Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрияның саяси партиясы
Hungarian political party
Венгрияның социалистік партиясы (Magyar Szocialista Párt), көбінесе MSZP аббревиатурасымен танымал, Венгриядағы орталық-сол және сол қанатты социал-демократиялық және Еуропаны қолдайтын саяси партия. Ол 1989 жылдың 7 қазанында посткоммунистік эволюция ретінде және Венгрияның социалистік жұмысшылар партиясының (MSZMP) екі заңды мұрагерінің бірі ретінде құрылды. Консервативті қарсыласы Фидеспен бірге MSZP 2010 жылға дейін Венгрия саясатындағы ең ықпалды екі партияның бірі болды; алайда, партия Őszöd сөзі, 2006 жылғы наразылықтар және 2008 жылғы қаржы дағдарысының нәтижесінде көптеген қолдаушыларын жоғалтты. 2010 жылғы сайлаудан кейін MSZP парламенттегі ең ірі оппозициялық партияға айналды, ол 2018 жылға дейін осы мәртебесін сақтап тұрды, содан кейін бұрынғы радикалды және қазіргі орталық-оң Jobbik партиясы оны басып өтті.
The Hungarian Socialist Party (Magyar Szocialista Párt), commonly known by its acronym MSZP, is a centre left to left wing social democratic and pro European political party in Hungary. It was founded on 7 October, 1989 as a post communist evolution and one of two legal successors of the Hungarian Socialist Workers' Party (MSZMP). Along with its conservative rival Fidesz, MSZP was one of the two most dominant parties in Hungarian politics until 2010; however, the party lost much of its popular support as a result of the Őszöd speech, the consequent 2006 protests, and then the 2008 financial crisis. Following the 2010 election, MSZP became the largest opposition party in parliament, a position it held until 2018, when it was overtaken by the former far and now centre right Jobbik.
Тарих
MSZP 1956-1989 жылдар аралығында Венгрияны басқарған коммунистік Венгрия Социалистік жұмысшылар партиясынан (MSZMP) туындады. 1989 жылдың жазында MSZMP марксистік-лениндік партия болып қала алмады, оны нарықтық экономиканы қолдайтын радикалды реформаторлар тобы басып алды, олар коммунистік жүйеден бас тартуды жақтады. Оның басшыларының бірі, 1960-1970 жылдары Жаңа экономикалық механизмнің авторы Режө Ньерс, бұрынғы MSZMP Политбюросының орнына төрт адамнан тұратын ұжымдық төрағалыққа сайланды. Бұл органға бұрынғы ұзақ жылдар бойы басшы болған Янош Кадардан бір жыл бұрын ауысқан Бас хатшы Кароли Грош сайланғанымен, Ньерс енді одан жоғары тұрды және де-факто Венгрияның жетекшісі болды. 1989 жылдың 7 қазанында өткен партия съезінде MSZMP таратылып, Nyers басшылығымен MSZP ретінде қайта құрылды. Грош бастаған маргиналды "коммунистік" фракция, қазір Венгрия жұмысшылар партиясы деп аталатын Венгрия коммунистік жұмысшылар партиясын қайта жаңғырту үшін бөлініп шықты, ол MSZMP-ның тағы бір мұрагері болды. MSZP-ны MSZMP-ның мұрагері деп жариялау шешімі даулы болды және әлі де MSZP мен Венгрия үшін салдары бар. Тағы бір дау тудырған мәселе – бұрынғы коммунистік элитаның кейбір мүшелері MSZP-да саяси ықпалын сақтап қалды. Шындығында, көптеген маңызды MSZP саясаткерлері MSZMP-ның белсенді мүшелері болды немесе басшылық лауазымдарды атқарды (мысалы, Гюла Хорн және Ласло Ковач). Экономикалық мәселелерде социалистер консервативті оппозицияға қарағанда либералды, еркін нарықтық саясатты көбірек жақтады, олар экономикаға экономикалық және бағалық реттеулер арқылы, сондай-ақ маңызды экономикалық кәсіпорындардың мемлекеттік меншігі арқылы мемлекеттік араласуды ұнатты. Ал MSZP 1995-1996 жылдары Венгрия экономикалық және қаржылық дағдарысқа тап болған кезде "Бокрос" пакеті деп аталған нарықтық реформалар, үнемдеу және жекешелендірудің күшті пакетін іске қосты. Зерттеушілердің пікірінше, венгр "солшылдары" (MSZP және SZDSZ) "оңшылдардан" ерекшеленеді, олар классикалық неолибералды экономикалық саясатты көбірек қолдады, ал "оңшылдар" (особылықтарымен бірге) экономикаға көбірек араласуды жақтады. Керісінше, шіркеу және мемлекет, сондай-ақ бұрынғы коммунистер сияқты мәселелер дәстүрлі сол-оң спектріндегі сәйкестікті көрсетеді. Сонымен қатар, зерттеулерге сәйкес, MSZP элитасының ұстанымдары өз сайлаушыларына қарағанда SZDSZ сайлаушыларына жақын болды. Жалпы экономикаға көбірек либералды көзқарасқа ие болудан басқа, MSZP консервативті оппозициядан мемлекеттік әлеуметтік саясатты барлық азаматтарға қолжетімді субсидиялар сияқты бүкіл халыққа пайда әкелетін шаралар жиынтығынан қаржылық және әлеуметтік қажеттілікке негізделгенге айналдыруға бағытталған жаңа тәсілімен де ерекшеленді. Гюла Хорннан басқа, MSZP-ның халықаралық деңгейде танымал саясаткерлері Ференц Гюрчани және салық салуға жауапты Еуропалық комиссияның бұрынғы мүшесі Ласло Ковач болды.
