Кіріспе
Бразилиялық ламбада – Бразилияның Пара штатынан шыққан би. 1980 жылдары, әсіресе Филиппин, Латын Америкасы және Кариб теңізі елдерінде біраз уақытқа халықаралық деңгейде танымал болды. Форро, сальса, меренге, максикс, каримбо және боливиялық сая сияқты билердің элементтерін сіңірген. Ламбада көбінесе жұптық би ретінде орындалады. Бишілер көбінесе иілген аяқтармен билейді, қозғалыстар негізінен бүйірге қарай болады, бұрылып немесе иіліп билейді, ал бастапқы нұсқасында алға-артқа қарай емес, жамбас қозғалысы айқын байқалады. Би танымал болған кезде әйелдер қысқа юбкалар киетін болды, ал ерлер ұзын шалбар киеді. Би осы киіммен байланысты, әсіресе әйелдердің айналып тұрғанда юбкасы шашырап, 90-шы жылдардағы стильдегі іш киімдері көрінетін кезде.
Lambada is a dance from State of Pará, Brazil. The dance briefly became internationally popular in the 1980s, especially in the Philippines, Latin America and Caribbean countries. It has adopted aspects of dances such as forró, salsa, merengue, maxixe, carimbó and Bolivian saya. Lambada is generally a partner dance. The dancers generally dance with arched legs, with the steps being from side to side, turning or even swaying, and in its original form never front to back, with a pronounced movement of the hips. At the time when the dance became popular, short skirts for women were in fashion and men wore long trousers, and the dance has become associated with such clothing, especially for women wearing short skirts that swirl up when the woman spins around, typically revealing 90s style thong underwear.
Каримбо
Бразилия португалдық колония болған кезден бастап, "тыйым салынған би" деп те аталатын Каримбо елдің солтүстік бөлігінде кең таралған. Каримбо – әйел бишінің көп айналымдар жасауымен ерекшеленетін, еркін және өте сезімтал би, ол көбінесе дөңгелек юбка киеді. Музыка көбінесе отпен жұқартылған ағаштан жасалған барабандардың ырғағымен сүйемелденеді. Каримбо тек қана оңнан солға және кері қозғалыстар, көптеген айналымдар мен жамбас қимылдарынан тұрады, бұл ламбаданың негізіне айналды.
Этимология
Бірнеше уақыттан кейін Белемдегі (Параның астанасы) жергілікті радиостанция осы жаңа музыканы "күшті ырғақ" және "ламбада ырғақтары" деп атауға кірісті. "Ламбада" термині өте тартымды болды және ескі би стилінің жаңа бейнесімен байланыстырыла бастады. Ламбада сөзі португал тілінде "күшті соққы" немесе "шапақ" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, ламбада би түрінің этимологиясы белгісіз. Португал тілінде оны "қамшының толқын тәрізді қозғалысы" деп те түсіндіруге болады. Бишілердің денелері осы ағын толқынды қозғалысты қайталайды, бұл Ламбаданы басқа латын билерінен ерекшелейтін маңызды элементтердің бірі болып табылады.
Екі ырғақты би стилі
1983 жыл шамасында Каримбо биі қайтадан жұптап билеуге көшті, 2 соққылы ырғақта, Меренгеге ұқсас, бірақ одан да көп айналымдармен.
Музыка
Аурино Кирино Гонсалвес, немесе жай ғана Пиндука – Бразилияның солтүстігіндегі (Амапа және Пара аймағы) бразилиялық музыкант және әнші. Пиндука – музыкант және негізінен Каримбо композиторы. Ол «Каримбо королі» (осылай аталған) әншісі және композиторы, сондай-ақ Сиримбо, Ларри Ларри, Ламбада және Ламгоде сияқты ырғақтардың авторы. 1976 жылы ол «Lambada (Sambão)» атты әнін шығарды, ол «No embalo of carimbó and sirimbó vol. 5» пластинкасының 6-шы трегі болды. Бұл Ламбада таңбасымен жазылған бразилиялық әнның алғашқы жазбасы. Кейбір адамдар гитарашы және композитор Мастер Виейра, гитараданың авторы, сонымен қатар Ламбада музыкасын жасаған адам деген пікірді қолдайды. Оның алғашқы ресми дискісі «Lambada of Quebradas» 1976 жылы жазылды, бірақ ресми түрде екі жыл өткен соң, 1978 жылы жарық көрді. 1980-жылдардың соңында Кариб теңізінен келген металл және электронды музыканың бірігуі Каримбоға жаңа рух сыйлады. Бұл стиль Бразилияның солтүстік-шығысында (туризмге белгілі аймақ) таралды, бірақ бұл жаңа Каримбо Ламбада деп аталды.
