Кіріспе
Америкалық әуесқой астроном
Өмірбаян
Добсон Қытайда методист миссионерлерінің отбасында дүниеге келді, бірақ кішкентай шағында отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді. Жастығында ол "қатыгез атеист" болған. Химия ғылымдарынан магистр дәрежесін алғаннан кейін, Веда негізіндегі діни ұстанымдарды рационалды ізденіспен үйлестіруді мақсат тұтқан Веданта монахтар орденінің ұстазымен танысты және 23 жыл бойы Веданта монахы ретінде қызмет еткен бұл орденге қосылды. Орденнен кеткеннен кейін (атап айтқанда, телескоптар құрастыруға жұмсаған құпия уақыты орденнің Сан-Франциско монастырының басшысынан мақұлдау алмағандықтан) ол әуесқой астрономияны және көшедегі астрономияны насихаттаумен айналысты. Өмірінің соңында Добсон Оңтүстік Калифорниядағы Веданта орденінің бір тармағымен байланысын жаңартты, бірақ уақытының көп бөлігін астрономияны көпшілікке таратуға жұмсады.
Ерте өмір және білім
Добсон Қытайдың Пекин қаласында дүниеге келген. Оның шешесінің әкесі миссионер Хайрам Харрисон Лоури, анасы музыкант, ал әкесі университетте зоология пәнін оқытқан. Ол 1927 жылы ата-анасымен бірге Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына көшіп келді. Әкесі Лоуэлл орта мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді және 1950-ші жылдарға дейін сабақ берді. Добсон 23 жыл монастырда тұрды, содан кейін астрономияны насихаттау ісіне белсенді түрде кірісті. Жас кезінде Добсон "қатыгез" атеист болған. Ол сол кездегі ойын былай сипаттады: "Мен 'басқаларға өзің қалағандай жақсылық жаса' және 'жақсы бала болмасаң, тозаққа барасың' деген екі түсінік бір адамның санасында қатар жүре алмайтынын түсіндім. Олар бізді адастауға тырысып жатыр. Сондықтан мен атеист болдым – тіпті қатыгез атеист. Егер біреу осы тақырыпты қозғаса, мен бірден атеист екенімді айтар едім". Уақыт өте келе Добсон ғалам мен оның құрылысына қызығушылық таныта бастады. 1943 жылы ол Берклидегі Калифорния университетінде химия ғылымдарының магистрі дәрежесін алды, Э. О. Лоуренстің зертханасында жұмыс істеді.
"I could see that these two notions cannot arise in the same being: 'do unto others as you would that they do unto you' and 'if you're not a good boy, it's into hell for keeps.' They must be spoofing us. So I became an atheist – a belligerent atheist. If anybody started a conversation about the subject, I was a belligerent atheist." Over time Dobson became interested in the universe and its workings. He earned a master's degree in chemistry at the University of California, Berkeley in 1943, working in E. O. Lawrence's lab.
Монастырдағы уақыт
1944 жылы ол Веданталық суамидің дәрісін тыңдады. Добсонның айтуынша, суами оған бұрын ешқашан көрмеген әлемді көрсетті. Көп ұзағаннан кейін Добсонға телескоп жасауды тоқтату немесе орденнен кету ұсынылды. Ол монастырда қалу үшін телескоп жасауды тоқтатты. Бірақ бір күні басқа монах оны жоғалып кеткен деп жаңылысып айыптады және бас суамиге хабарлады. Добсон 1967 жылы монастырдан қуылды. Дегенмен, ол айыптау оның қуылуының нағыз себебі емес екенін мәлімдейді. Оның пікірінше, нағыз себеп – түсініспеушілік. Бас суами Добсон жазған деп саналған, ғылым мен Ведантаны үйлестіруге қарсы келетін мақаланы оқыды, және суами Добсонның өзінің үйретімін қабылдамаған деп ойлады.
