Кіріспе

1994 жылғы республикалық заңнамалық күн тәртібі

«Америкамен келісім» – 1994 жылғы конгресс сайлау науқаны барысында Республикалық партия тарапынан қолдау көрсетілген заңнамалық күн тәртібі болды. Ньют Гингрич пен Дик Арми жазған бұл келісімшарт, бұрынғы президент Рональд Рейганның 1985 жылғы «Ел халқына жолдаған үндеуінен» алынған мәтін бөліктерін де пайдаланды. Келісімшартта республикашылдардың 40 жылдан кейін алғаш рет АҚШ Өкілдер палатасында көпшілікке ие болған жағдайда қолға алатын шаралар егжей-тегжейлі сипатталды. Келісімшарттың көптеген саяси идеялары консервативті саяси ой орталығы – Heritage Foundation-нан бастау алды. «Америкамен келісім» президент Билл Клинтон әкімшілігінің алғашқы аралық сайлауына алты апта қалғанда ұсынылды және Өкілдер палатасының барлық республикалық мүшелерінен (екісінен басқа) және партияның барлық конгресске үміткер республикашыларынан қолдау алды. Келісімшартта конгресс өкілдерінің конгресс сайлауын ұлттық деңгейде өздеріне бағындыру жоспары баяндалған. Оның қағидалары консервативті республикашылардың үкіметтің ауқымын қысқарту, салықтарды төмендету, сондай-ақ сот және әлеуметтік реформаларға қатысты көзқарастарын көрсетеді. 1994 жылғы сайлау нәтижесінде республикашылар Өкілдер палатасында 54 орын мен Сенатта 8 орынға ие болып, екі палатаның да басынан түсірді. Бұл келісімшартты партия жетекшілері, мысалы, азшылықтың жетекшісі Ньют Гингрич, Дик Арми және американдық консервативті қозғалыс жалпы алғанда үлкен жеңіс деп бағалады.

Мазмұны

Келісімнің мәтіні республикашылардың қабылдауға уәде берген сегіз реформаның тізімін және сайлаудан кейін көпшілікке ие болған жағдайда, талқылауға және дауыс беруге ұсынатын он заң жобасын қамтыды. Келісімшартты дайындау барысында ұсыныстар "60% мәселелермен" шектелді, яғни сауалнамалар бойынша американдықтардың 60% қолдауын көрсеткен заңнамалар, осылайша келісімшарт аборт және мектептегі дұға сияқты даулы және бөлініс тудыратын мәселелер бойынша уәделерден жалтарды. Рейганның өмірбаянын жазған Лу Кэннон келісімшарттың жартысынан астамы Рональд Рейганның 1985 жылғы Ел ахуалы туралы үндеуінен алынғанын айтты.

Негізгі саяси өзгерістер

104-ші Конгресс алғашқы жүз күні ішінде республикашылар "келесі [он] заң жобасын қарауға шығаруға, олардың әрқайсысын толық және ашық талқылауға беруге, әрқайсысына анық және әділ дауыс беруге және әрқайсысының мәтінін қоғамдық қарауға дереу қолжетімді етуге" міндеттелді. Ұсынылған заң жобаларының мәтіні сайлаудан бұрын жарияланған келісімшартта жарияланған. Бұл заң жобалары бұрынғы уәделердегідей үкіметтік операциялық реформалар емес, саясаттағы маңызды өзгерістерді білдірді. Олардың арасында теңгерімді бюджетті міндеттеу, шағын бизнес, отбасылар мен зейнеткерлерге салықты төмендету, заң шығарушылардың өкілдік мерзімін шектеу, әлеуметтік қамсыздандыру реформасы, азаматтық сот істері реформасы және әлеуметтік көмек реформасы бар.

Іске асыру

Келісімшарт федералды үкімет реформасын іске асыратын он заң жобасын палатада талқылауға және дауысқа салуға уәде берді. 1995 жылдың қаңтар айында 104-ші Конгресс жиналғанда, республикашыл көпшілік Келісімді іске асыруға кірісті. Кейбір жағдайларда (мысалы, Ұлттық қауіпсіздікті қалпына келтіру және Жеке жауапкершілік туралы заңдар) ұсынылған заң жобалары Келісімшартта ұсынылған сияқты бір актімен қабылданды; ал басқа жағдайларда (мысалы, Жұмыс орындарын құру және жалақыны жақсарту туралы заң) ұсынылған заң жобасының қағидалары бірнеше актіге бөлінді. Төменде көрсетілгеннен басқа, көптеген заң жобалары Сенатта қабылданбады.