Төрт ырғақты би стилі
Ламбада жағалау бойымен таралып, Баияға (Бразилияның ескі штаты) жеткенше, оған Форро әсер етті – бұл Бразилияның ежелгі би стилі, оның да қуатты ритмі болды. Ол төрт уақытты би стиліне айналды, ол түпнұсқа Каримбодан ерекшеленді. Ламбада музыкасы Пара штатында басталып, бірақ Ламбада биі Баиядағы Порто-Сегуроға жеткенге дейін нақты форма алған жоқ. Парадағы адамдар сол кезде таныс болған форро, кумбия, каримбо, максикс және меренге сияқты би стильдерін бейімдеп, жаңа ритммен биледі. Алайда, Ламбада биі Бока да Барра жағажайындағы кабанада ерекше формаға ие болды – бастапқыда жақын құшақта жатқан серіктермен орындалатын өте қарапайым қадамдар, бірақ тез арада олар күрделене түсті. Бұл қауымдастықтың көшбасшылары Браз және Диди Дос Сантос ағайындылары мен Ребека Ланг болды, олар көптеген ламбада жарыстарында жеңіске жетіп, бүгінгі күнге дейін барлық Ламбада стильдерінде орындалатын қадамдарды жасады. Бұл Ламбада түрінде аяқтар иілген, қадамдар бір жақтан екінші жаққа қарай жасалады, ал ешқашан алдан артқа қарай емес. Сол кезде қыздар қысқа юбка киюге ұмтылыс жасады, ал жігіттер ұзын шалбар киетін, сондықтан би әсіресе қысқа юбка киген қыздармен байланысты болды. Бұл байланыс бүгінгі күнге дейін сақталған, және бұл дәстүр кейбір жерлерде, мысалы Сан-Паулу қаласындағы Ламбар түнгі клубында кең таралған.
Карнавал
1980 жылдары Баиядағы карнавалдың танымалдылығы артып, әр жазда жаңа би түрі пайда болып, туристер кеткен соң жыл ішінде жоғалып, келесі жазда басқа би стилі мен ырғақ орнына келетін. Ламбададан бірнеше жыл бұрын Фрикоте, Ти Ти Ти және тағы басқа билер болды, олардың барлығы еске түспей, ұмытылып кетті. "Trio eletricos" (үстіне музыканттар ойнайтын динамиктермен жабылған үлкен жылжымалы жүк көліктері, Баиядағы карнавал кезінде) сияқты, 1988 жылы Ламбада Баияда танымал бола бастады және Порто Сегуро қаласында бекінді. Алайда, Ламбаданың алғашқы қарқынында Бразилияның экономикалық жағынан дамыған оңтүстік-шығыс аймағы Баиядан үнемі келіп тұратын әртүрлі ырғақтарды сынайтын, оларды жазғы хиттер деп есептейтін. Жазғы хит ретінде танылғанымен, Ламбада әлі әлемдік деңгейде толыққанды табысқа жете қоймаған. 1988 жылы ашылған алғашқы ламбатериялар (Ламбада билеу орындары) қысқы маусымдағы туристердің азаюына шыдамай, бірнеше айдан кейін жабылды.