Eventually Dobson was given the option of ceasing his telescope building or leaving the order. He chose to stop building telescopes so that he could remain at the monastery. But one day another monk wrongly accused him as missing and reported him to the head swami. Dobson was expelled in 1967. However, he maintains that the accusation was not the true reason for his expulsion. The true reason, he contends, was a result of a misunderstanding. The head swami read a paper that was presumed written by Dobson, that contradicted the reconciliation of science with Vedanta, and the swami thought Dobson had rejected the swami's teaching.
Әуесқой астрономия
1967 жылы орденді тастап шыққан Добсон 1968 жылы Брюс Самс пен Джеффри Ролоффпен бірге Сан-Францисконың жаяу астрономдарын құрды – астрономияны көшедегі адамдар арасында танымал етуді мақсат еткен әуесқой астрономия ұйымын. Самс үлкен телескоп жасаған, бірақ ол кезде 12 жаста болғандықтан, жергілікті клуб – Сан-Франциско әуесқой астрономдары клубына – мүше бола алмады. Сөйтіп, «Сан-Францисконың жаяу астрономдары» құрылды. Осы кезде Добсонның қарапайым телескопы – кейіннен Добсониан деп аталған – ол өзінің телескобын қалай жасау керектігі туралы халыққа сабақтар бергеннен кейін танымал болды. Кейін ол Голливудтағы Оңтүстік Калифорния Веданта қоғамында сөйлеуге шақырылды және жыл сайын екі ай телескоп және космология сабақтарын оқып өткізді. Ол тағы екі айын Сан-Францискодағы үйінде өткізді, ал жылдың қалған бөлігін астрономиялық қоғамдарға шақырылған қонақ ретінде саяхаттап, телескоп жасау, жаяу астрономиясы және космология мен ғылыми орта туралы ойларымен бөлісті.
Әуесқойлық космология
Добсон Үлкен жарылыс моделінің сынақтан өтпегенін айтты және оның орнына стандартты емес космологияны жақтады; ғаламның "қайта айналымды" тұрақты күй моделі, онда ғаламдағы материя мәңгілікке сыртқа қарай кеңейе береді, бірақ материя уақыт өте кванттық туннельдеу арқылы қайта пайда болады. "Түптегі" атты эссесінде Добсон мұндай ғаламда өмірдің кеңінен таралуы және мәңгілік болуы мүмкін екенін де дәлелдеді.
Құрметтер
2004 жылы Кратер-Лейк институты Добсонға ұлттық саябақтар мен ормандардағы көше астрономиясын дамытқаны үшін, «жай ғалымдар мен қараңғы аспан кездесетін» жерлердегі еңбегі үшін мемлекеттік қызметтегі үздіклігі үшін жылдық сыйлықты табыс етті. 2005 жылы Smithsonian журналы Добсонды осы журнал басылғаннан бергі уақытта маңызды өзгерістер жасаған 35 адамның қатарына қосты.
Өлім
Добсон 2014 жылдың 15 қаңтарында Калифорния штатының Бурбанк қаласындағы Провиденс / Сент-Джозеф медициналық орталығында дүние салды. Ол 98 жасқа толып еді.
Добсон телескобы
Добсонның ең ұзаққа созылған мұрасы – үлкен, көшіруге оңай, төмен бағадағы, қазір "Добсон телескопы" деп аталатын телескоп дизайнын жетілдіру және насихаттау болып табылады. Бұл телескоптардың оптикалық диаметрі бұрын естілмегендей үлкен болды, осы арқылы әуесқой астрономдарға қолжетімді телескоптардың көлемі едәуір артты. Құрастыру және пайдалану оңайлығының арқасында Добсон телескопы бүгінде, әсіресе үлкен әуесқойлық телескоптар үшін, өте танымал дизайнға айналды. Вашингтондағы Смитсоновтың Ұлттық Әуе және Ғарыш мұражайы басқа күн телескоптарымен бірге мұражайдың қоғамдық обсерваториясында Добсон телескопын пайдаланады.
