Кіріспе

Геометриядағы ұғым

Геометрияда шексіз нүкте немесе идеалдық нүкте – әр түзудің "соңындағы" идеалдастырылған шектес нүкте. Аффиндік жазықтықта (Евклид жазықтығын қоса алғанда) жазықтықтың параллель түзулерінің әр шоғыры үшін бір идеалдық нүкте бар. Бұл нүктелерді қосу арқылы проективтік жазықтық құралады, егер қосылған нүктелерді "ұмытсақ", онда ешқандай нүктені ажырату мүмкін емес. Бұл кез келген өрістегі геометрия үшін де, жалпы алғанда, кез келген бөліну сақинасы үшін де қолданылады. Нақты жағдайда шексіз нүкте түзуді топологиялық тұрғыдан жабық қисыққа толықтырады. Жоғары өлшемдерде шексіздіктегі барлық нүктелер олар тиесілі болатын проективтік кеңістіктен бір өлшемге кем проективтік ішкі кеңістік құрайды. Кешенді түзуге (оны кешенді жазықтық деп қарастыруға болады) шексіз нүкте қосылуы мүмкін, осылайша ол күрделі проективтік түзу, CP1 деп аталатын жабық бетке айналады, сондай-ақ Риман сферасы деп те аталады (кешенді сандар әр нүктеге бейнеленген кезде). Гиперболалық кеңістікте әр түзудің екі түрлі идеалдық нүктесі болады. Бұл жағдайда идеалдық нүктелер жиыны төртбұрыш түрінде болады.

Аффиналық геометрия

Жоғары өлшемді аффиндік немесе Евклидтік кеңістікте шексіз нүктелер – проективті толықтыруды жасау үшін кеңістікке қосылатын нүктелер. Шексіз нүктелер жиыны, кеңістіктің өлшеміне байланысты, шексіз түзу, шексіз жазықтық немесе шексіз гипержазықтық деп аталады, және барлық жағдайларда бұл бір өлшемге кем проективтік кеңістік болып табылады. Егер өрістегі проективтік кеңістік тегіс алгебралық сан алуандық болса, онда шексіз нүктелер жиыны үшін де осы қасиет сақталады. Сол сияқты, егер негізгі өріс нақты немесе кешенді өріс болса, шексіз нүктелер жиыны көпқырлы болады.

Перспектива

Көркемдік суретте және техникалық перспективада, параллель түзулер тобының шексіздіктегі нүктесінің сурет жазықтығына проекциясы олардың жоғалу нүктесі деп аталады.

Гиперболалық геометрия

Гиперболалық геометрияда шексіз нүктелер әдетте идеалдық нүктелер деп аталады. Евклидтік және эллиптік геометриялардан өзгеше, әрбір түзудің екі шексіз нүктесі болады: егер l түзуіне P нүктесі жатпаса, онда оң және сол жақтанғы асимптотикалық параллельдер әр түрлі шексіз нүктелерге жуысады. Барлық шексіз нүктелердің жиынтығы Кейли абсолютін немесе гиперболалық жазықтықтың шекарасын құрайды.

Жобалау геометриясы

Проективті жазықтықта нүктелер мен түзулердің симметриясы туындайды: нүктелер жұбы түзуді анықтағандай, түзулер жұбы да нүктені анықтайды. Параллель түзулердің болуы осы параллельдердің қиылысуын көрсететін шексіз нүктенің пайда болуына әкеледі. Бұл аксиоматикалық симметрия графикалық перспективаны зерттеу нәтижесінде пайда болды, онда параллель проекция орталық проекция ретінде туындайды, онда орталық C – шексіз нүкте немесе образды нүкте. Нүктелер мен түзулердің аксиоматикалық симметриясы дуалдық деп аталады. Шексіз нүкте проективті қатардағы кез келген нүктемен тең қарастырылса да, проективті координаттармен нүктелерді бейнелеуде ерекшелік байқалады: шекті нүктелер соңғы координатта 1-мен бейнеленеді, ал шексіз нүктенің соңғы координатасы 0 болады. Шексіз нүктені бейнелеу қажеттілігі шекті нүктелер кеңістігінен тыс бір қосымша координаттың болуын талап етеді.

Басқа жалпылаулар

Бұл құрылымды топологиялық кеңістіктерге жалпылауға болады. Белгілі бір кеңістік үшін әртүрлі тығыздаулар болуы мүмкін, бірақ кез келген топологиялық кеңістік Александров кеңейтіміне ие, ал бастапқы кеңістік өзі тығыз болмаған жағдайда бұл бірнүктелік тығыздау деп аталады. Проективтік түзу (кәдімгі емес кез келген өріс үстінде) – сәйкес өрістің Александров кеңейтімі. Осылайша, шеңбер – нақты түзудің бірнүктелік тығыздаусы, ал сфера – жазықтықтың бірнүктелік тығыздаусы. n > 1 үшін Pn проективтік кеңістіктері жоғарыда аталған себептерге байланысты сәйкес аффиндік кеңістіктердің бірнүктелік тығыздаулары емес, сондай-ақ гиперболалық кеңістіктердің идеалдық нүктелермен толықтырылуы да бірнүктелік тығыздау болып табылмайды.