Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1778 жылғы Америка Тәуелсіздік соғысына шабуыл
1778 American Revolutionary War attack
Шерри-Вэллидегі қырғын – 1778 жылдың 11 қарашасында АҚШ Тәуелсіздік соғысы кезінде британдық және ирокез күштерінің Нью-Йорк штатының орталық бөлігіндегі Шерри-Вэлли бекінісі мен қаласына жасаған шабуылы. Бұл соғыстың ең қорқынышты шекаралық қырғындарының бірі деп есептеледі. Лоялистер, британдық әскерлер, сенека және мохок тайпаларынан құралған күш Шерри-Вэллиге шабуыл жасады, ал оның қорғаушылары ескертулерге қарамастан, шабуылға дайын болған жоқ. Шабуыл кезінде сенека тайпасы әсіресе бейбіт тұрғындарды нысанаға алды, ал хабарларға сәйкес, 30-ға жуық бейбіт адам және бірнеше қарулы қорғаушы қаза тапты. Шабуылшылардың бас командасы Уолтер Батлерде болды, бірақ ол экспедициядағы үнді жауынгерлеріне тиісті билік ете алмады. Тарихшы Барбара Греймонт Батлердің экспедицияға басшылығын "қылмыстық жарамсыздық" деп сипаттайды. Осы қырғын 1779 жылғы Салливан экспедициясына себеп болды, нәтижесінде британдықтармен одақтасқан ирокездер Нью-Йорк штатының солтүстігінде толық әскери жеңіліске ұшырады.
The Cherry Valley massacre was an attack by British and Iroquois forces on a fort and the town of Cherry Valley in central New York on November 11, 1778, during the American Revolutionary War. It has been described as one of the most horrific frontier massacres of the war. A mixed force of Loyalists, British soldiers, Senecas, and Mohawks descended on Cherry Valley, whose defenders, despite warnings, were unprepared for the attack. During the raid, the Seneca in particular targeted non combatants, and reports state that 30 such individuals were killed, in addition to a number of armed defenders. The raiders were under the overall command of Walter Butler, who exercised little authority over the Indian warriors on the expedition. Historian Barbara Graymont describes Butler's command of the expedition as "criminally incompetent". The massacre contributed to calls for reprisals, leading to the 1779 Sullivan Expedition which saw the total military defeat of the Iroquois in Upstate New York, who allied with the British.
Өмірбаян
1777 жылы қазанда Саратога шайқасынан кейін британдық генерал Джон Бургойннің Гудзонға жасаған науқаны сәтсіз аяқталуымен, Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Америка революциялық соғысы шекаралық соғыс сипатына көшті. Мохок аңғары өте маңызды болды, себебі ол құнарлы топыраққа және патриот әскерлерін азық-түлікпен қамтамасыз ететін көптеген егіншілік өнімдерге ие еді. Квебек провинциясындағы британдық басшылар лоялистер мен америкалық туындылар партизандарын жабдықтармен және қару-жарақпен қолдады. 1777–78 жылдардың қысында Джозеф Брант және басқа да британдық одақтас туындылар Нью-Йорк пен Пенсильваниядағы шекаралық елді мекендерге шабуыл жасау жоспарларын жасады. 1778 жылдың ақпан айында Брант Онаквагада (қазіргі Виндзор, Нью-Йорк) операциялық базасын құрды. Ол мамыр айында науқанын бастаған кезде 200-300 аралығында болған ирокездер мен лоялистердің аралас тобын жинады. Оның мақсаттарының бірі – өз күштері мен Сускеханна өзені аңғарында операция жоспарлап отырған Джон Батлер үшін азық-түлік жинау еді. Брант науқанын мамыр айының соңында Коблскиллге шабуылмен бастады және жаз бойы басқа шекаралық қауымдастықтарға шабуылдар жасады. Жергілікті милиция және аймақты қорғаған Континентальдық армия бөлімшелері шабуылдаушыларға қарсы тиімді қарсылық көрсете алмады, олар әдетте қорғаушылар күшпен келгенге дейін