Кіріспе
Жыныстық қоздыруды тудыратын және сақтайтын стимул
Жыныстық стимуляция – бұл жыныстық қоздыруға әкелетін, күшейтетін және сақтайтын, сондай-ақ оргазмға алып келуі мүмкін кез келген стимул (денелік байланыс қоса алғанда). Жыныстық қоздыру физикалық стимуляциясыз да пайда болуы мүмкін, бірақ оргазмға жету үшін көбінесе оның қажеттігі бар. Жыныстық стимуляция термині көбінесе жыныстық мүшелерді стимуляциялауды білдіреді, бірақ басқа дене бөліктерін, сезімдерді (көру, есту, иіс сезу сияқты) және психикалық стимуляцияны (мысалы, оқу немесе қиялдау) да қамтуы мүмкін. Пенис немесе клиторды жеткілікті стимуляциялау көбінесе оргазмға әкеледі. Стимуляция өзін-өзі (мысалы, мастурбациялау), жыныстық серіктес (жыныстық қатынас немесе басқа жыныстық әрекеттер), заттар немесе құралдарды пайдалану арқылы, немесе осы әдістердің комбинациясы арқылы болуы мүмкін. Кейбір адамдар оргазмды бақылаумен айналысады, яғни адам немесе оның серіктесі оргазмға дейінгі сезімді ұзарту үшін стимуляция деңгейін реттейді.
Жыныстық белсенділікті физикалық ынталандыру
Физикалық сексуалдық стимуляция жыныс мүшелерін немесе басқа эрогендік аймақтарды қолмен немесе басқа тәсілдермен тікелей тікендіруден тұрады.
Жыныстық мүшелері
Мастурбация, эротикалық массаж және қолмен жыныстық қатынас – жыныстық мүшелерді қоздыратын физикалық стимуляция түрлері. Осы дене мүшелеріндегі сезімтал жүйкелер арқылы қоздыру оянып, ләззат сыйлайтын химиялық заттардың (эндорфиндердің) бөлінуіне әкеледі, олар осындай стимуляцияға ұмтылу үшін ақыл-ойға сыйлық ретінде әрекет етеді. Адамның екінші адамға жай ғана тиісуі де қоздыруға себеп болуы мүмкін, бірақ бульбокавернозды рефлекс пенистің басы немесе клитордың стимуляциясы арқылы туындайды. Бір зерттеуде әйелдердің адал серіктесімен ләззатты жыныстық қатынастан көбірек пайда көретіні, ал жыныстық қатынасқа мастурбацияның әсері жоқ екені анықталды. Жыныстық ойыншықтардың мақсаты – адамдардың денелерін пайдаланудан өзгеше жолмен ләззат пен стимуляция беру. Оларды жеке, серіктеспен немесе топтық жыныстық қатынаста қолдануға болады. Олар қызықты болуы мүмкін және дене өндіре алмайтын, мысалы, діріл сияқты жаңа стимуляция түрлерін ұсынуы мүмкін. Жыныстық ойыншықтар мыңдаған жылдар бойы жыныстық стимуляцияның көзі ретінде қолданылып келеді. Палеолит дәуірінен табылған, сазтастан жасалған және жоғары жылтырлыққа дейін жылтыратылған дильдолар бар. Дильдолар түйе шөптерінен де жасалып, шайырмен қапталған. Тарихшылар осы бұйымдар діни рәсімдер үшін ме, әлде жеке ләззат алу үшін ме қолданылғанын нақты анықтай алмайды. Дегенмен, дильдолар құнарлылық рәсімдерінде қолданылғаны белгілі. Ежелгі гректер өз дильдоларын терімен немесе жануарлардың ішегімен қапталған оюлы пенистен жасаған, осылайша оларға табиғирақ сезім беруге тырысқан. Бұл әдіс бай қытайлық еркектердің көп әйелдерін қанағаттандыру үшін жиі қолданылған. Парсыда гименнің қаны лас деп есептелген, сондықтан күйеулер одан аулақ болуы керек болған. Әйелдің үйленуінен бір күн бұрын, жергілікті дін қызметкері келіп, үлкен тас дильдомен оның гименін жарып, осымен қалыңдықтың тазалығын растау рәсімін де орындаған.
