Кіріспе

Падма Вибхушан ("Лотос ордені") – Үндістан Республикасының екінші жоғары азаматтық наградасы, "Бхарат Ратнадан" кейін. 1954 жылдың 2 қаңтарында тағайындалған бұл награда "ерекше және көрнекті қызметтері үшін" беріледі. Бұл наградаға нәсіліне, кәсібіне, лауазымына немесе жынысына қарамастан, барлық адамдар үміткер бола алады. Дегенмен, дәрігерлер мен ғалымдарды қоспағанда, мемлекеттік қызметкерлер мен мемлекеттік кәсіпорындарда жұмыс істейтіндер бұл наградаға ие бола алмайды. Бүгінгі күнге дейін бұл награда 336 адамға берілді, оның ішінде 31 адам қаза болғаннан кейін және 21 адам азамат емес. Әр жылдың 1 мамыры мен 15 қыркүйегі аралығында наградаға ұсыныстар Үндістан Премьер-Миністрі құрған Падма наградалар комитетіне жіберіледі. Ұсыныстар барлық штаттар мен Одақтық территориялардың үкіметтерінен, Үндістан Үкіметінің Министрліктерінен, "Бхарат Ратна" және бұрынғы "Падма Вибхушан" наградаларын алғандардан, үздік институттардан, Министрлерден, Штаттардың Бас Министрлерінен және Губернаторларынан, Парламент Мүшелерінен, сондай-ақ жеке тұлғалардан келіп түседі. Комитет кейіннен өз ұсыныстарын Премьер-Министрге және Үндістан Президентіне қосымша бекіту үшін ұсынады. Награданың иегерлері Республика күнінде жарияланады. Алғашқы награда иегерлері – Сатиендра Натх Бос, Нанд Лал Бос, Закир Хусейн, Баласахеб Гангадхар Кхер, Джимме Доржи Вангчук және В. К. Кришна Менон болды, олар 1954 жылы марапатталды. 1954 жылғы ережелерде қаза болғаннан кейін награда беруге рұқсат етілмеді, бірақ бұл 1955 жылғы қаңтардағы ережелерде өзгертілді. "Падма Вибхушан" және басқа жеке азаматтық наградалар екі рет уақытша тоқтатылды: 1977 жылдың шілдесінен 1980 жылдың қаңтарына дейін және 1992 жылдың тамызынан 1995 жылдың желтоқсанына дейін. Кейбір награда алғандар одан бас тартты немесе қайтарып берді. П. Н. Хаксар, Вилаят Хан, Э. М. С. Намбудирипад, Свами Рангатананда және Маниконда Чалапати Рау наградадан бас тартты, Лакшми Чанд Джайннің (2011) және Шарад Анантрао Джошидің (2016) отбасы мүшелері олардың қаза болғаннан кейін награданы қабылдаудан бас тартты, ал Баба Амте 1986 жылғы наградасын 1991 жылы қайтарып берді. Соңғы рет 2024 жылдың 26 қаңтарында бұл награда бес адамға берілді: Виджаянтимала, Чиранживи, Венкая Найду, Биндешвар Патак (қаза болғаннан кейін) және Падма Субраманьям.

Тарих

1954 жылғы 2 қаңтарда Үндістан Президентінің хатшысы кеңсесінен екі азаматтық награданың құрылуы туралы баспасөз хабарламасы жарияланды. Бұл – ең жоғары азаматтық награда «Бхарат Ратна» және үш деңгейлі «Падма Вибхушан» болды. Олар «Пахела Варг» (I сынып), «Дусра Варг» (II сынып) және «Тисра Варг» (III сынып) деп бөлінді, бұл наградалар «Бхарат Ратнадан» төмен тұрады. 1955 жылғы 15 қаңтарда «Падма Вибхушан» үш түрлі наградаға қайта жіктелді: үш награданың ең жоғарысы – «Падма Вибхушан», одан кейін «Падма Бхушан» және «Падма Шри». Бұл награда, басқа жеке азаматтық құрметтермен бірге, тарихында екі рет қысқа мерзімге тоқтатылды; алғаш рет 1977 жылғы шілдеде Мораржи Десай Үндістанның төртінші премьер-министрі болып ант берген кезде, оны «құндылығы жоқ және саяси мақсатта пайдаланылған» деп есептеді. 1980 жылғы 25 қаңтарда Индира Ганди премьер-министр болып оралғаннан кейін бұл шектеу алынып тасталды. 1992 жылдың ортасында азаматтық наградалар тағы да тоқтатылды, ол кезде Үндістанның жоғары соттарында екі қоғамдық мүдделерді қозғайтын іс қозғалды, біреуі 1992 жылғы 13 ақпанда Баладжи Рагхаван Керала жоғары сотында, екіншісі 1992 жылғы 24 тамызда Сатья Пал Ананд Мадхья-Прадеш жоғары сотында (Индор тармағында) тіркелді. Екі талапкер де азаматтық наградалардың Үндістан Конституциясының 18(1)-бабын түсіндіру бойынша «атақтар» екеніне күмән келтірді. 1992 жылғы 25 тамызда Мадхья-Прадеш жоғары соты барлық азаматтық наградаларды уақытша тоқтата тұрғаны туралы хабарлама шығарды. Үндістан Жоғарғы Сотының арнайы алқасы құрылды, оған бес судья кірді: А. М. Ахмади төрағалық етті, сондай-ақ Кулдип Сингх, Б. П. Живан Редди, Н. П. Сингх және С. Сагир Ахмад кірді. 1995 жылғы 15 желтоқсанда арнайы алқа наградаларды қалпына келтіріп, «Бхарат Ратна және Падма наградалары Үндістан Конституциясының 18-бабы бойынша атақтар емес» деген үкім шығарды.

Ережелер

Бұл марапат "жоғары және ерекше қызметі" үшін нәсіліне, кәсібіне, лауазымына немесе жынысына қарамастан табыс етіледі. Критерийлерге "кез келген саладагы қызмет, оның ішінде мемлекеттік қызметкерлер көрсеткен қызмет" кіреді, бірақ дәрігерлер мен ғалымдардан басқа, мемлекеттік сектор кәсіпорындарында жұмыс істейтіндер кірмейді. 1954 жылғы ережелер қайтыс болған соң марапаттауға жол бермеді.

Сипаттамалар

1954 жылғы бастапқы талаптарға сәйкес, марапат диаметрі алтын жалатылған шеңберден тұрады, екі жағында жиектері бар. Медальдің бет жағында лотос гүлінің бейнесі түсірілген, ал лотостың үстінде "Падма Вибхушан" деген жазу деванагари әрпімен жазылған. Төменгі жиегінде гүл гүлдерінен жасалған шынжыр, ал жоғарғы жиегінде лотос гүлдерінен жасалған шынжыр бейнеленген. Медальдің арт жағында Үндістанның мемлекеттік гербы орналасқан, ал төменгі жиегінде "Деш Сева" деген жазу деванагари әрпімен жазылған. Медаль қызғылт лентаға ақ тік сызықпен екі тең бөлінген енімен ілінеді. Медальдер басқа азаматтық және әскери наградалар – "Бхарат Ратна", "Падма Бхушан", "Падма Шри" және "Парам Вир Чакра" сияқты медальдермен бірге Калькуттадағы Алипур монета қорынында (Alipore Mint) шығарылады.