шабуылданған жерден қашып кететін. Брант пен Батлер рейнджерлерінің кейбірі қыркүйек айында Герман Флэтске шабуыл жасағаннан кейін, американдықтар қазан айының басында Унадилла мен Онаквага ауылдарын жойған жазалау экспедициясын ұйымдастырды. Брант Мохок аңғарында белсенділік танытып тұрғанда, Батлер ірі аралас күшпен түсіп, шілде айының басында Солтүстік Пенсильванияның Вайоминг аңғарына шабуыл жасады. Бұл жағдайды усложнитті, себебі Батлер күшіндегі сенекалар жауынгер еместерді өлтірді деген айыптамалар туды, ал бірнеше патриоттық милиция олардың шартты түрде босатылуын бұзып, Тиогаға қарсы жазалау экспедициясына қатысты. Әсіресе, Сенакаларға қарсы айыптаулармен байланысты жарқын насихат оларды ашуландырды, сондай-ақ Унадилла, Онаквага және Тиоганың қирауы да олардың ашуын тудырды. Вайоминг аңғарындағы шабуыл, Брант қатыспағанымен, оның қарсыластары арасында оны ерекше қатыгез қарсылас ретінде қарау көзқарасын күшейтті. Брант кейін капитан Уолтер Батлермен (Джон Батлердің ұлы) бірігіп, капитан Джон Макдонелл мен Уильям Колдуэллдің басқаруындағы Батлер рейнджерлерінің екі ротасын бастап, Шохари Крик маңындағы Черри-Вэлли елді мекеніне шабуыл жасады. Батлердің күштеріне 300 сенека, мүмкін, жүгері плантаторы немесе Саенкерахта басшылық еткен, сонымен қатар Балық тасымалдаушы басқарған бірнеше кайюга және 8-ші жаяу полкінен 50 британдық сарбаз кірді. Күштер Черри-Вэллиге қарай жылжыған кезде Батлер мен Брант Бранттың лоялистерді жинауы туралы дауласты. Батлер Бранттың осы саладағы табыстарына риза емес еді және Бранттың еріктілеріне азық-түлік беруді тоқтатумен қорқытты. Олардың 90-ы экспедицияны тастап кетті, ал Брант өзін қолдайтын туындылар оны қалуға көндіргенге дейін осылай етудің алдында болды. Бұл дау туынды күштерге ұнаған жоқ және Батлердің оларға деген билігін әлсіретуі мүмкін еді. Батлердің күштері 10 қарашаның кешкісін Черри-Вэллиге жақын жерге келді және анықталмау үшін суық лагерь құрды. Қаланы барлау жұмыстары Олденнің шараларының әлсіз жерлерін анықтады және шабуылдаушылар Олденнің штабына қарсы бір күшті, ал басқасын фортқа қарсы жіберуді шешті. Батлер сол түні өткен кеңесте партиялас үнді жауынгерлерінен бейқам адамдарға зиян келтірмейтіндігі туралы уәде алды. Шабуыл 11 қарашаның таңертең ерте басталды. Кейбір асыққан жауынгерлер жақын маңдағы ағаш кесушілерге оқ атып, таңғажайыпты бұзды. Бірі қашып кетіп, дабыл қақты. Кішкентай Борода Сенеканың бір бөлігін Уэллс үйін қоршауға алып барды, ал негізгі топ фортты қоршады. Көптеген деректерде Олден қақпаға жақын тұрып, оны қуып жүрген Жүсіп Брантқа оқ атқан. Оның ылғал тапаншасы бірнеше рет атып тастады және ол маңдайына соққан томахоктан өлді. Ұлты командасының екінші орынбасары, подполковник Уильям Стейси де Уэллс үйінде тұтқынға алынды. Уэллс үйіне шабуыл жасағандар ақырында кірді, бұл үй ішінде қолма-қол күреске әкелді. Сол жерде орналасқан сарбаздардың көпшілігін өлтіргеннен кейін, сенекалар Веллстің бүкіл отбасын, барлығы он екі адамды өлтірді. Полковник Алденнің полкіндегі кварталмейстер лейтенант Уильям Маккендри өзінің күнделігінде осы шабуылды былай сипаттады: "Дереу Бес Ұлттан 442 үнді, полковник Батлер мен капитан Бранттың басқаруымен 200 лоялист келді; штабқа шабуыл жасады; полковник Алденді өлтірді; полковник Стейсиді тұтқынға алды; Форт Алденге шабуыл жасады; үш сағаттан кейін фортты алуға қамыққан жоқ." Маккендри соққыға ұшырағандардың арасында полковник Алден, он үш басқа сарбаз және отыздан астам азаматтар бар екенін атап өтті. Қайтыс болған сарбаздардың көпшілігі Уэллс үйінде болған.
