Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ботсвананың президенті 1980 жылдан 1998 жылға дейін Кетмиле Кветт Джони Масире,
President of Botswana from 1980 to 1998
Ketumile Quett Joni Masire,
Ерте өмір
Масайр 1925 жылғы 23 шілдеде Ботсвананың Канье қаласында мал шаруасымен айналысатын Гаипоне (қызы Кгопо) және Джони Масайр отбасында дүниеге келді. Ол елде апартеидтік Оңтүстік Африканың шахталарында аз төленетін мигрантты жұмысшыларға қоса, экономикалық қызметтің көп болмаған кезінде өсті. Масайр ерте жасынан-ақ академиялық жетістіктерімен көзге түсті. Канье мектебін үздік бітіргеннен кейін, Оңтүстік Африкадағы Тайгер Клоуф білім беру институтында оқуын жалғастыруға стипендия алды. Ол шамамен алты жыл бойы мектеп директоры қызметін атқарды. Осы кезеңде ол Бангвакце тайпасының автократты билеушісі Батуен II-мен қарым-қатынаста болды.
Masire was born on 23 July 1925 in Kanye, Botswana, into a cattle herding family to Gaipone (née Kgopo) and Joni Masire. He grew up at a time when there was not much economic activity in the country other than being a lowly paid migrant labourers in the mines of apartheid South Africa. From an early age Masire set himself apart through academic achievement. After graduating at the top of his class at the Kanye school, he won himself a scholarship to further his education at the Tiger Kloof Educational Institute in South Africa. He served as the school's headmaster for about six years. During this period he clashed with Bathoen II, the autocratic Bangwaketse ruler.
Саясат және басқару
1961 жылы Масир Ботсвана Демократиялық партиясын (БДП) құруға көмектесті. Ол партияның құрылуында маңызды рөл атқарды және оның бірінші бас хатшысы болды. 1965 жылы Демократиялық партия жаңа Заң шығарушы Ассамблеядағы 31 орынның 28-ін жеңіп алып, Ботсвананы тәуелсіздікке бастауға нақты мандат алды. Ол 1965 жылғы наурыз айында Ұлттық жиналысқа сайланды және 1966 жылы Премьер-министрдің орынбасары болды. 1966 жылы Масире Серетсе Хама басшылығымен жаңа мемлекеттің вице-президенті болды. 1966 мен 1980 жылдар аралығында Ботсвананың тұрақты экономикалық және инфрақұрылымдық өсуінің негізгі ұйымдастырушысы ретінде Масире жоғары білікті технократ ретінде танылды. Алайда, оның Бангвакце тайпасының жергілікті саяси қолдауы Батуеннің ескі қарсыласымен әлсіретілді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Демократиялық партия үкіметі басшылардың қалған билігін шектеу үшін белсенді әрекеттер жасады. Осының салдарынан 1969 жылы Батуен II Сепапицо басшылығынан бас тарды, бірақ кейін оппозициялық Ұлттық фронттың жетекшісі ретінде қайта пайда болды. Бұл Батуеннің сол жылы Масиреге қарсы жергілікті сайлауда жеңіске жеткеніне жағдай жасады. Дегенмен, биліктегі партия ұлттық деңгейде шешуші жеңіске жетіп, Масиреге Парламенттің төрт "арнайы сайланған" депутатының бірі ретінде лауазымын сақтауға мүмкіндік берді.
In 1961, Masire helped found the Botswana Democratic Party (BDP). He was instrumental in the formation of the party, and served as its first secretary general. In 1965, the Democratic Party won 28 of the 31 contested seats in the new Legislative Assembly, giving it a clear mandate to lead Botswana to independence. He was elected to the National Assembly in March 1965 and became Deputy Prime Minister in 1966. Masire became the new nation's vice president, serving under Seretse Khama, in 1966. As a principal architect of Botswana's steady economic and infrastructural growth between 1966 and 1980, Masire earned a reputation as a highly competent technocrat. However, his local Bangwaketse political base was eroded by his old nemesis Bathoen. During the initial years of independence the Democratic Party government moved decisively to undercut many of the residual powers of the chiefs. As a result, in 1969 Bathoen II a Seêpapitsô abdicated, only to reemerge as the leader of the opposition National Front. This set the stage for Bathoen's local electoral victory over Masire during the same year. However, the ruling party won decisively at the national level, thus allowing Masire to maintain his position as one of the four "specially elected" members of Parliament.
