Кіріспе

1776 жылы Уайт-Плейнс маңындағы шайқас, Нью-Йорк штаты

27 тамызда Лонг-Айленд шайқасында жеңілгеннен кейін генерал Вашингтон мен оның 9 000 әскері 29 тамыз күні түнінде Йорк аралына (сол кезде Манхэттен деп аталған) қашып шықты. Генерал Хау 15 қыркүйекте Манхэттенге десант түсірді, бірақ оның алға жылжуы келесі күні Харлем-Хайтста тоқтатылды. Трогс-Некке жасалған сәтсіз десанттан кейін, ол 18 қазанда Пеллс-Пойнтке қарсылыққа ұшыраса да әскерін түсірді. Бұл Вашингтонның әскерін сол күштердің, Манхэттендегі әскерлерінің және Хадсон өзенінің арасында қоршауға алу мақсатындағы айналмалы маневрді бастау үшін жасалды. Хау Нью-Рошельде лагерь құрды, бірақ оның әскерінің алдыңғы бөлімдері Мамаронекке жақын, Уайт-Плейнстен 7 миль (11 км) қашықтықта орналасты, онда Континентальдық армияның аз қорғалған жабдықтау қоймасы болды. Путнам британдық әскерлердің орналасқан жерін анықтады және әскер мен оның жабдықтарына қауіп төндірілгенін түсінді. Ол бұл туралы Вашингтонға хабарлағанда, Вашингтон сол күні Путнамды солтүстікте орналасқан әскерлерімен Лорд Стирлингке, дереу Уайт-Плейнске жорық жасауға бұйрық берді. Олар 21 қазанда сағат 9:00-де Уайт-Плейнске келді, ал күні бойы армияның басқа бөлімдері де соңынан ерді. Вашингтон армияның көп бөлігін Уайт-Плейнске көшіруге шешім қабылдады, ал Манхэттендегі Форт-Вашингтонды қорғау үшін Натанаэль Гриннің басқаруында 1200 сарбаздық гарнизонды қалдырды. 22 қазанда Хау Нью-Рошельде Вильгельм фон Книпхаузеннің басқаруымен қосымша 8000 әскердің десант түсіруімен күшейтілді. Вашингтон 23 қазанда Солтүстік Уайт-Плейнстегі Илайджа Миллер үйінде штаб-пәтерін құрды және екі қатар бекіністермен нығайтылған қорғаныс позициясын таңдады. Бекіністер Бронкс өзенінің жанындағы батпақты жермен қорғалған, оң жағында тік төбелер артта орналасқан. Американдық қорғаныстың ұзындығы 3 миль (5 км) болды. Одан әрі, оң жақта Чаттертон төбесі орналасқан, ол британдықтардың алға жылжуы керек болатын жазықты бақылап тұрды. Бастапқыда төбеде бірнеше жүз сарбаздан тұратын ополчениелік бөлімдер орналасқан, оның ішінде Джон Брукстың Массачусетс ополчениелік ротасы да болды. 24 және 25 қазанда Хау әскері Нью-Рошельден Скарсдейлге көшті, онда олар Бронкс өзенінің шығыс жағалауын бақылап тұратын лагерь құрды. Бұл көшу, әрине, Чарльз Лидің колоннасын ұстау ниетімен жасалды, ол бағытын өзгертіп, Уайт-Плейнске қарай жолға шықты және олардан қашу үшін түнгі уақытта жедел марш жасауға мәжбүр болды. Хау 28 қазанның таңертеңіне дейін Скарсдейлде қалды, содан кейін оның әскері Уайт-Плейнске қарай жорық жасады, оң жағында генерал Генри Клинтонның британдық әскерлері, сол жағында генерал фон Хейстердің басқаратын гессендік әскерлері болды.

