Кіріспе

Құс түрлері

Жерорта теңізінің қысқасаусақты торғайы (Alaudala rufescens) – Жерорта теңізі бассейнінде және оның төңірегінде кездесетін кішкентай тұтқыр құс. Бұл құс өте кең ареалда таралған, Канар аралдарынан солтүстікке қарай Иберия түбегіне және шығысқа қарай Солтүстік Африканың бір бөлігіне, Таяу Шығысқа дейін таралған. Халықаралық табиғатты қорғау одағы оның сақталу статусын "алаңдауға қажеттілік жоқ" деп бағалаған.

Таксономия және жүйелеу

Жерорта теңізінің қысқа саусақты торғайы бастапқыда Alauda туысына жататындықтан сипатталған. Alaudala туысы Alauda туысының кішірген түрі, ал rufescens латын тілінде "қызылша" дегенді білдіреді, "rufus" – "қызыл" сөзінен алынған. Қысқа саусақты торғайдың басқаша атаулары: қарақұйрықты торғай, сұр торғай, қызылша қысқа саусақты торғай және қысқа саусақты торғай. Бұрынғыда немесе қазіргі уақытта кейбір мамандар Ати қысқа саусақты торғайын, Азия қысқа саусақты торғайын және/немесе Сомали қысқа саусақты торғайын қысқа саусақты торғайдың кіші түрі деп қарастырған. 2020 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеуде құмдық торғайдың, Азия қысқа саусақты торғайдың және Жерорта теңізі қысқа саусақты торғайдың ядролық және митохондриялық ДНК-сы салыстырылды. Зерттеуде танылған 18 кіші түрінің 16-сын қамтитын 130 жеке тұлғаның үлгілері талданды. Филогенетикалық ағаш көрсеткендей, қазіргі анықтама бойынша Азия қысқа саусақты торғайы да, Жерорта теңізі қысқа саусақты торғайы да монофилеттік емес. Көптеген кіші түрлер де монофилеттік емес екені анықталды. Авторлар дауыс беру, жыныстық мінез-құлық және экологияны салыстыратын қосымша зерттеулер аяқталғанға дейін түзетілген таксономияны ұсынудан бас тартты. 2020 жылғы тағы бір зерттеуде A. rufescens-тің Жерорта теңізі және Орталық және Батыс Азиядағы популяциялары екі түрлі түрді құрайтыны анықталды: Жерорта теңізі қысқа саусақты торғайы (A. rufescens) және Түркістан қысқа саусақты торғайы (A. heinei). Халықаралық орнитологиялық конгресс сияқты кейбір органдар A. heinei-ге түр мәртебесі берді және бұрын rufescens-ке жатқызылған 4 кіші түр оған қосылды. А. р. руфессенс (Виеилот, 1819): Тенерифеде (Канар аралдарының батыс-орталық бөлігінде) кездеседі. А. р. полатзеки (Хартерт, 1904): Канар аралдарының шығысында кездеседі. А. р. аппеци (Брем, АЕ, 1857): Иберия түбегінің шығысы мен оңтүстігінде кездеседі. А. р. майнор (Кабанис, 1851): Мароккодан Солтүстік-Батыс Египетке және Оңтүстік Түркиядан Синай түбегіне және Шығыс Иракқа дейін кездеседі. А. р. николли (Хартерт, 1909): Нил дельтасында (Солтүстік Египетте) кездеседі. 4 басқа кіші түр (А. р. хейне, А. р. псевдобаетика, А. р. ахарони, А. р. персика) түр бөлінген кезде А. хейнеге қосылды.

Сипаттама

Жерорта теңізінің қысқасаусақты торғайы көлемі мен сыртқы түрі жағынан үлкен қысқасаусақты торғайға ұқсас, бірақ көбінесе түсі күңгірттеу, кеудесі жолақты болып келеді. Оның ұзындығы 15-18 см, екі жынысы да бірдей болады. Үлкен қысқасаусақты торғай сияқты, түсі кең ареалда өзгереді және анықтамалық белгі ретінде қолданылмайды. Жоғарғы жағы қара жолақты сұрғылт қоңыр, ал төменгі жағы ақ. Көзінің үстінде ақшыл жолақ және қысқа, жуан тұмсық болады. Бұл түрді Calandrella торғайларынан ажыратуға көңіл жеткізу керек. Бұл түрде үлкенге тән мойынның қара дақтары жоқ, кеудесінде жұқа жолақтар бар. Тұмсығы мен басының пішіні де өзгеше – бұл түрдің тұмсығы қысқа, конус тәрізді емес, ал басы дөңгелек және кішкентай. Әні туысына қарағанда бай, әртүрлі және еліктейтін.