Кіріспе

Герман тайпасы

Бруктери (лат. Bructeri; грек. Βρούκτεροι, Broukteroi, немесе Βουσάκτεροι, Bousakteroi; көне ағылшын: Boruhtware) – Рим империясы дәуірінде, Солтүстік-Батыс Германияда, қазіргі Солтүстік Рейн-Вестфалияда қоныстанған герман тайпасы. Олардың аумағы Жоғарғы Эмс (лат. Amisia) және Липпе (лат. Luppia) өзендерінің екі жағын қамтыды. Ең кеңейген кезде олардың аумағы батыста Рейн және шығыста Тейтобург орманы мен Везер өзені аралығында жатқан сияқты. Рим империясының соңғы кезеңінде олар оңтүстікке көшіп, Рейннің шығыс жағалауында, Кельнге қарама-қарсы аймаққа қоныстанды, бұл аймақ кейіннен Рипуар франктарымен байланысты болды.

Тарихтағы рөлі

Брухтерлер Арминийдің басшылығымен Черускилер, Марсилер, Чаттилер, Сикамбрилер және Чукилермен одақ құрды, олар римдік генерал Варусты жеңіп, 9 жылы Тютобург орманы шайқасында оның үш легионын жойды. Алты жылдан кейін Германикустың қолбасшыларының бірі Люций Стертиниус Брухтерлерді Эмс өзенінің жанында жеңіп, олардың жерлерін қиратты. Стертиниус қолға түсірген олжаның ішінде Тейтобург орманында жоғалған Легио XIX-дың бүркіт байрағы да болды. "Содан кейін әскерлер Брухтерлердің ең алыс шекарасына қарай жылжыды, және Амизия мен Луппия өзендерінің арасындағы барлық жер Тевтобургиум орманына жақын қиратылды, онда Варустың және оның легиондарының сүйектері көмілмеген деп айтылды". Ғалымдар Брухтерлерді Римнің ең қауіпті германдық жауларының бірі деп санайды. Брухтерлер 69-70 жылдары Батавия көтерілісіне қатысты. Брухтерлердің ең танымал өкілі – олардың дана қарындасы Веледа, Батавия көтерілісінің рухани жетекшісі, құдайша ретінде қарастырылды. Ол Батавия көтерілісі кезінде германдықтардың римдік легиондарға қарсы жеңіске жететінін болжады. Римдік Муний Луперкус оған сыйлықтар әкелуге жіберілді, бірақ жолда өлтірілді. Кельн тұрғындары, Уби тайпасы, оны төреші ретінде сұрады; "бірақ оларға Веледаның өзіне жақындауға немесе онымен сөйлесуге рұқсат берілмеді. Оларды оған деген құрметті арттыру үшін оны көруден тиыстырды. Ол биік мұнарада тұрды, ал оның мақсатына сай таңдалған туысы, құдайдың елшісі сияқты, сұрақтар мен жауаптарды жеткізді". Тацит өзінің "Германия" еңбегінде Хамавилер мен Ангриварийлердің Брухтерлерді қуып шығып, толығымен жойғаннан кейін, басқа жақын тайпалармен одақтасып, Брухтерлердің жерлеріне қоныстанғанын, ал латын жазушысы Рим араласпай, "Римдіктерге қуаныш сыйлағаны" үшін оларға алғыс айтқанын жазды. 60 мыңнан астам Брухтер қаза тапты. text="Тайпалар, тілегім, егер бізге [Римдіктерге] махаббат болмаса, кем дегенде бір-біріне жек көруді мәңгі сақтай берсін; өйткені [ ], тағдыр біздің жауларымыздың арасындағы араздықтан артық ешнәрсе сыйлай алмайды".

География

Брухтер кейде үлкен және кіші бөлімдерге бөлінген. Страбон (б.з.д. 64/63 ж. – шамамен 24 ж.) Рейннен 600 стадиядай қашықтықтағы кіші Бруктердің (Βουσάκτεροι) жері арқылы өтетін Липпе өзенін сипаттайды. Птолемей (шамамен 90 ж. – 168 ж.) кіші Бруктер мен Сикамбрлер Рейннің солтүстігіндегі аймақты мекендегенін айтады. Екі автор да олардың заманында үлкен Бруктер Эмс пен Везердің арасында, Шауци тайпасының бір бөлігінің оңтүстігінде тұрғандығына келіседі. Тацит (56 ж. – 117 ж.) Бруктер өздерінің жерінен қуылғанын, ол жердің сол кезде Рейн өзенінде болған Тенктерден солтүстікке қарай, Кёльн мен Чатти тайпаларының арасында орналасқандығын айтады. Бұл шабуылды Бруктердің солтүстігіндегі көршілес Чамави және Ангривари тайпалары, сондай-ақ басқа да көрші тайпалар жасады. Осы қақтығыста алтымыстан астам мың адам қаза тапты, римдіктер бұл оқиғаны қанағатпен бақылады. Плиний Кіші (113 ж. қайтыс болған) бір хатында (2.7) өз заманында "Сенат Вестриций Спурнинға жеңіс туралы жарлық шығарды", себебі ол "Бруктер патшасын соғыс күшімен өз мемлекетіне әкелді; тіпті оның көрінісі мен қорқынышы арқылы сол қатал тайпаны бағындырды, бұл ең құрметті жеңіс саналды" деп жазған.