Музыканттар
1989 жылы Каоманың "Лос Кжаркас" тобының "Llorando se fue" әнін ұрлағанға дейін ондаған топтар мен бірнеше әншілер бұл әнді би ырғағымен орындаған, мысалы, 1984 жылы Cuarteto Continental, Sexteto Internacional және Пуэрто-Риколық әнші Уилкинс. Аргентиналық әнші Хуан "Корасон" Рамон 1985 жылы, ал бразилиялық әнші-күйші Марсия Феррейра 1986 жылы "Chorando se foi" деп португал тіліне аударма жасап, Доминикан Республикасынан Лос-Херман Росарио тобы 1988 жылы осы әнді орындаған. Ән бүгінгі күнге дейін қайта орындалып келеді, мысалы: Пастор Лопес, Бето Барбоса, Манезиньо до Сакс, ал басқалары мансаптарын дамытып жатыр, Сидни Магал, Сэнди е Джуниор, Фафа де Белем және Trem da Alegria тобы сияқты.
Каоманың "Ламбада" әні
1988 жылы француз кәсіпкері Оливье Ламотт д'Инкамп (Оливье Лорсак) Бразилияның Порто-Сегуро қаласына сапар шегіп, жергілікті тұрғындардың Боливия мелодиясымен ырғақты ламбада биін билегенін көрді. D'Incamps ламбада биінің танымалдылығын арттыруға белсенді қатысты, әсіресе Сенегалдық Touré Kunda тобының музыканттарынан құралған Kaoma тобының еуропалық гастрольдерін ұйымдастыру арқылы. Бұл биді Еуропаға таныстыру үшін ол Порто-Сегуродағы жағажайдағы би алаңы – Boca Da Barra-дағы ең шебер бишілердің тобын іріктеді. Kaoma тобына таңдалған жас бишілердің ішінде ең белгілісі – әлемдегі ең танымал ламбада бишісі атанған Браз Дос Сантос (2015 жылы Лос-Анджелес Зоук фестивалінде "Әлемдегі ең үздік ламба-зоук орындаушысы" сыйлығын алған) және оның інісі Диди Дос Сантос болды. Оливье Ламотт д'Инкамп Жан Георгакаракоспен бірлесіп 400-ден астам ламбада әнінің музыкалық құқықтарын сатып алып, бишілерді Францияға алып келіп, Kaoma тобын құрды. Олар ламбаданың бүкіл әлемге танымал стилінің бір бөлігі болды, тіпті Жапония мен Вьетнамға дейін жетті, онда бұл би әлі де танымал. Француз тобы Kaoma 1989 жылы 5 миллион дана сатылған "Lambada" әнін жазды, ол португал тілінде орындалып, әлемдік хитке айналды. Ән 1990 жылы АҚШ-та Billboard Hot 100 тізімінде 46-шы орынға көтерілді. Португал тілінде "Lambada" әні "Chorando se foi" деп аталады, яғни "Ол жылап кетті" деген мағынаны білдіреді. Музыкалық бейнебаянға Чико және Роберта есімді екі бала ламбада биін орындап берді, олар кейіннен өздерінің музыкалық карьераларын бастады. Басқа бейнебаянға Loalwa Braz, Braz Dos Santos, Didi Dos Santos және Kaoma тобының еуропалық гастрольдеріне қатысқан басқа бишілер де түсті. Бұл бейнебаян әлем бойынша кеңінен таратылып, күннің астында әдемі жастардың сезімтал биін тамашалаған көрермендердің қызығушылығын оятып, музыка сатылымын арттырды. "Lambada" әнінің шын мәнінде 1981 жылы Боливиялық Los Kjarkas тобы жазған "Llorando se fue" (мағынасы: Ол жылап кетті) әнінің рұқсатсыз аудармасы екені анықталды. Сонымен қатар, би аранжировкасы Перулық Cuarteto Continental тобы жазған және Альберто Марави өндірген "Llorando se fue" әнінің бірдей көшірмесі болды. Kaoma тобының "Lambada" әні Марсия Феррейраның "Llorando se fue" әнінің португал тіліне аудармасының тікелей көшірмесі еді. Марсия Феррейра мен Хосе Ари Лос Кжаркастың әнін португал тіліне аударып, "Chorando se foi" атты ламбада ырғағымен бейімдеді, ол 1986 жылы Феррейраның үшінші альбомында жарық көрді. Kaoma тобының ашық плагиаттық әрекеттері және Лос Кжаркастың рұқсатысыз сингл шығаруы салдарынан Лос Кжаркас Kaoma тобына қарсы сотқа жүгінді және сотта жеңіске жетті. Қазір Kaoma тобының "Lambada" әні Гермоса ағайындыларына (авторлар), Марсия Феррейраға (аудармашы), Хосе Ариге (аудармашы) және Альберто Маравиге (түпнұсқа продюсері) авторлық құқығымен берілген.