Эрогендік аймақтардағы жыныстық айырмашылықтар
Бұл зерттеуге қатысушылар дене жаттығуларын орындады және қалпына келудің әртүрлі кезеңдерінде эротикалық фильмді көріп, олардың қаншалықты қозғандарын бағалады. Олар жаттығудан кейін әлі де қоздырудың іздерін сезінген қатысушылар фильмді жаттығудан толыққанды қалпына келгендерге қарағанда күштірек қоздырғыш деп бағалағанын анықтады. Бұл жаттығудан қалған қоздыру сыртқы тітіркендіргіштердің болмауына қарамастан, жыныстық қоздыруға айналып келеді дегенді көрсетеді.
Балама жолдар
Адамның жыныстық реакциясы – танымдық, эмоционалдық және физиологиялық процестердің динамикалық үйлесімі. Ең көп таралған жыныстық ынталандыру түрлері – жыныстық мүшелер мен басқа эрогендік аймақтарды қиялдау немесе физикалық түрде ынталандыру, бірақ жыныстық қозбау визуалды, иіс сезу және есту арқылы да туындауы мүмкін.
Көрнекілік
Көбінесе зерттелген тактильді емес жыныстық ынталандыру түрі – визуалды жыныстық ынталандыру. Оның айқын мысалы – біреудің киімін шешіп, немесе жыныстық қатынас жасайтынын жасырын түрде бақылау, яғни воайеризм. Бұл әлеуметтік-тарихи тұрғыдан "жыныстық бұрмалау" ретінде қарастырылғанымен, адамның жыныстық ынталандыруды тек көру арқылы алуға бейім екенін көрсетеді. Миллиард долларлық порноиндустрия да осыған дәлел. Көптеген адамдар ерлердің әйелдерге қарағанда визуалды жыныстық стимулдарға күштірек жауап беретінін есептейді. Бұл Кинсидің гипотезасымен ең жақсы бейнеленген, ол ерлердің әйелдерге қарағанда көру арқылы жыныстық қозғандыққа бейім екенін көрсетеді. Дегенмен, екі жыныс та визуалды стимуляция арқылы жыныстық қозғандық сезіне алады. Бір зерттеуде эротикалық видео көмегімен визуалды стимуляция тестіленді. Ерлер тобында жыныстық қозғандық деңгейі жоғары болғанымен, екі жыныстың да басты эмоциялық реакциясы осы болды. Олардың видеоға физиологиялық реакциясы да жыныстық қозғандық белгілерін көрсетті, мысалы, зәрмен бірге адреналин бөлінуінің артуы. Келесі зерттеулер ерлердің эротикалық фильмді көру арқылы толық эрекцияға қол жеткізе алатынын көрсетті. Визуалды стимуляцияны жыныстық ынталандыру құралы ретінде пайдаланатын зерттеулер жыныстық қозғандықтың лимбикалық және паралимбикалық қабықтармен, сондай-ақ қабық асты құрылымдардың белсенділігімен байланысты екенін, ал уақытша қабықтың кейбір бөліктерінің белсенділігі төмендегенін анықтады. Осы аймақтар физикалық жыныстық стимуляция кезінде де белсендіріледі, бұл визуалды стимуляцияның жыныстық қозғандыру құралы ретінде қаншалықты қуатты екенін көрсетеді.
Иіс сезу
Иіс сезу ақпараты адамның жыныстық мінез-құлқы үшін маңызды. Иіс арқылы жыныстық стимуляцияны зерттеген бір зерттеуде гетеросексуал ерлер әйел парфюміне жауап ретінде жыныстық қозғыштық сезінетіні анықталды. Адамдар иіс сезу стимуляциясын және сезілген жыныстық қозғыштықты бағалады. Сондай-ақ, тәжірибе кезінде олардың функционалдық МРТ-сы түсірілді. Нәтижелер көрсетті, әйел парфюмімен иіс сезу ерлерде жыныстық қозғыштықпен байланысты мидың белгілі бір аймақтарын белсендіреді. Тағы бір зерттеуде гомосексуал ерлер ерлер терiнде кездесетін тестостерон туындысын иіскегенде гетеросексуал әйелдердегіге ұқсас гипоталамустық белсенділікті көрсетті, бұл жыныстық бағдар адамның иіс сезу арқылы жыныстық стимуляцияны қалай сезінуінде рөл атқаратынын көрсетеді. Репродуктивтік стратегиядағы жыныстық айырмашылықтардың эволюциялық талдауы иммунологиялық профиль мен ұрпақтың тіршілікке қабілеттілігіне байланысты жыныстық қозғыштықта иіс сезудің маңыздылығын түсіндіруге көмектеседі. Өйткені иіс сезу белгілері жеке адамның генетикалық жиынтығының бөліктерін көрсете отырып, инцестке жол бермеу механизмін іске қосуы мүмкін. Бір зерттеуде еркектер сүйікті таңдау үшін визуалды және иіс сезу ақпаратын бірдей маңызды деп бағалады, ал әйелдер иіс сезу ақпаратын жұбай таңдаудағы ең маңызды фактор деп санады. Сонымен қатар, жыныстық белсенділік туралы ойлағанда әйелдер дене иісін басқа барлық сезімдерден бөліп көрсетті, өйткені ол құштарлықты теріс әсер етуі мүмкін.