The MSZP evolved from the communist Hungarian Socialist Workers' Party (or MSZMP), which ruled Hungary between 1956 and 1989. By the summer of 1989, the MSZMP was no longer a Marxist–Leninist party, and had been taken over by a faction of radical reformers who favoured jettisoning the Communist system in favour of a market economy. One of its leaders, Rezső Nyers, the architect of the New Economic Mechanism in the 1960s and 1970s, was elected as chairman of a four man collective presidency that replaced the old MSZMP Politburo. Although General Secretary Károly Grósz, who had succeeded longtime leader János Kádár a year earlier, was elected to this body, Nyers now outranked him–and was thus now the de facto leader of Hungary. At a party congress on 7 October 1989, the MSZMP dissolved and refounded itself as the MSZP, with Nyers as its first president. A marginal "Communist" faction led by Grósz broke away to form a revived Hungarian Communist Workers' Party, now known as the Hungarian Workers' Party, the other successor of the MSZMP. The decision to declare the MSZP a successor of the MSZMP was controversial, and still carries repercussions for both the MSZP and Hungary. Another source of controversy is that some members of the former communist elite maintained political influence in the MSZP. Indeed, many key MSZP politicians were active members or held leadership positions within the MSZMP (like Gyula Horn and László Kovács). On economic issues, the Socialists have often been greater advocates of liberal, free market policies than the conservative opposition, which has tended to favor more state interventionism in the economy through economic and price regulations, as well as through state ownership of key economic enterprises. The MSZP, in contrast, implemented a strong package of market reforms, austerity and privatization in 1995–96, called the Bokros package, when Hungary faced an economic and financial crisis. According to researchers, the elites of the Hungarian 'left' (MSZP and SZDSZ) have been differentiated from the 'right' by being more supportive of the classical neo liberal economic policies, while the 'right' (especially extreme right) has advocated more interventionist policies. In contrast, issues like church and state and former communists show alignment along the traditional left right spectrum. It is also noteworthy that, according to research, the MSZP elite's positions used to be closer to voters of the SZDSZ than to their own. Besides a more liberal approach to the economy overall, the MSZP differentiated itself from the conservative opposition through its more recent focus on transforming state social policy from a collection of measures that benefit the entire population, such as subsidies available to all citizens, to one based on financial and social need. Besides Gyula Horn, the MSZP's most internationally recognized politicians were Ferenc Gyurcsány and László Kovács, a former member of the European Commission, responsible for taxation.
