent years, a number of the stone sculptures have had fences put around them. The surreal nature of the Parco dei Mostri appealed to Jean Cocteau and the great surrealist Salvador Dalí, who discussed it at great length. The poet André Pieyre de Mandiargues wrote an essay devoted to Bomarzo. Niki de Saint Phalle was inspired by Bomarzo when she created her Tarot Garden in Tuscany. The story behind Bomarzo and the life of Pier Francesco Orsini are the subject of a novel by the Argentinian writer Manuel Mujica Láinez (1910–1984), Bomarzo (1962). Mujica Láinez himself wrote a libretto based on his novel, which was set to music by Alberto Ginastera (1967). The opera Bomarzo premièred in Washington in 1967 but in Argentina it was banned by the military dictatorship. The Dutch magic surrealist painter Carel Willink used several of the park's statue groups in his paintings, including The Eternal Cry and Balance of Forces. A mystery novel by Linda Lappin, Signatures in Stone (2013), investigates the symbolism of the Sacred Grove, its relation to the myth of Persephone, and recent theories concerning the designer of the park.