Тыңдау
Сонымен қатар, естілу стимулдары жыныстық құмарлықты күшейтуге және ләззат алу сезімін арттыруға да мүмкіндік береді. Жыныстық қозу және жыныстық белсенділік кезінде дыбыс шығару приматтар мен адамдардың арасында кең таралған құбылыс. Мұндай дыбыстарға: іңіркену, аңғырғану, күшті дем шығару және дем алу, тыныс алу жылдамдығының артуы және кейде оргазм кезінде ләззаттан шыққан дауыстар жатады. Осы дыбыстардың көпшілігі адамдарды қатты қызықтырады және жыныстық құмарлықты күшейтіп, күшті оң кері байланыс эффектін тудырады. Осылайша, жұптасу кезінде шығарылатын дауыстар, әйелдер мен ерлердің бір-бірін жыныстық жағынан ынталандыруына септігін тигізеді. Тіпті "тігісумен" қатар жүрмесе де, дыбыстар жыныстық қызығушылықты қатты арттыра алады. Коммерциялық эротикалық материалдар (көбінесе ерлер нарығына бағытталған) мұндай дыбыстарды кеңінен пайдаланады. 1920 және 30-шы жылдардағы бірнеше әнші жанрлары эротикалық эффект үшін "төменгі аңғырғануларға" жүгінді. Водевиль джаз әншілері жиі әннің мәтініне жыныстық дыбыстарды қосты. Тіпті қазіргі заманғы музыкада, мысалы, Принстің "Оргазм" немесе Марвин Гейдің "You Sure Love to Ball" әнінде әйел оргазмының дыбыстарын естуге болады. Зерттеулер музыканың естілу арқылы жыныстық стимулятор болатынын көрсетті. Бір көңіл-күйді өзгерту зерттеуінде, белгілі бір музыканы тыңдау ерлерде пенистің ұлғаюына және субъективті жыныстық құмарлықтың артуына әкелді. Ұқсас тәжірибеде әйелдер белгілі бір музыка түрлеріне физиологиялық жағынан айтарлықтай жауап бермеді, бірақ жыныстық құмарлықтың жоғары деңгейі туралы мәлімдеді. Тағы да зерттеулер естілу стимуляциясы мен жыныстық ләззат алу арасындағы байланысты қарастырды. Физиологиялық және субъективті құмарлықтың ең жоғары деңгейі визуалды стимулдарда байқалса, айтылған мәтін ерлерде жыныстық құмарлықты тудырады, бұл дыбыстарды жыныстық ынталандыру құралы ретінде көрсетеді. Телефон арқылы жыныстық қатынас – осы эффектті пайдаланатын құмарлықты тудырудың бір түрі.
Психикалық ынталандыру
Жыныстық қозбау сезімдер, тартымдылықтар және құштарлықтарды, сондай-ақ физиологиялық өзгерістерді қамтиды. Осыған физикалық ғана емес, ойша қоздырғыштар да себеп болуы мүмкін, мысалы, қиял, эротикалық әдебиет, түстер, рөлдік ойындар және фантазия.