With the failure of British General John Burgoyne's campaign to the Hudson after the Battles of Saratoga in October 1777, the American Revolutionary War in upstate New York became a frontier war. The Mohawk Valley was especially targeted for its fertile soil and large supply of crops farmers were supplying Patriot troops. British leaders in the Province of Quebec supported Loyalist and Native American partisan fighters with supplies and armaments. During the winter of 1777–78, Joseph Brant and other British allied Natives developed plans to attack frontier settlements in New York and Pennsylvania. In February 1778 Brant established a base of operations at Onaquaga (present day Windsor, New York). He recruited a mix of Iroquois and Loyalists estimated to number between 200 and 300 by the time he began his campaign in May. One of his objectives was to acquire provisions for his forces and those of John Butler, who was planning operations in the Susquehanna River valley. Brant began his campaign in late May with a raid on Cobleskill, and raided other frontier communities throughout the summer. The local militia and Continental Army units defending the area were ineffective against the raiders, who typically escaped from the scene of a raid before defenders arrived in force. After Brant and some of Butler's Rangers attacked German Flatts in September, the Americans organized a punitive expedition that destroyed the villages of Unadilla and Onaquaga in early October. While Brant was active in the Mohawk valley, Butler descended with a large mixed force and raided the Wyoming Valley of northern Pennsylvania in early July. This action complicated affairs, for the Senecas in Butler's force were accused of massacring noncombatants, and a number of Patriot militia violated their parole not long afterward, participating in a reprisal expedition against Tioga. The lurid propaganda associated with the accusations against the Seneca in particular angered them, as did the destruction of Unadilla, Onaquaga, and Tioga. The Wyoming Valley attack, even though Brant was not present, fueled among his opponents the view of him as a particularly brutal opponent. Brant then joined forces with Captain Walter Butler (the son of John Butler), leading two companies of Butler's Rangers commanded by Captains John McDonell and William Caldwell, for an attack on the major Schoharie Creek settlement of Cherry Valley. Butler's forces also included 300 Senecas, probably led by either Cornplanter or Sayenqueraghta, as well as a number of Cayuga led by Fish Carrier, and 50 British soldiers from the 8th Regiment of Foot. As the force moved toward Cherry Valley, Butler and Brant quarreled over Brant's recruitment of Loyalists. Butler was unhappy at Brant's successes in this sphere, and threatened to withhold provisions from Brant's Loyalist volunteers. Ninety of them ended up leaving the expedition, and Brant himself was on the verge of doing so when his Indigenous supporters convinced him to stay. The dispute did not sit well with the Indigenous forces, and may have undermined Butler's tenuous authority over them. Butler's force arrived near Cherry Valley late on November 10, and established a cold camp to avoid detection. Reconnaissance of the town identified the weaknesses of Alden's arrangements, and the raiders decided to send one force against Alden's headquarters and another against the fort. Butler extracted promises from the Indian warriors in the party that they would not harm noncombatants in a council held that night. The attack began early on the morning of November 11. Some overeager Native warriors spoiled the surprise by firing on settlers cutting wood nearby. One of them escaped, raising the alarm. Little Beard led some of the Senecas to surround the Wells house, while the main body surrounded the fort. Most accounts say Alden was within reach of the gates, only to stop and try to shoot his pursuer, who may have been Joseph Brant. His wet pistol repeatedly misfired and he was killed by a thrown tomahawk hitting him in the forehead. Lt. Col. William Stacy, second in command, also quartered at the Wells house, was taken prisoner. Those attacking the Wells house eventually gained entry, leading to hand to hand combat inside. After killing most of the soldiers stationed there, the Senecas slaughtered the entire Wells household, twelve in all. Lt. William McKendry, a quartermaster in Colonel Alden's regiment, described the attack in his journal:
Immediately came on 442 Indians from the Five Nations, 200 Tories under the command of one Col. Butler and Capt. Brant; attacked headquarters; killed Col. Alden; took Col. Stacy prisoner; attacked Fort Alden; after three hours retreated without success of taking the fort. McKendry identified the fatalities of the massacre as Colonel Alden, thirteen other soldiers, and thirty civilian inhabitants. Most of the slain soldiers had been at the Wells house.
