Ботсвана Демократиялық Партиясы: Тарихы мен билігі

Кіріспе

Ботсвананың басым саяси партиясы – Ботсвана Демократиялық партиясы (қысқаша БДП) – Ботсвананың билеуші партиясы. Партия төрағасы – Ботсвана вице-президенті Сламбер Цогване, ал партия символы – домкрат. Партия 1966 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан бері Ботсвананы үздіксіз басқарып келеді. БДП кейде әкешіл консервативті партия ретінде жіктеледі және 2014 жылдан бері көптеген әлемдік әлеуметтік-демократиялық партияларды біріктіретін Социалистік Интернационалдың кеңесші мүшесі болып табылады. БДП-ның қалыптасуына екі негізін қалаушысы – сер Серетсе Хама және Кетт Кетмиле Масире ерекше үлес қосты. Партияның негізін дәстүрлі сецвана қауымдастықтары құрайды, бұл БДП-ны консервативті бағытта дамытуға ықпал етті. 2019 жылғы парламент сайлауында БДП 38 мандатқа ие болды, осылайша парламенттегі бақылауын сақтап қалды.

Тарих

1961 жылғы қарашада Серетсе Хама және Африкалық кеңесшілік кеңестің басқа делегаттары партияны Лобацте құрды. Келесі бірнеше ай ішінде Масире мен Хама партияның конституциясын жазды, содан кейін 1962 жылғы 28 ақпанда Габоронеде партияның алғашқы қоғамдық жиналысын өткізді. Жиналыстан кейін Серетсе Хама, Амос Дамбе, Арчелаус Тсоебебе және Джеймс Г. Хаскинс елдің солтүстік аймақтарында БДП-ны ұйымдастырды. Оңтүстік және батыс аймақтарын негізінен партия хатшысы Кетт Масире ұйымдастырды. Масире 1963 жылы партияның «Терисаньо/Консультация» газетін шығара бастады. Ел бойынша тиімді насихат және ұйымдастыру нәтижесінде БДП 1965 жылғы сайлауда үлкен жеңіске жетіп, 31 орынның 28-ін иеленді. 1966 жылы тәуелсіздікке дайындалу кезеңінде Хама мен Масире мықты басшылық тандем құрды. Олар маңызды саяси шешімдерде келісіп қана қоймай, партия мен үкіметке таланттарды іздеп тартты. Серетсе Хама президент, Кетт Масире вице-президент болған кезде Ботсвана гүлденді. Оның нәтижесінде экономикалық өсім мен бейбіт, демократиялық қоғам құрылды. Келесі үш онжылдық бойы БДП Ұлттық Ассамблеяда үстемдік құрды, ең көп дегенде тоғыз оппозициялық депутатпен күресті. Хама 1980 жылы қайтыс болды, оның орнын вице-президент Кетт Масире иеленді. Оның соңғы мерзімінде БДП-ның үстемдігіне алғаш рет сын бағасы берілді, оппозициялық кандидаттар 44 орынның 17-сін жеңіп алды. Фестус Могае 1998 жылдан 2008 жылға дейін елдің президенті болды. Ол 2008 жылғы 20 наурызда Франция президенті Николя Саркозиден Ботсвананы демократия мен жақсы басқарудың «үлгісіне» айналдырғаны үшін «үлгілі басшылығы» үшін «Құрметті легион» орденінің үлкен кресімен марапатталды. Могае 2008 жылы Африкалық басшылықтағы жетістіктері үшін Ибрагим сыйлығын жеңіп алды. 1998 жылы алғашқы сайлаулар енгізілгенге дейін БДП басшылығы кандидаттарды іріктеу және партияны қаржыландыруды қатаң бақылауда ұстады. Содан бері алғашқы жүйе («buleladitswe» деп аталады), сонымен қатар фракциялық тартыстар жалғасуына байланысты, жалпы бірлік жоғалды және лауазымдар үшін бәсекелестік күшейді. Партияның негізін қалаушы Кетт Масире сияқтылар бұл жаңа құбылысты өкінішпен қабылдады және бұл партияны бұзды деп сенді. Басқалары бұл партияны жаңғыртты және қалалық сайлау округтерінде оның тартымдылығын арттыратын жаңа саяси дауыстарды әкелді деп мәлімдеді. Бұрынғы президент Сер Серетсе Хаманың ұлы Иан Хама 1999 жылғы жалпы сайлау алдында партияға қосылды. 2008 жылғы 1 сәуірде Иан Хама Ботсвана Республикасының төртінші президенті болып президенттікке көтерілді және Ботсвана Демократиялық партиясы төрағалығынан бас тартты. Бұл вакант орынды партияның көрнекті және тәжірибелі мүшесі Дэниел Квелагобе иеленді. Осы оқиғаға қарамастан, Иан Хама Квелагобе және басқа да «Барата Пати» фракциялық өкілдерін үкіметтен ығыстыруға тырысты. Иан Хаманың инаугурациялық сөзінде «Ұлттық көзқарас – 2016» бағдарламасы баяндалды. Партия 2000-шы жылдары фракцияларға бөлінді, байқаушылар тәртіп орнатылмаса, партияның бөлініп кетуі мүмкін деп болжады. Бір фракцияны (өзін Барата Пати деп атайды) Понатшего Кедікілве және бұрынғы Бас хатшы Дэниел Квелагобе басқарса, басым фракцияны (өзін «А командасы» деп атайды) кабинет министрлері Джейкоб Нкате және марқұм Момпати Мерафхе басқарды. «А командасын» бұрын президент Фестус Могае және Иан Хама (оның вице-президенті) басқарған. Кейіннен екеуі де фракцияларды басқарудан бас тартты, ал Хама 2018 жылы партиядан шығып кетті, өзінің ізбасарының әділетсіздігін айыптады. 2010 жылғы мамыр айында БДП бөлініп, Боцвана демократия үшін қозғалысы құрылды, оның басшылығын Боцало Нтуане және президент Хаманың саяси шешімдеріне қарсы болған басқа да парламент министрлері жасады. 2014 жылғы сайлауда БДП 37 парламенттік орынды иеленді, бұл 2009 жылғы сайлаудан төмендеу, бірақ 57 орындық палатада көпшілікке ие болды және ең ірі партиядан 20 орынға артық. Нәтижесінде президент Хама президенттік лауазымын екінші бес жылдық мерзімге сақтап қалды. Ботсвана Демократиялық партиясының қазіргі төрағасы – Сламбер Цогване. 2019 жылғы 1 қарашада 2019 жылғы Ботсвананың жалпы сайлауында Ботсвананың Демократиялық өзгерістер үшін шатырлар коалициясын басқарған Дума Боко «сайлауда үлкен келіспеушіліктер» бар деп айыптап, сайлауды сот арқылы даулауды жоспарлап отыр. Ресми нәтижелерге сәйкес, БДП 57 сайлау округінің 38-інде жеңіске жетті.

