Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрияның президенті 2000 жылдан 2005 жылға дейін
President of Hungary from 2000 to 2005
Ференц Мадль (29 қаңтар 1931 – 29 мамыр 2011) – венгр заң ғалымы, профессор және саясаткер, 2000 жылдың 4 тамызынан 2005 жылдың 5 тамызына дейін Венгрия президенті қызметін атқарды. Осыған дейін ол 1990-1993 жылдар аралығында портфелі жоқ министр, ал 1993-1994 жылдар аралығында Жозеф Анталл мен Петер Борос басқарған консервативті кабинеттерде білім министрі болды. 1995 жылы Мадль Венгрия президенті лауазымына кандидат болды, бірақ Арпад Гончтан жеңілді. Бес жыл өткен соң ол үкіметтік консервативті коалицияның кандидаттығымен мемлекет басшысы болып сайланды.
Ferenc Mádl (; 29 January 1931 – 29 May 2011) was a Hungarian legal scholar, professor, and politician, who served as President of Hungary, between 4 August 2000 and 5 August 2005. Prior to that he had been minister without portfolio between 1990 and 1993 then Minister of Education between 1993 and 1994 in the conservative cabinets of József Antall and Péter Boross. Mádl ran unsuccessfully for the position of President of Hungary in 1995, defeated by Árpád Göncz. Five years later he was elected head of state as the candidate of the governing conservative coalition.
Зерттеулер мен ғылыми қызмет
1955 жылы Этвёш Лоранд университетінің заң факультетінің дипломын алды. 1961–1963 жылдары ол Страсбург университетінің халықаралық салыстырмалы құқық факультетінде оқыды. 1964 жылы саяси және құқық ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды, ал 1974 жылы «Еуропалық экономикалық интеграция құқығындағы компания және экономикалық бәсекелестік» тақырыбындағы диссертациясы үшін докторлық дәрежесін алды. 1987 жылы Венгрия Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды, ал 1993 жылы академияның толық мүшесі болды. Ғылыми қызметінде ол негізінен азаматтық құқық, халықаралық жеке құқық және халықаралық экономикалық қатынастарға қатысты құқықтық мәселелермен, сондай-ақ еуропалық құқықпен айналысты. 1984–1990 жылдары ғылыми аттестаттау комитетінің хатшысы болды, 1985 жылдан бастап Гарвард халықаралық коммерциялық құқық академиясының мүшесі, 1988 жылдан бастап Рим халықаралық институтының (UNIDROIT) басқару комитетінің мүшесі болды, ал 1989 жылдан бастап Вашингтондағы мемлекеттер мен шетелдік инвесторлар үшін арнайы халықаралық соттың төрешісі болып тағайындалды. Аталған лауазымдарынан басқа, ол бірнеше ғылыми журналдарды редакциялауға және ғылыми ұйымдардың жұмысына көмектесті, сондай-ақ бірнеше халықаралық академиялардың мүшесі болды. Мадл көптеген шетелдік университеттерде қонақ профессор ретінде дәріс оқыды және бірнеше кітап пен зерттеулердің авторы болды.
Mádl was awarded a diploma from the Faculty of Law of the Eötvös Loránd University in 1955. Between 1961–1963 he studied at the faculty of international comparative law of the University of Strasbourg. He was awarded an academic degree as candidate of politics and law in 1964, and he received a doctorate in 1974 with his dissertation "The company and economic competition in the law of European economic integration". In 1987 he was elected a corresponding member of the Hungarian Academy of Sciences, and then in 1993 he was made a full member of the Academy. In his scientific activities he has primarily dealt with matters of civil law, private international law and legal problems related to international economic relations, as well as European law. He was secretary of the Scientific Qualifying Committee between 1984–1990, from 1985 he was a member of the Harvard Academy of International Commercial Law, from 1988 a member of the steering committee of the Rome international institute (UNIDROIT) for unifying private law, while from 1989 he was appointed as a central judge on the Washington based international selected court for states and foreign investors. Besides the aforementioned positions he held he also assisted in the editing of several scientific journals and the work of scientific organizations, and was a member of several international academies. Mádl lectured at numerous foreign universities as guest professor, and was the author of several books and studies.