Салдары
Келесі күні таңертең Батлер Брант пен бірнеше рейнджерлерді ауылды толыққанды қирату үшін жіберді. Олар 70 адамды тұтқынға алды, олардың көпшілігі әйелдер мен балалар еді. Батлер олардың шамамен 40-ын босатуға қол жеткізді, ал қалғаны айырбастасқанға дейін тұтқындардың ауылдарына таратылды. Полковник Стейси британдықтардың тұтқыны ретінде Ниагара бекітісіне әкелінді. Черри-Вэллидегі оқиғаны ақтау үшін Мохаук басшысы американдық офицерге: «Сіздер біздің үйлерімізді өртедіңіздер, бұл бізді және біздің бауырларымызды, сенека тайпасын ашуландырды, сондықтан біз Червалледегі ерлер, әйелдер мен балаларды жойдық» деп жазды. Сенека тайпасы «енді бізді жалған айыптамауларын және жаумен екі рет шайқаспауларын» мәлімдеді (екіншісі олардың болашақта кешірім жасамауын білдіреді). Квебек губернаторы Фредерик Холдиманд Батлердің әскерін бақылай алмауына қатты ашуланып, онымен кездесуден бас тартты. Ол: «Олар қарсы тұрған опасыз және қатыгез жауға жасалған мұндай шексіз кек алудың еш пайдасы жоқ және олар соғысып жатқан Патшаның қағидаларына да, мінез-құлқына да қайшы келеді, бұл олар үшін арсыздық» деп жазды. Батлер кейінгі жазбаларында сол күнгі оқиғаларға өзінің кінәлі емес екенін жалғастырып айтты. 1778 жылғы қанаулы шекара соғысы Континенттік армияның әрекет етуіне шақыру тудырды. Черри-Вэлли және Вайомингтегі жауынгер емес адамдарды өлтіргені туралы айыптамалар, бас қолбасшы генерал-майор Джордж Вашингтон тапсырған және генерал-майор Джон Салливан басқарған 1779 жылғы Салливан экспедициясының жол ашуына көмектесті. Экспедиция Нью-Йорк штатының орталық және батыс бөлігіндегі ирокездердің 40-тан астам ауылын қиратты және әйелдер мен балаларды Ниагара бекітісіндегі босқындар лагеріне айдады. Алайда, ол 1780 жылы жаңа күшпен жалғасқан шекара соғысын тоқтатуға қол жеткізбеді.
The next morning Butler sent Brant and some rangers back into the village to complete its destruction. The raiders took 70 captives, many of them women and children. About 40 of these Butler managed to have released, but the rest were distributed among their captors' villages until they were exchanged. Lt. Col. Stacy was taken to Fort Niagara as a prisoner of the British. A Mohawk chief, in justifying the action at Cherry Valley, wrote to an American officer that "you Burned our Houses, which makes us and our Brothers, the Seneca Indians angrey, so that we destroyed, men, women and Children at Chervalle." The Seneca "declared they would no more be falsely accused, or fight the Enemy twice" (the latter being an indication that they would refuse quarter in the future). Quebec Governor Frederick Haldimand was so upset at Butler's inability to control his forces that he refused to see him, writing "such indiscriminate vengeance taken even upon the treacherous and cruel enemy they are engaged against is useless and disreputable to themselves, as it is contrary to the dispositions and maxims of the King whose cause they are fighting." Butler continued to insist in later writings that he was not at fault for the events of the day. The violent frontier war of 1778 brought calls for the Continental Army to take action. Cherry Valley, along with the accusations of murder of non combatants at Wyoming, helped pave the way for the launch of the 1779 Sullivan Expedition, commissioned by commander in chief Major General George Washington and led by Major General John Sullivan. The expedition destroyed over 40 Iroquois villages in their homelands of central and western New York and drove the women and children into refugee camps at Fort Niagara. It failed, however, to stop the frontier war, which continued with renewed severity in 1780.
Мұра
1878 жылы 15 тамызда Черри-Вэллиде қырғынның 100 жылдығына арналған ескерткіш ашылды. Нью-Йорк штатының бұрынғы губернаторы Горацио Сеймур ескерткіштің ашылуына қатысқан шамамен 10 мың адам алдында сөз сөйлеп, былай деді:
A monument was dedicated at Cherry Valley on August 15, 1878, at the centennial anniversary of the massacre. Former New York Governor Horatio Seymour delivered a dedication address at the monument to an audience of about 10,000 persons, saying:
Қырғыннан бірнеше жыл өткен соң, Бенджамин Стейсидің туған ауылы Нью-Сейлем, Массачусетс штаты, жыл сайынғы «Ескі үй күні» мерекесін Бенджамин Стейси атындағы жүгіру жарысымен атап өтті, осылайша ол Черри-Вэллиде қашып құтылғанын құрметтеді.
Years after the massacre, Benjamin Stacy's home village of New Salem, Massachusetts, celebrated the annual Old Home Day holiday with a Benjamin Stacy footrace, honoring his escape at Cherry Valley.