Салықтық жауапкершілік туралы заң

Конституцияға түзету, егер Конгрестің екі палатасының үштен екі бөлігі санкцияламаса, теңгерімді бюджетті талап етеді (H. J. Res.1, АҚШ Өкілдер палатасының дауысы: 300–132, 1995 жылғы 26 қаңтар, бірақ АҚШ Сенаты қабылдамады: 65–35 (түзету бір дауыс айырмасымен жеңілді, бір республикалық қарсы болды – Орегон штатының сенаторы Марк Хэтфилд; Боб Доул түзетуді болашақта қайта қарау үшін процедуралық дауыспен қарсы дауыс берді), 1995 жылғы 2 наурыз, үштен екі дауыс қажет болды).

Көшелерді қайтарып алу

Қылмысқа қарсы пакет, оның ішінде жазаларды белгілеудегі шындықты күшейту, "әділ ниет" принципі бойынша соттан алынбау ережелерінен бас тарту (H. R.666 Соттан алынбау ережелерін реформалау туралы заң, АҚШ Өкілдер палатасы 289–142, 8 ақпан 1995 ж.), өлім жазасын қолдану шаралары (H. R.729 Тиімді өлім жазасы туралы заң, АҚШ Өкілдер палатасы 297–132, 8 ақпан 1995 ж.; ұқсас шаралар S. 735 бойынша 24 сәуір 1996 ж. қабылданды), түрме салуға қаржы жұмсау (H. R.667 Қатыгез қылмыскерлерді қамау туралы заң, АҚШ Өкілдер палатасы 265–156, 10 ақпан 1995 ж., rc#117) және құқық қорғау органдарын күшейту (H. R.728 Жергілікті билік құқық қорғау органдарына блок гранттар туралы заң, АҚШ Өкілдер палатасы 238–192, 14 ақпан 1995 ж.).

Жеке жауапкершілік туралы заң

Заңсыз бала тудыру мен жасөспірімдер жүктілігін азайту мақсатында әлеуметтік жәрдемақыны және оған байланысты бағдарламаларды реформалау және қысқарту. Бұл 18 жасқа толмаған аналарға әлеуметтік жәрдемақы беруді тоқтату, әлеуметтік жәрдемақы алушыларға (AFDC) қосымша бала туған жағдайда жәрдемақы мөлшерін арттырмау, сондай-ақ жеке жауапкершілікті арттыру үшін екі жылдық мерзімді жұмыс талаптарымен байланыстыру арқылы іске асырылады. H.R.4, «Отбасының өзін-өзі қамтамасыз ету туралы» заң, 18 жасқа дейінгі үйленбеген аналарға қолма-қол ақшалай AFDC жәрдемақысы орнына азық-түлік купондары беру, AFDC алушыларға қосымша бала үшін қолма-қол ақшалай жәрдемақы төлемеу, AFDC-де екі жыл болғаннан кейін жұмыс бағдарламаларына қатысуды міндеттеу, бес жылдан кейін AFDC төлемдерін толығымен тоқтату, балаға алимент төлемеген адамдардың жүргізуші куәлігі мен кәсіби лицензияларын тоқтату шараларын қамтиды. H.R.4 АҚШ Өкілдер палатасы 234–199 дауыспен 1995 жылдың 23 наурызында, АҚШ Сенаты 87–12 дауыспен 1995 жылдың 19 қыркүйегінде мақұлданды. Заңға президент Клинтон вето қойды, бірақ көптеген осы шараларды ұсынатын «Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктерін келісу туралы» балама заң 1996 жылдың 22 тамызында қабылданды.