Кәсіби мансап
1955 жылдан бастап Мадл заңгер, содан кейін сот хатшысы болып жұмыс істеді, 1956-1971 жылдары Венгрия Ғылым академиясының Орталық кеңсесінде саяси және құқықтық баяндамашы қызметін атқарды, кейіннен бөлім меңгерушісіне дейін көтерілді. 1971 жылдан бастап Будапешт ғылым университетінің Азаматтық құқық кафедрасында доцент болып сабақ берді, ал 1973 жылдан бастап осы жұмысын университет оқытушысы ретінде жалғастырды. Осы кезеңде 1972-1980 жылдары Венгрия академиясының Саясат және құқық институтында қызмет етті, 1978 жылдан 1985 жылға дейін Азаматтық ғылымдар институтының директоры лауазымын иеленді. 1994 жылдың ақпан және шілде айлары аралығында Жоғары білім және ғылым кеңесінің төрағасы болды. Сондай-ақ 1994 жылы Ұлттық мәдениет қорының төрағасы болып тағайындалды. 1995 жылы оппозициялық MDF KDNP Fidesz партиясының Республика Президентіне кандидат ретінде ұсынылды. 1996 жылдан бастап Венгрия азаматтық ынтымақтастық қауымдастығының төрағасы қызметін атқарды. 1999 жылдан бастап Виктор Орбан үкіметінің ғылыми кеңесші органының мүшесі болды. 1999 жылдың 15 наурызында Еуропалық құқық, халықаралық жеке құқық және халықаралық коммерциялық құқық салаларындағы халықаралық деңгейде танылған ғылыми жетістіктері, сондай-ақ жоғары білім беру және ғылыми ұйымдастыру жұмысындағы еңбегі үшін Сеченьи сыйлығымен марапатталды. Сол жылдың қыркүйек айында француздық «Почетты легион» орденімен де құрметтелді. 2000 жылдың 3 мамырында Fidesz және FKGP партиялары оны Республика Президенті лауазымына ұсынды, ол бұл ұсынысты қабылдады. Венгрия Ұлттық жиналысы 2000 жылдың 6 маусымында Ференц Мадлды Республика Президенті етіп сайлады. 2000 жылдың 4 тамызында Венгрия Республикасының Президенті ретінде қызметке кірісті. Оның Конституция бойынша өкілеттігі 5 жылға белгіленген. 2005 жылы президенттік мерзімі аяқталды, ол қайтадан сайлауға түсуден бас тартты. Оның орнын оңшыл оппозицияның тәуелсіз кандидаттарының бірі Ласло Солом басты, ол тікелей емес президенттік сайлауда Каталина Силиді жеңді. Президенттік қызметтен кейін Ференц Мадл Әлемдік әділдік жобасының құрметті тең төрағасы болды. Әлемдік әділдік жобасы мүмкіндіктер мен теңдікке негізделген қоғамды дамыту үшін құқықтық мемлекетті нығайтуға бағытталған, әлемдік және көп салалы күш-жігерді үйлестіруге жұмыс істейді.
From 1955 Mádl worked as a legal clerk and then as court secretary, then between 1956 and 1971 he worked as political and legal rapporteur at the Hungarian Academy of Sciences Central Office, later being promoted to head of department. From 1971 he taught at the Budapest University of Sciences Department of Civil Law as a docent, before continuing this work as university tutor from 1973. In the meantime, between 1972 and 1980 he was on the staff of the Hungarian Academy's Institute of Politics and Law, and from 1978 until 1985 he held the post of director of the Institute of Civil Sciences. Between February and July 1994 he filled the post of chairman of the Council for Higher Education and Science. Also in 1994, he was appointed chair of the National Cultural Fund. He stood as the opposition MDF KDNP Fidesz's nominee for President of the Republic in 1995. He had been chairman of the Hungarian Civil Cooperation Association since 1996. From 1999 he has been a member of the scientific advisory body for the Viktor Orbán government. On 15 March 1999 he was awarded the Széchenyi Prize for his internationally recognized scientific achievements in the areas of European law, private international law and international commercial law, as well as for his higher educational and scientific organizational efforts. In September of the same year he was also honoured with the French order of the Légion d'honneur. On 3 May 2000 he was nominated by Fidesz and the FKGP for the position of President of the Republic, which he accepted. The National Assembly of Hungary elected Ferenc Mádl President of the Republic on 6 June 2000. He was inaugurated as President of the Republic of Hungary on 4 August 2000. His duty, by Constitution, extended to 5 years. His term as President ended in 2005: he did not want to run again for the office. He was succeeded by László Sólyom, an independent candidate of the right wing opposition, who defeated Katalin Szili in the indirect presidential election. After his presidency, Ferenc Mádl served as an Honorary Co Chair for the World Justice Project. The World Justice Project works to lead a global, multidisciplinary effort to strengthen the Rule of Law for the development of communities of opportunity and equity.
Отбасы
Мадл Далма Неметыға үйленген. Олардың бір ұлы, Андраш және үш немересі болған. Оның екінші туысы – әдебиет тарихшысы және мұғалім Антал Мадль.
Mádl was married to Dalma Némethy; they had one son, András and three grandchildren. His second cousin was Antal Mádl, a literary historian and teacher.
Өлім
Ференц Мадл 2011 жылғы 29 мамырда 80 жасында дүние салды. Венгрия президенті Пал Шмитт оның қазасын естіген соң Мадлға құрмет көрсетті. Оның кеңсесінен жасалған мәлімдемеде: "Пал Шмитт бұрынғы мемлекет басшысының қайтысын терең қайғымен қабылдады және осы күні [Мадлдың] отбасына жеке бас көңіл айтты" делінген. Премьер-министр Виктор Орбан Facebook желісіндегі парақшасына: "Бұл жаңалықты естіп қатты қайғырдық. Жан жайлы болсын!" деп жазды. Ол 7 маусымда Фиумей көшесіндегі Ұлттық зиратта католиктік рәсіммен және әскери салтанатпен жерленді. Қош салындыру рәсімі сағат 16:30-да басталды.
Ferenc Mádl died aged 80 on 29 May 2011. Hungarian President Pál Schmitt paid tribute to Mádl upon learning of his death. A statement released by his office said, "Pál Schmitt learnt with deep sorrow of the former head of state's death, and on this day personally expressed his condolences to [Mádl's] family." Prime Minister Viktor Orbán commented on posted on his Facebook page, "We are shocked to hear the news. May he rest in peace!" He was buried in a Catholic ritual with military honours at the Fiumei Street National Cemetery on 7 June in a funeral ceremony starting at 16.30 CEST.