Төрағалық
Хама 1980 жылғы 13 шілдеде қайтыс болды, ал Масире Конституция бойынша автоматты түрде президент міндетін атқарушы болды. Хаманың қайтысынан бес күн өткен соң, 1980 жылғы 18 шілдеде Масире Ұлттық Ассамблеяда жасырын дауыс беру арқылы президент сайланды. Ұшақ зақымданып, Масире жарақат алды, бірақ екінші пилот апаттық жағдайда сәтті қону жасады.
Khama died on 13 July 1980, and Masire automatically became acting president per the Constitution. Five days after Khama's death, Masire was elected as president by secret ballot at the National Assembly on 18 July 1980. The plane was damaged and Masire was injured, but the co pilot was able to make a successful emergency landing.
Президенттікке дейінгі өмір және қайтыс болуы
1998 жылы зейнетке шыққаннан кейін сэр Кетумиле Мазире Эфиопия, Лесото, Малави, Мозамбик, Гана және Свазиленд сияқты бірқатар африкалық елдерде көптеген дипломатиялық бастамаларға қатысты. 1998 мен 2000 жылдар аралығында ол 1994 жылғы Руанда геноцидінің жағдайын зерттеу үшін құрылған Халықаралық беделді тұлғалар тобының төрағасы болды, ал 2000 мен 2003 жылдар аралығында Конго Демократиялық Республикасы үшін жаңа саяси жүйе құру мақсатындағы Конгоаралық ұлттық диалогты жетекшілік етті, бұл Лусака бейбіт келісіміне сәйкес келеді. 2007 жылы сэр Кетумиле Мазире Ботсвана халқының әлеуметтік және экономикалық әл-ауқатын жақсарту үшін сэр Кетумиле Мазире қорын құрды. Қор халықаралық бейбітшілік, жақсы басқару және саяси тұрақтылықты нығайтуға, туғаннан мүгедек балаларға көмек көрсетуге, сондай-ақ ауыл шаруашылығындағы инновациялар мен баламаларды ілгерілетуге бағытталған күш-жігерді жеңілдетуге және дамытуға тырысады. Өмірінің соңғы он жылында Масире Ботсвана Демократиялық партиясының бағыты мен Ян Хама үкіметінің саясатына наразы болып, көңілі тоңды. 2010 жылы партиядан бөлініп шыққан Ботсвана Демократиялық қозғалысына мүшелерінің шамамен бес бөлігінің кетіп қалғаны және 2011 жылғы BOFEPUSU ереуілі сияқты оқиғалар оны басшылық шешімдеріне күдікпен қарауға мәжбүр етті. Ол БДП бастапқы идеалдарын жоғалтып, оның орнына үкіметтік билікке қол жеткізуге ұмтылған мүмкіндікшілдердің ықпалына түскенін түсінді. Осының салдарынан ол өмірінде алғаш рет партиядан шеттеді. Сэр Кетумиле сонымен қатар демократиялық басшылықты қолдау, қақтығыстарды алдын алу және делдалдық арқылы оларды шешу, сондай-ақ демократиялық институттар, ашық нарықтар, адам құқықтары және заң үстемдігі арқылы жақсы басқаруды ілгерілету үшін жұмыс істейтін Global Leadership Foundation ұйымының негіс қалаушы мүшесі болып табылады. Бұл ұйым бұрынғы басшылардың тәжірибесін бүгінгі ұлттық басшыларға құпия және сенімді түрде ұсыну арқылы осы мақсаттарға жетеді. Бұл коммерциялық емес ұйым бұрынғы үкімет басшыларынан, жоғары деңгейлі мемлекеттік және халықаралық ұйымдардың қызметкерлерінен құралған, олар басқаруға қатысты мәселелер бойынша үкімет басшыларымен тығыз байланыста жұмыс істейді. 2010 жылдың мамырында сэр Кетумиле Мазире 2010 жылғы мамырдағы Эфиопия парламенттік сайлауын бақылау үшін Африка Одағының сайлау бақылаушы миссиясын жетекшілік етті, ал 2010 жылдың қазанында ол (ҒДФ мүшесі Джо Кларкпен бірге) Нигериядағы Ұлттық демократиялық институтының сайлау алдындағы бағалау миссиясын басқарды, ол 2011 жылғы мемлекеттік және ұлттық сайлау процесіне кедергі келтіруі мүмкін бірқатар қиындықтарды анықтады. Ол 1982 жылдан 1998 жылға дейін Ботсвана университетінің канцлері болды. Масире 2017 жылдың 22 маусымында 91 жасында Боцвананың Ммопане қаласындағы Бокамосо ауруханасында отбасының қасында қайтыс болды. Ол 18 маусымда белгісіз себептермен жасалған операциядан кейін ауруханаға түскен, бірақ кейін денсаулығы нашарлаған. Ол 2017 жылдың 29 маусымында бейсенбі күні таңертең туған жері Канйеде (Ботсвана) жерленді.