In November 1961, Seretse Khama and other delegates to the African Advisory Council founded the party in Lobatse. Within the next few months Masire and Khama drafted a party constitution, and then held the party's first public meeting in Gaborone on 28 February 1962. Following the meeting the BDP was organized in the northern sections of the country by Seretse Khama, Amos Dambe, Archelaus Tsoebebe and James G. Haskins. The southern and western regions were primarily organized by the party secretary, Quett Masire. Masire also began publishing the party newspaper, Therisanyo/Consultation, in 1963, building on his past journalistic experiences. As a result of effective propaganda and organizing across the entire country, the BDP won a landslide in the 1965 election, taking 28 out of 31 seats. During the run up to independence in 1966, Khama and Masire formed a formidable leadership team. Not only did they agree on major policy decisions, but they also identified and recruited talent into the party and government. With Seretse Khama as President and Quett Masire as vice president, Botswana prospered. Rapid economic growth and a peaceful, democratic society were the result. For the next three decades, the BDP dominated the National Assembly, facing at most nine opposition MPs. Khama died in 1980, and was succeeded by his vice president, Quett Masire. His last term saw the BDP's dominance challenged for the first time, with opposition candidates winning 17 out of 44 seats. Festus Mogae served as the country's president between 1998 and 2008. He was awarded the Grand Cross of the Légion d'honneur by French President Nicolas Sarkozy on 20 March 2008 for his "exemplary leadership" in making Botswana a "model" of democracy and good governance. Mogae won the 2008 Ibrahim Prize for Achievement in African Leadership. Prior to the introduction of primary elections in 1998, the BDP leadership maintained a tight control over candidate selection and party financing. Since then, the primary system (known as "buleladitswe") combined with ongoing factional strife, has led to a loss of overall cohesion and increased competition for positions. Some, such as party founder Quett Masire, deplored this new development and believed that it had corrupted the party. Others have maintained that it modernized the party and brought in new political voices that could broaden its appeal in urban constituencies. Ian Khama, the son of former president Sir Seretse Khama, joined the party ahead of the 1999 general elections. On 1 April 2008, Ian Khama ascended to the presidency as the fourth President of the Republic of Botswana, and relinquished his chairmanship of the Botswana Democratic Party. The vacant post was then undertaken by party stalwart and veteran Daniel Kwelagobe. Despite this development, Ian Khama moved to sideline Kwelagobe and other "Baratha Phathi" factionalists in the government. In his inauguration address, Ian Khama outlined the National Vision 2016. The party was ridden by factions in the 2000s, and observers predicted that unless discipline was instilled, the party would split. One faction (calling itself Barata Phathi) was led by Ponatshego Kedikilwe and former Secretary General Daniel Kwelagobe, while the dominant faction (calling itself The A Team) was led by cabinet ministers Jacob Nkate and the late Mompati Merafhe. The A Team was formerly led by President Festus Mogae and Ian Khama (his vice president). Both of them have since pulled out from leading factions, and Khama eventually left the party in 2018, citing unfair treatment by his successor. In May 2010, the BDP split, with the Botswana Movement for Democracy formed, led by Botsalo Ntuane and the other Parliament ministers who opposed President Khama's political decisions. The 2014 election resulted in the BDP taking 37 parliamentary seats, a decreased margin from the previous election in 2009, but still a majority in the 57 seat chamber and 20 seats more than the next largest party. As a result, President Khama retained his position as president for a second five year term. The current chairman of the Botswana Democratic Party is Slumber Tsogwane. On November 1, 2019, Duma Boko, who led Botswana's coalition Umbrella for Democratic Change in the 2019 Botswana general election, charges there were "massive electoral discrepancies" and wants to challenge the election in court. Official results show the BDP winning 38 of 57 constituencies.

Ұлттық жиналысқа сайлау

Сайлау Партия басшысы Дауыстар % Орындықтар +/– Құрамы Нәтижесі 1965 Серетіс Хама 113,167 80,4% 1 1969 52,218 68,3% 4 1 1974 49,047 76,6% 3 1 1979 101,098 75,2% 2 1 1984 Кветт Масир 154,863 68,0% 1 1989 162,277 64,8% 2 1 1994 154,705 54,6% 4 1 1999 Фестус Моге 192,598 57,1% 6 1 2004 213,308 51,7% 11 1 2009 Иан Хама 290,099 53,3% 1 1 2014 320,657 46,5% 8 1 2019 Мокгвеци Масиси 405,719 52,8% 1 1