Кіріспе

Венгрия мемлекетінің басшысы – Венгрия президенті, ресми түрде республика президенті (Magyarország köztársasági elnöke, államelnök, немесе államfő). Бұл лауазым көбінесе рәсімдік (символдық) рөл атқарады, бірақ заңға вето қоюға немесе заң жобаларын Конституциялық сотқа қарауға жіберуге құқылы. Үкімет министрлерін тағайындау және заңнамалық бастамаларды көтеру сияқты атқарушы биліктің көп бөлігі премьер-министр кеңсесіне жүктеледі. Конституциялық соттың бұрынғы төрағасы, заңгер Тамас Сульок 2024 жылғы 26 ақпанда, Парламенттің 2024 жылғы көктемгі сессиясының бірінші күні президент болып сайланды. Ол 2024 жылғы 10 ақпанда отставкаға кеткен Каталин Новактан кейін осы лауазымға келді.

Президент сайлауы

Венгрия Конституциясы Ұлттық жиналыстың (Országgyűlés) Венгрия президентін бес жылға сайлайтынын қарастырады. Президенттік өкілеттік екі мерзіммен шектеледі. Конституцияда кандидаттар "Ұлттық жиналыс мүшелерінің кем дегенде бестен бір бөлігімен жазбаша ұсынылуы тиіс" делінген. Олар дауыс беруге дейін Ұлттық жиналыс төрағасына ұсынылады. Ұлттық жиналыс мүшесі тек бір кандидатты ұсына алады. Егер ешбір кандидат қажетті көпшілік дауысқа ие болмаса, екінші турда бірінші турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат арасында сайлау өтеді. Екінші турдағы дауыстардың көпшілігін алған кандидат президент болып сайланады. Егер екінші тур сәтті болмаса, жаңа кандидаттар ұсынылғаннан кейін қайта сайлау өткізіледі.

Құзыреттер мен артықшылықтар

Негізгі заңға сәйкес, "Венгрия Мемлекетінің басшысы – ұлттың бірлігін көрсететін және мемлекеттік институттардың демократиялық жұмыс істеуін қадағалайтын Республика Президенті". Венгрия Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы, "Венгрияны өкілдік етеді", "Ұлттық Ассамблея отырыстарына қатыса алады және сөз сөйлейді", "заңдарды бастамамен ұсынады" немесе ұлттық референдум өткізеді. Ол сайлау күнін белгілейді, "ерекше құқықтық режимдерге қатысты шешімдерге" (соғыс, төтенше жағдай) қатысады, сайлаудан кейін Ұлттық Ассамблеяны шақырады, оны таратуға құқығы бар, Конституциялық сот арқылы заңның Конституцияға сәйкестігін тексереді. Мемлекет басшысы "Премьер-министрдің, Курия Президентінің, Бас прокурордың және Негізгі құқықтар жөніндегі комиссардың" кандидатураларын ұсынады, судьяларды тағайындаудың жалғыз құқығына ие және Бюджет кеңесінің Президентін ұсынады. "Үкімет мүшесінің қол қоюымен" мемлекет басшысы министрлерді, Венгрия Ұлттық Банкінің Губернаторын, тәуелсіз реттеуші органдардың басшыларын, университет профессорларын, генералдарды, аккредиттелген елшілерді және университет ректорларын тағайындайды, "ордендермен, марапаттармен және құрметті атақтармен марапаттайды". Дегенмен, президент бұл тағайындаулардан бас тартуға құқылы, "егер заңдық талаптар орындалмаса немесе мемлекеттік институттардың демократиялық жұмыс істеуіне елеулі бөгет келтірілуі мүмкін деген негізді себептер болса". Алайда, Конституцияның 13 (2) бабы президентті қызметтен шеттету туралы ережелерді қарастырады. Бұл тек президент "қызметін атқару кезінде Негізгі заңды немесе басқа да заңды қасақана бұзса немесе ерікті түрде қылмыс жасаса ғана" мүмкін. Мұндай жағдайда, Ұлттық Ассамблея мүшелерінің кемінде 1/5-і қызметтен шеттету туралы ұсыныс енгізуі керек. Содан кейін Конституциялық сотта жүргізілетін сот процесінде президенттің қызметінен босатылуы керек пе, жоқ па, анықталады. Егер сот президенттің кінәлі екенін анықтаса, ол қызметтен шеттетіледі.

Соңғы сайлау

+ Венгрия президенттік сайлауы, 2024 Кандидат Атап көрсетілген партия Дауыс % Тамас Сулейк үшін 134 96.40% Тамас Сулейкке қарсы 5 3.60% Барлығы 139 100% Жарамды дауыстар 139 95.20% Бос және жарамсыз дауыстар 7 4.80% Барлығы 146 100% Дауыс беруден бас тартқандар 52 26.27% Тіркелген сайлаушылар/қатысу 198 73.73