Сайлау тарихы
1990 жылғы сайлауда MSZP алғаш рет сайлаушылармен кездесті, бұл 44 жылдан кейін Венгрияда өткен алғашқы еркін сайлау болды. Ол тек 33 орынға ие болып, төртінші орынға түсіп қалды. Ньерс Венгрияның соңғы коммунистік сыртқы істер министрі Хорнға басшылықты тапсырды. Хорн 1994 жылғы парламенттік сайлауда MSZP-ны толық көпшілікке жеткізді. MSZP жалғыз өзі үкімет құра алса да, ол либералды Ертіс демократтар одағымен (SZDSZ) коалиция құруды жөн көрді. Ол Венгрия ішінде де, сыртында да бұрынғы коммунистік партияның көпшілікке ие болуына қатысты алаңдаушылықты сейілтуді қалады, сонымен қатар экономикалық реформаларды (кейіннен Бокрос пакеті деп аталды) өз партиясының сол қанатынан өткізу үшін Ертіс демократтардың дауысы қажет болды. Осылайша MSZP басқа венгрлік партиялар тарапынан салынған «саяси карантиннен» босатылды; жүйе өзгергеннен кейінгі алғашқы бес жылда басқа партиялар MSZP-ны шешім қабылдаудан шеттету үшін ынтымақтасты. 1998 жылы үкіметтен қуылғаннан кейін, партия 2002 жылы Ертіс демократтармен жаңа орталық-солшыл коалиция құрды. 2006 жылғы сайлауда MSZP партиялық тізім бойынша дауыстардың 43,2%-ын алып, Парламенттегі 386 депутаттың 190-ын жеңіп алды. Сөйтіп MSZP бұрынғы мерзіміндегі коалициялық үкіметін сақтап қалды. Алдыңғы сайлауларда MSZP 10,89% (1990), 32,98% (1994), 32,92% (1998) және 42,05% (2002) дауыс жинады. Ақы төлеуді жою жөніндегі сәтті референдумнан кейін MSZP Венгрияның алғашқы азшылық үкіметін құрды, SZDSZ коалициядан 2008 жылдың 1 мамырына дейін шыққаннан кейін.
The MSZP faced the voters for the first time at the 1990 elections, the first free elections held in Hungary in 44 years. It was knocked down to fourth place with only 33 seats. Nyers handed the leadership to Horn, Hungary's last Communist foreign minister. Horn led the MSZP to an outright majority at the 1994 parliamentary election. Although the MSZP could have governed alone, he opted to form a coalition with the liberal Alliance of Free Democrats (SZDSZ). He not only wanted to allay concerns inside and outside Hungary of a former Communist party holding a majority, but needed the Free Democrats' votes to get economic reforms (what became the Bokros package) past his own party's left wing. Thus the MSZP was released from a so called "political quarantine" imposed by the other Hungarian parties; during the first five years after the change of system, the other parties cooperated to shut out the MSZP from decision making. After being turned out of office in 1998, the party was able to form a renewed centre left coalition with the Free Democrats in 2002. At the 2006 elections, MSZP won with 43.2% of party list votes, which gave it 190 representatives out of 386 in the Parliament. The MSZP was therefore able to retain its coalition government from the previous term. In earlier elections, the MSZP polled 10.89% (1990), 32.98% (1994), 32.92% (1998) and 42.05% (2002). After the successful fees abolishment referendum, MSZP formed the first minority government of Hungary, following the SZDSZ's backing out of the coalition with a deadline of 1 May 2008.
2010 жылдардағы төмендеу