Жаяу жүргінші астрономдары
Добсон Сан-Францисконың «Тротуар астрономдары» ұйымын екі басқа адаммен бірлесіп құрды. Ол қолдануға оңай, арзан бірнеше телескоптар жасады, соның ішінде шамамен 300 АҚШ долларына құрастырылған телескоп та болды. Ұйым тұрақты жиналыстар өткізбеді, керісінше, ашық түндері тротуарға телескоптарды қойып, кеше жұртшылығына түн аспанын көрсетіп, түсіндіретін. Добсон Сан-Франциско көшелерінде ең көп пайдаланған телескопы – 9 дюймдік классикалық апертурасы бар Добсон телескопы еді. Оның айнасы жоғары сапалы оптикалық қасиеттерге ие, және оны оның бір студенті айна жасау курсында жасаған. Бұл телескопты Добсон тұрғын үйінен Сан-Францискодағы көптеген көше төбелеріне қалалық Муни қоғамдық көлігі арқылы алып жүруге болатын. «Тамблвид» деген лақап аты оған лайық болды, себебі ол көптеген қоғамдық бақылау орындарына кездейсоқ сапар шекті. Бүгінде бұл 9 дюймдік телескоп әлемдегі көптеген астрономиялық клубтар мен ұйымдар арасында бөлісіліп, Добсон қалағандай, әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдарға осындай танымал құралмен аспанды бақылауға мүмкіндік береді. Күтпеген жерден «Тротуар астрономдары» 1969 жылғы Риверсайд телескоп жасаушылар конференциясына (Риверсайд округі, Калифорния) шақырылды. «Тротуар астрономдары» әкелген Добсон телескопы бұл басқосулардағы көптеген телескоптардан ерекшеленді, себебі олар көбінесе экваторлық тұғырларда орналасқан, кішкентай және астрофотографияға, емес оптикалық бақылауға арналған болатын. Таң қалдыратыны (сол кезде дау тудырған) Добсонның телескопы ең жақсы оптика номинациясында бірінші орынды иеленді. Телескоптың және оның тұғырының механикасы өте қарапайым болғанына қарамастан, механика номинациясында екінші орынға да ие болды. Осыдан бері «Тротуар астрономдары» «тротуар астрономиясы» арқылы астрономияны жұртшылыққа жеткізумен танымал ұйымға айналды. Қазіргі ұйымның бүкіл әлемде мүшелері бар және қалалық аймандардағы көше төбелерінде телескоптарды орнату арқылы қоғамдық астрономияны насихаттауды жалғастыруда. Ұйым мүшелері ұлттық саябақтарға барып, слайд-шоу көрсетіп, телескоп арқылы бақылау ұйымдастырып, ғаламды түсіндіреді.
Джон Добсонның басылымдары
[[Сурет:HaWtBaUFST мұқабасы.jpg|thumb|right|Добсонның алғашқы банкомат кітабы, кейіннен "Добсондық монтировка" деп аталатын құрылғыны танымал етуге көмектесті, және "қалай" емес, "не үшін" сұрағына да мән беруді қажет етеді. Кітап Добсонның өмірі мен астрономия және ғалам туралы философиясын, сондай-ақ ғаламды дұрыс бағалау үшін астрономияға барлығының қолжетімді болуының маңыздылығына сенімін қамтиды. Добсон сонымен қатар космология саласында екі кітап жариялаған.
Джон Добсон БАҚ-та
Добсонның өмірі мен идеялары 2005 жылы түсірілген «Тротуардағы астроном» атты деректі фильмнің тақырыбы болды. Ол PBS телеарнасының «Астрономдар» сериалында және Джонни Карсонның «Tonight Show» бағдарламасында екі рет пайда болды. Добсон «Universe: The Cosmology Quest» – стандартты емес космологиялық теориялар туралы деректі фильмде де спикерлердің бірі ретінде көрінеді.