Америка арманын қалпына келтіру туралы заң

Балаға 500 доллар көлемінде салық жеңілдігін енгізу, егер олар үйленген болса, жеке болғаннан гөрі жиынтығында көбірек салық төлейтін жұбайларға салық жеңілдігін қосу (бірақ табыс бойынша бөлісу қағидасын сақтау), және орта тапқа салық сақтау үшін «Американдық арман» жинақ шоттарын құру туралы заң. H. R.1215, 1995 жылдың 5 сәуірінде 246–188 дауыспен қабылданды.

Ұлттық қауіпсіздікті қалпына келтіру туралы заң

АҚШ әскерлерінің Біріккен Ұлттар Ұйымының басшылығымен қызмет етуіне тыйым салатын, егер президент мұны ұлттық қауіпсіздік мақсатында қажет деп санаса ғана рұқсат беретін, БҰҰ бейбітшілік операцияларына АҚШ-тың төлемдерін азайтуға және бұрынғы Варшава шартының елдерін НАТО-ға ерікті түрде интеграциялау жөніндегі ережелерді әзірлеуге көмектесетін заң. H. R.7, 241–181 дауыспен қабылданды, 1995 жылғы 16 ақпан.

Құқықтық реформа туралы заң

"Жеңілген тарап төлейді" заңдарын енгізу туралы заң (H. R.988, 232–193 дауыспен 1995 жылғы 7 наурызда қабылданды), жазалайтын залаптарға шектеулер және өнімділіктің жауапкершілігі туралы заңдарды әлсірету, бұл заң жобасының ойынша, негіссіз сот процестерін болдырмау мақсатында жасалды (H. R.956, 265–161 дауыспен 1995 жылғы 10 наурызда қабылданды; Сенатта 61–37 дауыспен 1995 жылғы 11 мамырда қабылданды, президент Клинтон вето қойды). Тағы бір азаматтық сот реформасы – Жеке бағалы қағаздарға қатысты сот процестерін реформалау туралы заң 1995 жылы Конгресс Клинтонның ветосын күштен шығарғанда қабылданды.

Жұмыс орындарын құру және жалақыны көтеру туралы заң

Шағын бизнесті ынталандыруға бағытталған шаралар жиынтығы: капиталдық табыс салықтарын төмендету және индекстеу, шығындарды өтеудің бейтараптығын қамтамасыз ету, тәуекелді бағалау/құн-пайда талдауы, Регламенттік икемділік туралы заңды күшейту және жұмыс орындарын құру және жұмыскерлердің жалақысын арттыру мақсатындағы қаржыландырылмаған міндеттемелерді реформалау. Бұл шара Келісімшартта бір заң жобасы ретінде тіркелгенімен, оның қағидалары Палатаға төрт заң жобасы ретінде ұсынылды:
H. R.5, Конгресс шешімімен штаттарға жүктелген және Конгресс бюджеттік кеңсесінің бағалауынша жылына 50 миллион доллардан астам шығынға әкелетін (1996–2002 жылдары) мемлекеттік шығындарды қаржыландыруды талап етеді, 1995 жылдың 1 ақпанында 360–74 дауыспен қабылданды. Бұл заң жобасы S. 1 заң жобасымен келісіліп, 1995 жылдың 22 наурызында жарияланды.
H. R.450 1995 жылдың 30 маусымына дейін федералды ережелерді қолдануға мораторий енгізуді талап етті және 1995 жылдың 24 ақпанында 276–146 дауыспен қабылданды. Сенаттағы ұқсас S. 219 заң жобасы 1995 жылдың 17 мамырында дауыс беру арқылы қабылданды, бірақ екі заң жобасы да келісімге келмеді.
H. R.925 федералдық биліктің әрекеттері мүліктің құнын 20% немесе одан да көп мөлшерде төмендеткен жағдайда мүлік иелеріне федералдық өтемақы төлеуді талап етті және 1995 жылдың 3 наурызында 277–148 дауыспен қабылданды. H. R.926, 1995 жылдың 1 наурызында 415–14 дауыспен қабылданды, федералдық агенттіктерге жылдық шығыны 50 миллион доллардан жоғары болатын кез келген ереже бойынша құн-пайда талдауын жүргізуді міндеттеді, оған Басқару және Бюджет кеңсесі бекітуі тиіс, сондай-ақ шағын бизнестің талдау жеткіліксіз немесе дұрыс емес деп есептеген жағдайда агенттікке сотқа жүгінуге құқық берді.

