Кіріспе
Флейтаның кілттері жүйесі
Флейтаның кілттері жүйесі
the flute system
Боем жүйесі – 1831 және 1847 жылдар аралығында өнертапқыш және флейташы Теобальд Боем жасаған флейтаның кілттері жүйесі.
Тарих
Боем жүйесінің дамуына дейін флейталар көбінесе ағаштан жасалатын, кері конустық саңылауы, сегіз кілті және дыбыс тесіктері (бармақтар белгілі бір ноталарды шығару үшін орналастырылатын тесіктер) бар, олар кішкентай болатын, сондықтан саусақ ұштарымен оңай жабылатын. Боемнің жұмысына 1831 жылы Лондонда Чарльз Николсонның орындауымен өткен концерт әсер етті. Ол 1820 жылдары әкесімен бірге бұрынғы үлгілерге қарағанда үлкен дыбыс тесіктері бар флейтаны енгізді. Бұл үлкен тесікті аспап басқа флейталарға қарағанда күштірек дыбыс шығаратын, сондықтан Боем өзінің үлкен тесікті дизайнын жасауға бел буды. Үлкен тесіктерден басқа, Боем флейтасын "толық желдетумен" жабдықтады, яғни барлық кілттер әдетте ашық болды (бұрын бірнеше кілттер әдетте жабық болатын және кілтті басқанда ғана ашылатын). Боем сондай-ақ дыбыс тесіктерін музыканттың саусақтарымен ыңғайлы жабылатын жерлерден гөрі, аспаптың корпусындағы акустикалық тұрғыдан оңтайлы нүктелерде орналастыруды қалады. Осы мақсаттарға жету үшін Боем, басқа дыбыс тесіктерінің айналасына орнатылған "ашық сақиналар" (бриль деп аталады, неміс тілінде "көздік" деген мағынаны білдіреді, өйткені олар 19 ғасырда кең таралған көздік қаптамаларына ұқсас) бар, біліктің осіне орнатылған кілттер жүйесін бейімдеді. Бір дыбыс тесігін саусақпен жабу, екінші тесік үстіндегі кілтті де жабатын еді. 1832 жылы Боем жаңа конустық флейтаны таныстырды, ол белгілі бір жетістікке жетті. Алайда Боем аспапты жақсартудың жолдарын іздеуді жалғастырды. Ауа көлемінің артуы күштірек және анық дыбыс беретінін байқаған ол конустық саңылауды цилиндрлік саңылаумен ауыстырды, ал саңылаудың ауыз тесігіне жақын жердегі параболалық тарлуы аспаптың төменгі регистрін жақсартатынын анықтады. Сондай-ақ, дыбыс тесіктері саусақ ұштарымен жабыла алмайтындай үлкен болғанда оңтайлы дыбыс шығатынын анықтады және тесіктерді жабу үшін саусақ тақташалары жүйесін жасады. Бұл жаңа флейталар бастапқыда күмістен жасалды, бірақ кейін Боем оларды ағаштан да жасады. Боемнің цилиндрлік флейтасы 1847 жылы таныстырылды, ал аспап 19 ғасырдың екінші жартысында Еуропа мен әлемдегі кәсіби және әуесқой музыканттар тарапынан біртіндеп қабылдана бастады. Аспап оркестрлік және камералық музыка, опера және театр, үрмелі аспаптар ансамблі (мысалы, әскери және азаматтық оркестрлер) және "Батыс классикалық музыкасы" деп сипатталатын басқа да музыканы орындау үшін пайдаланылды (мысалы, джаз). Көптеген қосымша жетілдірулер енгізілді, ал қазіргі флейталарда сансыз дизайндық өзгерістер кең таралған ("оффсет G" кілті, төменгі B аяғының қосылуы және т.б.). Боем жүйесінің принциптері қол жетімді флейталардың барлық түрлерінде қолданылды, соның ішінде пикколо, альт флейталар, бас флейталар және т.б., сондай-ақ басқа да үрмелі аспаптарда. Аспаптың материалы әр түрлі болуы мүмкін (көптеген пиккололар ағаштан, ал кейбір үлкен флейталар ағаштан немесе тіпті ПВХ-тан жасалған). Флейта, адам дауысынан басқа, ең көне музыкалық аспаптардың бірі болып саналады. Қазіргі кезде Боем үлгісіне сәйкес келмейтін көптеген флейталар өндірілуде, олардың ішінде тік флейталар мен соңғы тесігі бар флейталар бар. Саксофонның саусақ жүйесі Боем жүйесіне өте ұқсас. Кларнеттер отбасы үшін Боемнің шабыттандырған кілт жүйесі де "Боем жүйесі" деп аталады, бірақ оны Боем емес, Хьясинте Клозе әзірледі. Боем жүйесі аз сандағы флажолеттерге де бейімделді. Боем бас бассон үшін жүйеде жұмыс істеді, ал Боемнің ықпалымен гобойлар жасалды, бірақ осы аспаптар үшін Боем емес жүйелер басым болып қала береді. Альберт жүйесі - кларнетке арналған тағы бір кілт жүйесі.