Maxixe-мен байланысы
Ламбада мен "лақты би" (dirty dancing) идеясының байланысы кеңінен тарады. "Тыйым салынған би" деген атау Ламбадаға жиі берілді және бүгінгі күнге дейін қолданылады. Бұл, көбінесе, оның Максикспен байланысының нәтижесі болды. Бразилияда 1920 жылдардың басындағы нағыз тыйым салынған би – Максикс, оның өткір мәтіні мен қимылдары себеп болды. Бұл идея 1990 жылғы "Ламбада" және "Тыйым салынған би" фильмдерімен, сондай-ақ 1988 жыл шамасында Ламбада биіне тән болған қысқа юбкалардың танымалдылығымен одан әрі күшейді. Ламбада Максикспен де, Форромен де тығыз байланысты. Олардың көптеген ортақ элементтері бар. Мысалы:
Баланьо апагадо – әйелдің басын айналдырып, босаңсытып билейтін элемент. Пеао (сондай-ақ бонека немесе қуыршақ деп те аталады) – әйелдің басын бір жақтан екінші жаққа шайқап билейтін элемент.
Balão apagado, a figure in which the lady rotates her head while it hangs loose. Peão (also called boneca or toy doll), a figure in which the lady swings her head from side to side.
Алғашқы түсіндірмелері
Әлемдік резонансқа ие болған би, өте өзгеріске ұшырады. Ламбада биін орындайтын шебер бишілердің жетіспеуіне байланысты, көптеген кәсіби бишілер билеу стилін өзгерте бастады. Jive және East Coast Swing сияқты билерден рок-спиндер мен қадамдар қосылды. Сонымен қатар, акробатикалық элементтер де көбірек қолданылатын болды. Алайда, "Ламбатерия УМ" (Ламбада орталығы) атты Ламбада жарысында, би кезінде егер олар бір-бірінен ажырап кетсе, қатысушылар дисквалификацияланатын.
Әртүрлі музыка стильдері
1994 жылдан кейін биді тудырған бразилиялық музыка стилі (Ламбада деп те аталады) ысырап бола бастады, ал бишілер Ламбада биін жалғастыру үшін басқа музыкалық көздерді пайдалана бастады. Осы ырғақтардың ішінде фламенко румбасы (мысалы, Gipsy Kings тобынан) және кейбір араб музыкасы болды. Ламбада биін жалғастыру үшін кейбір бишілер басқа музыка стильдерін де қолданды. Ламбада биіне сока, меренге, сальса және зук сияқты Кариб музыкасының көптеген түрлері қолданылды. Соңында би өзінің бастапқы жолы мен стилін қайта жаңартып, акробатикалық қимылдары азайды, жылдамдығы артты, жақындасу мен тығыз байланысқа ие болды. Адилио Порто, Израиль Серман және Луис Флориао (бразилиялық ұстаздар) сияқтылар қазір Бразилияның көп бөлігінде бидің аты Zouk Lambada деп өзгергеніне қынжылды. Бұл негізінен музыканың танылмауынан туындады.
Бразилиялық зук
Бразилиялық зук – ламбада би стиліне негізделген немесе одан дамыған, өте жақын би стильдерінің тобы. Бразилиялық зук атауы осы биді Кариб теңізі зук би стилінен ажырату үшін қолданылады, ол тарихи тұрғыдан байланысты болғанымен, ламбада би стилінен мүлдем өзгеше. Бразилиялық зуктың үш бағыты бар: ламбазук, дәстүрлі (немесе Рио) зук және түрлі стильдегі зук.