2009 жылдың 21 наурызында Гюрчани экономикалық дағдарысты басқарудағы сәтсіздікке байланысты премьер-министр лауазымынан кетіп қалатынын мәлімдеді. Гордон Байнай 2009 жылдың наурызында премьер-министр лауазымына MSZP-нің үміткері атанды және 14 сәуірде премьер-министр болды. Гюрчани сондай-ақ 2007 жылдан бері иеленіп келген партия төрағасы лауазымынан да бас тартты. 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауында MSZP қолдаушыларының жартысын жоғалтты, дауыстардың 17,37%-ын ғана алып, бұрынғы тоғыз орынға қарағанда төрт орынға ие болды. Бұл сайлаудағы жеңіліс Венгрияда 1998 жылдан бері сақталған екі партиялық жүйенің аяқталуына әкеп соқты. Венгрия Социалистік партиясы 2010 жылғы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады (Фидес 2/3 көпшілікпен жеңіске жетті), дауыстардың 19,3%-ын ғана жинап, парламентте 59 орын алды. Ильдико Лендваи отставкаға кеткеннен кейін партияның премьер-министрлік үміткері Аттила Местерхази Социалистік партияның төрағасы болып сайланды. Дегенмен, MSZP Венгриядағы ең ірі оппозициялық партияға айналды. Солшыл күштер 2010 жылғы сайлаудан кейін фрагменттенді; бастапқыда Каталин Сили MSZP-ден шығып, Социалдық одақ (SZU) құрды, ал 2010 жылдың қазан айында өткен жергілікті сайлаудағы сәтсіздіктен кейін Гюрчанидың партиядан кетуі социалистер үшін одан да ауыр соққы болды. Бастапқыда бұрынғы премьер-министр партияны реформалауды көздегенімен, оның мақсаттары азшылықтың қолдауын таппады. Нәтижесінде Гюрчани парламенттік фракцияның тағы тоғыз мүшесімен бірге MSZP-ден шығып, Демократиялық коалиция (DK) құрды. Осылайша MSZP-нің депутаттарының саны 48-ге дейін азайды. Социалистік партия 2014 жылдың қаңтарында сәуірдегі парламент сайлауына қатысу үшін төрт басқа партиямен одақ құрды. Местерхази премьер-министрлік лауазымға үміткер болып сайланды, бірақ «Бірлік» альянсы жеңіске жете алмады. Осыдан кейін сайлау коалициясы таратылды. 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында MSZP 1990 жылғы парламент сайлауынан бері ең ауыр жеңіліске ұшырады, үшінші орынға ие болып, дауыстардың 10%-ын ғана алды. Көрінетін сәтсіздіктен кейін Местерхази және Социалистік партияның бүкіл президиумы отставкаға кетті. Жозеф Тобиас 2014 жылдың 19 шілдесінде Местерхазидің отставкасынан кейін Социалистік партияның басшысы болып сайланды. Сонымен қатар, ол 2014 жылдың қыркүйегінде парламенттік фракцияның жетекшісі де болды. Оның басшылығымен Социалистік партия парламенттік сайлауда (2014) және маңызды мэр сайлауында (Салготаржан) жеңіске жетті, алайда партия пікір сауалдарына сәйкес, оңшыл Jobbik партиясынан үшінші орынға ығыстырылды. Тобиас Виктор Орбанға қарсы солшыл оппозициялық партиялардың толыққанды ынтымақтастығы мен бірігуін қолдамады. 2016 жылдың маусым айында өткен MSZP партиясының съезінде ол бұрынғы социалистік депутат және мэр Гюла Молнардан жеңілді, ол партия төрағасы болды. 2016 жылдың ақпан айында партия қаржылық қиындықтарға байланысты Жокай көшесіндегі кеңсесін сату туралы шешім қабылдады. 2018 жылдың маусым айында Берталан Тот партияның 1990 жылдан бері ең ауыр сайлау жеңілісінен кейін MSZP президенті болып сайланды. Партия 2019 жылғы Еуропалық сайлауда одан әрі нашар нәтиже көрсетті, тек 6,61% дауыс жинады (Тілдік үшін диалогпен одақтасқанда да) және Демократиялық коалиция мен Моментум партияларынан озып кетті. 2019 жылғы жергілікті сайлауда партия (басқа партиялармен ынтымақтастық арқылы) Эрд және Шомбатхели қалаларының әкімдіктерін жеңіп алды. Сондай-ақ, бұл сайлауда MSZP 1990 жылдан бері мэр болмаған аудандарда (мысалы, Мохач) мэрлік сайлауда жеңіске жетті. 2019 жылғы жергілікті сайлау нәтижелері партиядан жергілікті деңгейде кетуге себеп болды (мысалы, Сегед қаласының мэрі Ласло Ботка). 2020 жылы партияның съезі партия құрылымын өзгертуді қолдады. Бір басшының орнына партия екі тең басшыны – ер және әйелді тағайындайды (Германияның Социал-демократиялық партиясы 2019 жылы осындай құрылымды енгізген).