Following his retirement in 1998, Sir Ketumile Masire was involved in numerous diplomatic initiatives in a number of African countries, including Ethiopia, Lesotho, Malawi, Mozambique, Ghana and Swaziland. Between 1998 and 2000 he served as Chairman of the International Panel of Eminent Personalities Investigating the Circumstances Surrounding the 1994 Rwanda Genocide, and between 2000 and 2003 was the facilitator for the Inter Congolese National Dialogue, which had the objective of bringing about a new political dispensation for the Democratic Republic of Congo, in terms of the Lusaka Ceasefire Agreement. In 2007, Sir Ketumile Masire set up the Sir Ketumile Masire Foundation to promote the social and economic well being of the society of Botswana. The foundation strives to facilitate and drive efforts to promote peace, good governance and political stability internationally; assist children with disabilities from birth; and promote innovation and alternatives in agriculture. During the last decade of his life, Masire became increasingly unhappy with the direction of the Botswana Democratic Party and the government of Ian Khama. Events such as the loss of about a fifth of the membership to the breakaway Botswana Movement for Democracy in 2010, and the bitter 2011 BOFEPUSU strike made him question leadership decisions. He came to conclude that the BDP had lost its original ideas, and had instead been taken over by opportunists looking to benefit from senior government positions. As a result, he became estranged from the party for the first time in his life. Sir Ketumile is also a founding Member of the Global Leadership Foundation, an organization which works to support democratic leadership, prevent and resolve conflict through mediation and promote good governance in the form of democratic institutions, open markets, human rights and the rule of law. It does so by making available, discreetly and in confidence, the experience of former leaders to today's national leaders. It is a not for profit organization composed of former heads of government, senior governmental and international organization officials who work closely with Heads of Government on governance related issues of concern to them. In May 2010 Sir Ketumile Masire led an African Union Election Observer Mission to the May 2010 Ethiopia Legislative Elections, and in October 2010 he co led (with fellow GLF Member Joe Clark) a National Democratic Institute pre election assessment mission in Nigeria, which identified a number of hurdles that could undermine a successful process surrounding the 2011 state and national polls. He was the chancellor of the University of Botswana from 1982 to 1998. Masire died at Bokamoso Hospital in Mmopane, Botswana, surrounded by his family, on 22 June 2017 at the age of 91. He had been hospitalized on 18 June after undergoing surgery for an unspecified reason, but his health deteriorated afterwards. He was buried on the morning of Thursday 29 June 2017 in his home village Kanye, Botswana.