Шайқас

Вашингтон әскерін қайда орналастыратындығын анықтау үшін жерді тексеріп жатқанда, хабаршылар оған британдықтардың алға жылжуы туралы хабарлады. Штаб-пәтеріне оралған соң, ол Джозеф Спенсер басқаратын 2-ші Коннектикут полкіне британдықтардың шабуылын баяулатуды бұйырды және Хаслетті, 1-ші Делавэр полкін, Александр Макдугалдың бригадасымен (Рудольф Рицмеманың 3-ші Нью-Йорк полкі, Чарльз Уэббтің 19-шы континенталды полкі, Уильям Смолвудтың 1-ші Мэриленд полкі, 1-ші және 2-ші Нью-Йорк полктері) бірге Чаттертон Хиллді күшейтуге жіберді. Одан кейін өзеннің сол жағындағы жақын төбеге шегінді. Бұл біріккен қорғаныс бүкіл британдық армияны тоқтатты, ол американдықтардың барлық желісіне шабуыл жасауға дайындықтанғандай маневр жасады. Хау мен оның штабы кеңескен кезде, сол жақтағы гессендік артиллерия төбедегі позицияға оқ атып, отаршылдарды үрейлі шегінуге мәжбүр етті. Макдугал мен оның бригадасының келуі оларды қайта жинауға көмектесті, содан кейін отаршылдар оң жақта, ал континентальдықтар төбенің үстінде орналасқан қорғаныс шебі құрылды. Соңында Хау бұйрық берді, оның көп бөлігі күтіп тұрғанда, британдық және гессендік әскерлердің жасағы төбені басып алуға жіберілді. Британдық шабуылды гессендік полктер бастады. Ралл американдық оң жаққа шабуылдауға тиіс болды, ал полковник Карл фон Доноп басқаратын гессендік батальон (Линсинг, Мингероде, Ленгерек және Кохлер гранадиерлері, сондай-ақ Доноптың жеке аңшы полкі) орталыққа шабуылдауға тиіс болды. Генерал Александр Леслидің британдық колоннасы (5-ші, 28-ші, 35-ші және 49-шы полктерден тұратын) оң жаққа шабуылдауға тиіс болды. Доноптың күштері өзеннен өтуде қиындыққа ұшырады немесе өтуге тартынды, сондықтан британдық күштердің бір бөлігі бірінші болып өтті. Раллдың шабуылы американдық оң жақтағы отаршылдарды шашыратты, Мэриленд және Нью-Йорк полктерінің қанатын ашық қалдырды, олар британдық шабуылшыларға мылтықпен оқ жаудырып, олардың шабуылын уақытша тоқтатты. Қанатының ашық болуы оларды соғысқанда шегінуге мәжбүр етті, бұл британдық күштің басқа бөлімдерімен қақтығысқан американдық желінің қалған бөлігін де біртіндеп шегінуге мәжбүр етті. Хаслеттің Делавэр полкі американдық сол жақты бекітіп, қалған әскерлер солтүстікке шегінгенде, төбеден соңғы болып кетті. Шайқас қызыл қанды болды, екі тарап та континентальдықтар тәртіпті шегінуге кіріспей тұрып, ауыр шығынға ұшырады.

Шығындар

Джон Фортескьюдың британ армиясы тарихында Хаудың жоғалғандары 214 британдық және 99 гессендік әскерден тұрғаны айтылады. Алайда, Родни Этвуд Фортескьюдың көрсеткен санының 19-28 қазан аралығындағы гессендік әскерлердің барлық жоғалғандарын қамтитынын, ал шын мәнінде Уайт-Плейнс шайқасында олардың тек 53-і қаза тапқанын атап көрсетеді. Бұл түзетілген сан Уайт-Плейнсте қаза тапқан, жараланған немесе жоғалып кеткен 267 британдық және гессендік әскердің жалпы санына тең. Генри Доусон болса, Хаудың жоғалғандарын 47 қаза тапқан, 182 жараланған және төрт жоғалып кеткен деп көрсетеді. Америкалық әскердің жоғалғандары белгісіз. Теодор Савас және Дж. Дэвид Дамерон 150-ден 500-ге дейін өлтірілген, жараланған және тұтқынға алынғандарды көрсетеді. Сэмюэль Роудс 47 адамның қаза тапқанын және 70 адамның жараланғанын хабарлайды. Генри Доусон Макдугалл мен Спенсердің жасақтары бойынша 50 адамның қаза тапқанын, 150 адамның жараланғанын және 17 адамның жоғалып кеткенін бағалайды, бірақ Хаслеттің полкіндегі жоғалғандар туралы мәлімет жоқ. Ал Хау әрекет етуге дайын болғанда, Вашингтонның тағы да оның қармағынан қашып шыққанын көрді. 5 қарашада ол әскерін оңтүстікке бұрып, Манхэттеннен Континенттік армияның әскерлерін толығымен қууды жоспарлады, бұл міндетті 16 қарашадағы Форт-Вашингтон шайқасында орындады. Вашингтон ақырында әскерінің көп бөлігімен бірге Хадсон өзенін Пикскиллден кесіп өтті, жабдықтау қоймаларын және маңызды өткелдерді күзету үшін Жаңа Англия полктерін артта қалдырды. Кейіннен британдықтар оны Нью-Джерси және Пенсильванияға дейін қуды, соның салдарынан Нью-Джерсиде бірнеше бекіністер құрды. Вашингтон елдің рухын көтеру үшін жеңіске жеткізу мүмкіндігін сезіп, Делавэр өзенін кесіп, 26 желтоқсандағы Трентон шайқасында Раллдың әскерлерін күтпеген шабуылға ұшыратты.

Мұра

Жыл сайын мерейтой күніне немесе оған жақын, Уайт-Плейнс тарихи қоғамы Нью-Йорк штатының Уайт-Плейнс қаласындағы Джейкоб Пурди үйінде осы оқиғаны еске алу шарасын өткізеді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі кемесі Ақ жазық шайқасының құрметіне аталған. CVE 66 – Екінші дүниежүзілік соғыстағы эскорт кемесі. AFS 4 – 1995 жылы қызметтен босатылған жауынгерлік жабдықтау кемесі. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Вашингтон Ирвингтің "The Legend of Sleepy Hollow" әңгімесіндегі Басы жоқ Атбасар бейнесі осы шайқаста зеңбірек оғынан басын жоғалтқан нағыз Гессен әскерінен шабыттанған.