Қиял
Жыныстық қиял – көптеген адамдардың кездесетін жыныстық ынталандырудың бір түрі. Ол зерттеу үшін пайдалы, себебі ерлер мен әйелдердің гетеросексуалдық қалаулары арасындағы айырмашылықтарды мінез-құлықты зерттеуден гөрі анық көрсетеді. Көптеген жыныстық қиялдар ерлер мен әйелдер арасында ортақ, бұл мүмкін мәдени ықпалдың нәтижесі болуы мүмкін. Дегенмен, ерлер көбінесе визуалды бейнелер мен егжей-тегжейлі суреттерді пайдаланып қиялдайды. Бұл айырмашылықтың бір түсіндірмесі эволюциялық перспективадан туындайды. Әйелдердің ата-аналық инвестициясының ең төменгі деңгейі ерлерге қарағанда жоғары (олар 9 ай жүктілікке төзеді, содан кейін негізгі күтімді өздеріне алады, ал ерлер тек гендерін жеткізу үшін сперма беруі керек), сондықтан олар өз серіктерінен міндеттеме алып, балаларының өмір сүру мүмкіндігін арттыру үшін ресурстар алуға бейім. Қиялдардың пайдасы бар, мысалы, олар эротикалық әңгіме сияқты басқа жыныстық ынталандыру түрлеріне қарағанда қоздыруды күшейтеді және жыныстық құштарлықты арттырады. Жыныстық қиялдарымен серіктеріне бөлісетін адамдардың жыныстық қанағаттану деңгейі жоғары болады. Алайда, адамдар серіктеріне ашылуға дайын болуы көбінесе осындай қиялдардың мазмұнына байланысты. Жыныстық қиялдың жағымсыз әсері – оның жыныстық қылмыстармен байланысы бар, және шындығында жыныстық қылмыскерлер өздері жасаған қылмыстарға қатысты қиялдар болғанын жиі айтады. Сондықтан, қиял ғана біреудің қылмыскер болатынын көрсететін белгі бола алмайды. Бұл эротикалық арман ғана еркектерді қоздыруға жеткілікті екенін білдіреді, бірақ эрекцияның барлық REM фазаларында пайда болатынын көрсетеді. Басқарылған оргазмдар жоғары эмоционалдық күймен, соның ішінде жыныстық қоздырумен, сонымен қатар алаңдаушылықпен байланысты. Рольдік ойынды онлайн режимінде де жүзеге асыруға болады, бір-біріне әңгімелер жазып немесе кейіпкерлердің рөлін ойнап. Бұл сіздің физикалық қатысуынсыз басқа адаммен бірге ақыл-ойды қоздырудың бір түрі. Көптеген жасөспірімдер онлайн рольдік ойындарды қызықты және қоздыратын деп санайды. Рольдік ойынға жыныстық фанфикшн де кіреді, онда түпнұсқа әңгімеде жыныстық немесе романтикалық қарым-қатынаста болмаған танымал әңгімелердің кейіпкерлері жыныстық көріністерге жазылады. Слэш-фикшн – бір жынысты кейіпкерлердің (бастапқыда еркектердің) романтикалық немесе жыныстық қатынасқа түсетін фанфикшн түрі. Слэш-фикшн адамдарға контрмәдени нәрселерді еркін бөлісуге мүмкіндік береді.
Физиологиялық факторлар
Ұлттық медицина кітапханасының мәліметтері бойынша, жүрек жетіспеушілігі бар орта жастағы әйелдердің шамамен 80% -ы қынаптық майлаудың азаюын бастан өткергенін, бұл нәтижелі жыныстық қатынасқа кедерес келтіретінін көрсетеді. Майлаудың азаюы жыныстық белсенділік кезінде қынаптың ылғалдылығына әсер етеді. Жыныстық қызығушылығы төмендеген (HSDD) әйелдер жыныстық күштерге деген қызығушылықтың жоқтығын сезінуі мүмкін, соның салдарынан жыныстық сигналдарға психологиялық реакцияларына әсер етеді. Психологиялық стресс болған жағдайда, бұл жеткілікті жыныстық стимуляция болғанына қарамастан оргазмға жету мүмкіндігіне кедерес келтіреді. Бұл қарым-қатынастағы мәселелердің нәтижесі болып табылады, олар жыныстық стимуляция мен жауапқа әсер етеді, соның ішінде оргазмға жетудегі қиындықтарға да байланысты. Сондықтан, гормоналды ем қолданылады, яғни эстрогенді қосымша қабылдау.
Ми
Жыныстық ынталандыру сезілгенде, мида стимулдарды қабылдап, оларға жауап беретін жүйелер жұмыс істейді. Физиологиялық жыныстық ояну кезінде автономды нерв жүйесі орталық нерв жүйесінен келетін сигналдарға ден қойып, денени жыныстық белсенділікке дайындайды. Автономды нерв жүйесі жыныстық және эректильді тіндерге қан ағынын қамтамасыз ететін, сондай-ақ жыныстық реакцияға қатысатын бұлшық еттерді қосатын парасимпатиялық және симпатиялық жүйелерді белсендіреді. Ерлердегі ләззат пен ми қызметі туралы жасалған зерттеу лимбикалық жүйенің электрлік стимуляциясының қатты ләззат сыйлайтынын және кейде оргазмдық реакцияларды тудыратынын көрсетті. Әйелдерде клиторды стимуляциялау кезінде екінші соматосенсорлық қабықтың бөліктері белсендірілді. Еркектер мен әйелдердің екеуінің миндаль безі де белсенділігін жоғалтты.