Кейінгі тарих

Брухтерлер ерте орта ғасырлардағы франк қауымдастықтарына сіңіп, тарихи жазбалардан жоғалып кеткен. Олардың есімінің соңғы тізілуі осыны және Липпе өзенінің солтүстігіндегі бұрынғы орнынан оңтүстікке көшкенін көрсетеді. 307–308 жылдары Рейн бойындағы франктердің шабуылына қарсы күрескеннен және Аскарик пен Мерогайдың өлтірілуінен кейін император Константин Брухтерлерге қарсы жазалау экспедициясын жүргізіп, Кельнде көпір салдырды. 392 жылы Григорий Турскийдің цитаты бойынша, Сульпиций Александр Арбогасттың Галлияға франктерді жазалау үшін Рейнді кесіп өткенін хабарлады. Ол алдымен Рейн жағалауындағы Бриктерлер жерін, содан кейін көршілері – шамавилер жерін қиратты. Екеуі де оған қарсы тұрмады. Ампсиварийлер мен шатилер франк княздары Маркомер мен Сунноның әскери басшылығында болды және олар "алыстағы төбелердің жоталарында" пайда болды. Бұл кезде Брухтерлер Кёльн маңында тұрған көрінеді. (Ескеріңіз, шамавилер мен ампсиварийлер – Тацит бұдан бұрын Брухтерлерді солтүстіктен жеңген екі халықты атап өткен.) Путингер картасында Брухтерлер Рейннің Кёльн мен Боннға қарама-қарсы жағында, Бурктури ретінде, олардың солтүстігінде франктер, ал оңтүстігінде суэвтермен бөлек тілінеді. Бұл Брухтерлердің бұрын Тенктерилер мен Усипеттер мекендеген аймаққа көшіп келгенін көрсетеді, ол Цезарь кезінде Убилерге тиесілі болған (олар өз кезегінде Рейнді кесіп өтіп, императорлық дәуірде Кёльнге римдік азаматтар ретінде қоныстанды). Клавдий Птолемейдің сипаттамасында Брухтерлер мен Сикамбри бұрынғы орнына жақын, бірақ суэвтер Рейнге еніп, Тенктерилер мен Усипеттер Қара Орманға жақын, оңтүстікке қарай жылжыған. Алайда, бұл құжат бастапқы көздерді шатастырып пайдаланған болуы мүмкін. Сидоний Аполлинарис өзінің «Жырлар, VII» еңбегінде Брухтерлерді 451 жылы Атилланың басшылығымен Рейннен Галлияға өтіп, Каталаун далалары шайқасына қатысқан одақтастардың қатарына жатқызған. (Олардан кейін Некар өзенінің бойында тұратын франктер тізімделген.) Бірақ, мысалы, Э.А. Томпсон айтқандай, Сидоний тарихи тайпалардың аттарын әсер үшін енгізген болуы мүмкін. Прокопийдің (550-ші жылдары) Клодвиг I (шамамен 490 ж.) тұсында Рейннің төменгі ағысында франктармен бірге өмір сүрген деп сипаттаған Арборухой (Αρβόρυχοι) тайпасы, Брухтерлермен бірдей болуы мүмкін. Прокопийдің айтуынша, олар римдік фодрераттар болған, франктармен соғысқаннан кейін олармен бірігіп, римдік қызметтен кейінгі әдет-ғұрыптарының бір бөлігін Прокопийдің заманына дейін сақтап қалған. Алайда, барлық ғалымдар оларды Брухтерлермен сәйкестендірмейді, бұл Прокопийдің қате жазуына байланысты (Арборухой орнына Арборухтой). 690 жылы Брухтерлер Тюрингияда табылды, сакстар олардың отанын жаулап алғаннан кейін; олардың есімі Гроссбрюхтер және Клейнбрюхтер атауларында сақталған, Хельбедендорф муниципалитетінде. Каролингтер кезінде Брухтери атауы олар бастапқыда тұрған аймақтағы гау үшін қолданылып келді, Brukterergau (немесе Borahtra, Botheresgau, Botheresge, Pagus Boroctra). Бұл Липпе өзенінің оңтүстігінде және Рур өзенінің солтүстігінде, классикалық Сикамбри тұрған аймақта болды. Бұл аймақ бүгінде Германияның танымал және халық тығыз қоныстанған Рур аймағы. VIII ғасырдың басында Беда өзінің «Англия халқының шіркеу тарихы» еңбегінде «қазіргі Британияда тұратын англо-саксондардың шығу тегінен» Борухтварларды (түпнұсқа латынша Беда Boructuari, ескі ағылшынша Беда Boructuare) тізімдеген. Осы үзіндіде Беда фриздер, ругиандар, даниялықтар, ғұндар мен континенттік сакстарды да тізімдейді. Бұл атау әдетте Брухтерлермен сәйкестендіріледі. Уолтер Польдің айтуынша, Брухтерлердің (немесе Боруктуаридің) айтуы варварлық қазіргі және өткен арасындағы сабақтастықты көрсетуге арналған классикалық сілтеме болуы мүмкін. Иан Вуд Григорий Турскийдің бриктерилері әдетте саксон немесе франк тобы деп есептелетінін атап өткенде, Боруктуарилер Англияның англосаксон қонысындағы франк компонентін білдіреді деп болжайды.