On 21 March 2009 Gyurcsány announced his resignation as Prime Minister due to failure management of the economic crisis. Gordon Bajnai became the nominee of MSZP for the post of prime minister in March 2009 and he became Prime Minister on 14 April. Gyurcsány also resigned from his position of party chairman, which he had occupied since 2007. MSZP lost half of its supporters during the European Parliament election in 2009, receiving only 17.37% of the votes and gained four seats compared to the previous nine seats. This electoral defeat marked the end of the de facto two party system in Hungary, which had lasted since 1998. The Hungarian Socialist Party suffered a heavy defeat in the 2010 election (won by Fidesz with a ⅔ majority), gaining only 19.3% of the votes, and 59 seats in the parliament. Following the resignation of Ildikó Lendvai, the party's prime minister candidate Attila Mesterházy was elected Chairman of the Socialist Party. Nevertheless, MSZP became the biggest opposition party in Hungary. The left wing fragmented after the 2010 election; at first Katalin Szili left the MSZP to form Social Union (SZU), following the similarly significant defeated local elections in October 2010, nevertheless Gyurcsány's detachment was a much worse disaster for the Socialists. Initially, the former PM wanted to reform the party, but his goals remained in the minority. As a result, Gyurcsány, along with nine other members of the parliamentary group, left MSZP and established Democratic Coalition (DK). Thus MSZP's number of MPs reduced to 48. The Socialist Party entered into an alliance with four other parties in January 2014 to contest the April parliamentary election. Mesterházy was elected candidate for the Prime Minister position, but the Unity alliance failed to win. After that the electoral coalition disestablished. On the 2014 European Parliament election, MSZP suffered the largest defeat since the 1990 parliamentary election, gaining third place and only 10% of the votes. After the obvious failure, Mesterházy and the entire presidium of the Socialist Party resigned. József Tóbiás was elected leader of the Socialist Party on 19 July 2014 following the resignation of Mesterházy. He also became leader of the parliamentary group in September 2014. During his leadership, the Socialist Party won a parliamentary by election (2014) and an important mayoral by election (Salgótarján), however the party itself was permanently pushed back to the third place by far right Jobbik according to the opinion polls. Tóbiás did not support the full cooperation and unification of the left wing opposition parties against Viktor Orbán. During the MSZP party congress in June 2016, he was defeated by Gyula Molnár, a former Socialist MP and mayor, who succeeded him as party chairman. In February 2016, the party decided to sell its headquarters at Jókai Street for financial reasons. In June 2018, Bertalan Tóth was elected president in the MSZP, shortly after the party suffered its worst electoral defeat since 1990. The party further declined in the 2019 European election, only scoring 6.61% of votes (even in alliance with Dialogue for Hungary) and being overtaken by the Democratic Coalition and Momentum. In 2019 local elections the party managed (due to cooperation with other parties) to win mayorships ir Érd and Szombathely. Also in these elections MSZP managed to win mayorships in those areas, where it never had a mayor since 1990 (e. g. Mohács). The 2019 local election results caused resignations from the party on the local level (e. g. Szeged mayor Laszlo Botka). In 2020, the party's congress supported a change to the party's structure. Instead of having one leader, the party would nominate two co leaders – a man and woman (similar structure has been implemented in 2019 by the Social Democratic Party of Germany).
Идеология
Саяси тұрғыдан алғанда, MSZP өзін консервативті қарсыластарынан негізінен венгр ұлтшылдығын қабылдамауымен ерекшелендіреді. Партия Прогрессивті Альянс, Социалистік Интернационал және Еуропалық Социалистер Партиясының (ЕСРП) мүшесі болып табылады, сондай-ақ Еуропалық Парламент комитеттерінде төрағалық пен бірнеше вице-төраға орындарын иеленеді. MSZP орталық-солдан солшыл бағытталған партия, бірақ тарихи тұрғыдан орталықшыл болған.
In political terms, the MSZP differentiates itself from its conservative opponents mainly in its rejection of Hungarian nationalism. The party is a member of the Progressive Alliance, the Socialist International, and the Party of European Socialists (PES), and it holds a chairmanship and several vice chairmanships in committees at the European Parliament. The MSZP is a centre left to left wing party, but it has historically been centrist.
Бір мүшелік сайлау округтері біржақты дауыс берген
Суретте 1998, 2002 және 2006 жылдары MSZP-ге дауыс берген бір мүшелік округтер (немесе SMC) қою қызыл түспен, ал 2002 және 2006 жылдары MSZP-ге дауыс берген SMC-лер қызыл түспен көрсетілген. Қою қызыл аудандар партияның ең бекем позициялары деп есептеледі. Көбінесе, егер барлығы болмаса да, қою қызыл және қызыл түсте көрсетілген округтердің көпшілігі 1994 жылы да MSZP-ге дауыс берді, бұл партия үшін үлкен жеңіс болды. Демек, шындығында, қою қызыл округтерде MSZP-ні қолдаудың үзіліссіз дауыс беру тарихы одан да ұзақ.
The image shows Single Member Constituencies (or SMCs) voting for MSZP in 1998, 2002, 2006 in dark red, while showing SMCs voting for MSZP in 2002 and 2006 in red. The dark red districts are considered the strongest positions of the party. Most if not all districts shown in dark red and red also voted for MSZP in 1994, a landslide victory for the party. So actually, dark red districts have an even longer uninterrupted voting history of supporting MSZP.