Азаматтық заң шығарушы акті

Конституцияға енгізілген түзету, Конгресс мүшелерінің қызмет мерзімін 12 жылға дейін шектеуге (яғни, өкілдер үшін алты мерзім, сенаторлар үшін екі мерзім) бағытталған. Аталған түзету 1995 жылғы 29 наурызда Палата тарапынан 227–204 дауыспен қабылданбады (конституциялық түзетуге үштен екі көпшілік дауыс қажет, қарапайым көпшілік емес); RC #277.

Басқа бөлімдер

Келісімшарттың басқа бөлімдеріне ұсынылып отырған Отбасыны күшейту туралы заң (асырап алуға салық жеңілдіктері, балалардың білімінде ата-аналардың құқықтарын арттыру, балалық порнографияға қатысты заңдарды күшейту және егде жастағы адамдарға күтім жасау бойынша салық жеңілдігі) және Қарттардың әділеттілігі туралы заң (әлеуметтік төлемдердің еңбекақы шегін көтеру, 1993 жылғы әлеуметтік төлемдерге салықты арттыруды жою және жеке ұзақ мерзімді күтімге арналған сақтандыруға салық жеңілдіктерін беру) кіреді.

Орындалмаған

2000 жылғы 13 қарашадағы Эдвард Х. Крэйннің, либертариандық Като институтының президентінің мақаласында: «Америкамен жасалған келісімшартта жойылатыны айтылған 95 маңызды бағдарламаның біріктірілген бюджеті 13%-ға артты» делінген.

Әсерлер

Кейбір сарапшылар "Америкамен келісімшартты" 1994 жылғы сайлауда республикашылардың шешуші жеңісіне қол жеткізуге көмектескен деп санайды; ал басқалары бұл рөлге күмәнді қарап, оның сайлау кампаниясына кеш енгізілгенін айтады. "Келісімшарттың" рөлі қандай болғанымен, республикашылар 1953 жылдан бері алғаш рет Конгрестің екі палатасының көпшілігіне сайланды және "Келісімшарттың" бір бөлігі қабылданды. Көптеген қадамдар Конгресте қабылданбады, ал қалғандарына президент Билл Клинтон вето қойды немесе келіссөздер барысында оларды маңызды түрде өзгертті. Ол оны "Америка бойынша келісімшарт" деп әзілдеп атады, республикашылардың заңнамалық пакетінің американ халқына қарсы ұйымдасқан қылмыстың "шабуылына" ұқсас екенін білдірді. Жаңа конгресс көпшілігінің саясатының жоспары ретінде Миклтвейт пен Вулдридж авторлары "Дұрыс Ұлт" еңбегінде "Келісімшарттың" 104-ші Конгресс кезеңінің көп бөлігінде Конгрестің ішкі саясатты жүргізуге басты рөлге қайта оралғанын және Клинтонның Ақ үйін қорғануға мәжбүр еткенін айтады.

Комментарийлер

Журналист және конгресс шеберхатшысы майор Гарретт келісімшартты мини-гольф ойынымен салыстырды, "көңілді, танымал және көбінесе орта таптың көңілін көтеруге арналған, алаңдатушы емес ойын", оны Американы басқару және көшбасшылықтың гольфінен ажыратып көрсетті. Гарретт келісімшарт дайындалып жатқанда сұхбаттасқан республикашылдар оның басқару құжаты емес, оңай мақсаттарға бағытталған саяси құжат екенін айтты. Бір жоғары лауазымды көмекші: "Сенат келісімшарттағы бірде-бір тармаққа қол қойса да бізге маңызды емес. Бұл жақсы болар еді, бірақ қажеттілік туғызбайды. Жаңадан сайланған депутаттар келісімшартта көрсетілгеннің бәрін орындаса, 1996 жылға қарай өте жақсы жағдайда болады". 2014 жылы бизнес және қаржы жазушысы Джон Стил Гордон, Америкалық Кәсіпкерлік Институты жариялаған The American онлайн журналында жариялаған мақаласында келісімшартты жоғары бағалады, оны 1994 жылғы республикашылдардың жеңісіне себеп болған басты фактор деп атады, өйткені ол "сайлауды жалпыұлттық деңгейге көтерді".