Кіріспе

Бұл - Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі нацистік Германияның Чехословакияны басып алу жоспары. Чехословакияны тұрақсыздандыру үшін алдын ала шаралар қабылданғанымен, жоспар толыққанды іске асырылмады. Себебі, нацистік Германия 1938 жылғы қыркүйекте Мюнхен конференциясында дипломатиялық жолмен мақсатына жетті, одан кейін Богемия және Моравияны қарсылықсыз әскери оккупациялап, 1939 жылғы наурызда номиналды түрде тәуелсіз Словакияны құрды.

Өмірбаян

Жоспар алғаш рет 1937 жылдың маусым айында жасалды, содан кейін әскери жағдай мен талаптар өзгерген сайын қайта қарастырылды, мысалы, 1938 жылдың наурыз айында нацистік Германияның Австрияны аннексиялауынан кейін. Сол жылы мамыр айындағы дағдарыс салдарынан соғыс қаупі туған кезде, Германия Чехословакияның одақтастары – Франция мен Ұлыбританияның ескертулеріне жауап ретінде шегінген деп есептелді, нәтижесінде жоспарға шабуылды 1938 жылдың 1 қазанынан кешіктірмей жоспарлау мақсаты қойылды. 1938 жылдың 30 мамырында Адольф Гитлер қол қойған директивада оның Чехословакияны жақын арада жою туралы "өзгермейтін шешімі" көрсетілген. Чехословакияның басты одақтасы Франция, Ұлыбританиямен бірлесіп, нацистік Германияға қатысты "Жұмсарту" саясатын ұстанды, бұл 1938 жылдың 30 қыркүйегінде қол қойылған Мюнхен келісімімен аяқталды. Ұлыбритания, Франция, Германия және Италия басшылары арасындағы келісімге сәйкес, елдің негізінен неміс халқы қоныстанған аймақтары ("Судет аймағы") Германияға берілді. Бұл аумақта Чехословакияның стратегиялық маңызы бар шекаралық бекіністері орналасқан еді, және осы аумақты жоғалту нәтижесінде әскери шабуыл жоспары өз маңызын жойды. Чехословакияның жойылуы 1939 жылдың наурыз айында аяқталды, осы кезде Словакия нацистік Германияның ықпалымен номиналды түрде тәуелсіз мемлекетке айналды. Чехословакияның қалған батыс бөліктері Германия тарапынан басылып алынып, Богемия және Моравия протектораты құрылды. Кейіннен Ирландияға басып кіру жоспарларына "Фалль Грюн" деген атау берілді.

Шабуыл жоспары

Армиялық тапсырмалардан өзге, "Көктем" (Fall Grün) директивасы саяси дайындыққа да баса назар бөлді. Чехословакия билігі нацистік Германияның және ел ішіндегі этникалық неміс азшылықтарының әскери операцияларды қолдау үшін ұйымдастырылған қастандық әрекеттерімен қорқытылуға тиіс болды. Жаулық әрекеттерді бастау үшін сылтау жасайтын оқиға ұйымдастырылуы керек еді. Сонымен қатар, Польша мен Венгрияны Чехословакияға қарсы аумақтық талаптарын көтеруге ынталандыруға көңіл бөлінді. Әскери науқанның мақсаты – жылдамдық пен күтпеген шабуыл жасауды қамтамасыз ету еді. Әскери-әуе күштерімен үйлестірілген армияның міндеті – Германияға жақын шекаралық қорғанысты тесіп өтіп, оны айналып өтетін күтпеген шабуыл жасау болды. Шабуыл Чехословакияның батыс шекарасында орналасқан бес әскерлік құрамалар арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді. Науқанның басты бағыты батыстан, Богемия арқылы Пльзень және Прагаға қарай болжанатын. Сонымен қатар, Моравияда солтүстіктен Оломоуцке және оңтүстіктен Брноға қарай жасалатын қысым Чехословакия армиясының шығысқа қарай Словакияға шегінуіне кедергі келтіруі керек еді. Тіпті Дунай флотилиясы да армияны қолдау үшін тартылуы мүмкін еді. Болашақтағы қарулы қақтығыстарды ескере отырып, директива Чехословакияның өнеркәсіптік әлеуетін мүмкіндігінше сақтап қалуды талап етті. Партия жетекшісі Конрад Хенлейн 1938 жылғы наурыз айында Берлинде Гитлерден Чехословакия билігімен қарым-қатынаста үлкен саяси реформалар бойынша қабылдауға болмайтын талаптар қою арқылы, бірақ Германия әскери қимылға дайын болмас бұрын келісімге қол жеткізу ниеті болмай, шиеленісті жағдай тудыру туралы нұсқау алды. Жыл бойына дағдарыс сезімі күшейген кезде Чехословакияның батыс одақтастары, әсіресе Ұлыбритания, Чехословакия президенті Эдвард Бенеске және оның үкіметіне СДП-мен келісімге келу үшін, олардың талаптарын қанағаттандыру арқылы күшті қысым көрсетті.

Ағыздалмаған неміс-чехословак соғысы

1938 жылы 12 қыркүйекте Нюрнбергте Гитлердің "шыдамсыз" қысымға ұшыраған чехословакиялық этникалық неміс халқы туралы шағымдарымен айтқан соғысқа шақыратын сөзінен кейін Судет аймағында тәртіпсіздіктер басталды. Чехословакия күштері араласып, әскери жағдай енгізген кезде, SdP жетекшілері шекараны өтіп Германияға қашып кетті. Содан, 17 қыркүйекте Генлейн Германияда қаруланған және дайындықтан өткен, Чехословакиядағы нысандарға қарсы шекарадан шабуылдар жасаған "Судет неміс еркін корпусы" (Sudetendeutsches Freikorps) деген жауынгерлік ұйым құрылғанын жариялады. Мюнхен келісімі чехословакиялықтардың дереу әскери қарсылық көрсету мүмкіндігін тоқтатса да, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда орналасқан чехословакия үкіметінің президенті Бенеш, 1938 жылдың 17 қыркүйегін Германия мен Чехословакия арасындағы жарияланбаған соғыстың басталу күні деп ресми түрде белгіледі.