Кіріспе
Америкалық саясаткер (1925–1978)
австралиялық футболшы
the Australian footballer
Лео Джозеф Райан (5 мамыр 1925 – 18 қараша 1978) – американдық мұғалім және саясаткер. Демократиялық партияның мүшесі, ол 1973 жылдан бастап 1978 жылы Джонстаундағы трагедияда қаза тапқанға дейін Калифорния штатының 11-ші округінен АҚШ Конгресінің өкілі болды. Оған дейін ол Калифорния штатының 27-ші округін өкілдік еткен. 1965 жылғы Уоттс көтерілісінен кейін Райан Лос-Анджелес аймағындағы жағдайды зерттеу және құжаттау мақсатымен ауыстырып жұмыс істейтін мұғалім болып жұмыс істеді. 1970 жылы ол Калифорния түрмелерін зерттеуді бастады. Түрме реформасын қадағалайтын Ассамблея комитетінің төрағасы ретінде ол Фолсом мемлекеттік түрмесіне тұтқын ретінде кіру үшін псевдоним қолданды. Конгресте болған кезінде Райан Ньюфаундлендке барып, ескектерді аулау тәжірибесін зерттеді. Ол сондай-ақ Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) үстінен парламенттік бақылаудың жетіспеушілігіне қатысты айқын сын айтқандығымен белгілі болды және 1974 жылы қабылданған Хьюз-Райан түзетуінің авторларының бірі болды, ол АҚШ Президентінен ЦРУ-ның жасырын әрекеттері туралы Конгреске есеп беруді талап етеді. 1978 жылы Райан Гайанаға Джонстаундағы «Халық ғибадатханасында» адамдардың еркіне қарсы ұсталып отырғаны туралы мәлімдемелерді тексеру үшін барды. 18 қарашада ол және оның серіктері ұшып кетуге тырысқан кезде әуежайда атып өлтірілді. Әуежайдағы оқ атысынан кейін көп ұзамай Джонстаундағы қоныстың 909 мүшесі цианид қосылған «Flavor Aid» суынын ішіп, жаппай өзіне-өзі қол жұмсады. Райан Джеймс М. Хиндстен кейін АҚШ Өкілдер палатасының қызмет істеген кезінде қаза тапқан екінші мүшесі болды (1868 жыл). Райан 1983 жылы Конгресс Алтын медалімен марапатталды.
Ерте өмір және білім
Райан Небраска штатының Линкольн қаласында дүниеге келген. Бала кезінде оның отбасы Иллинойс, Флорида, Нью-Йорк, Висконсин және Массачусетс штаттары бойынша жиі көшіп-қонып жүрді. Райан 1943 жылы Висконсин штатының Прайри-ду-Шиен қаласындағы Кэмпион иезуит орта мектебін бітірді. Содан кейін Бейтс колледжінде V 12 офицерлік даярлығынан өтті және 1943-1946 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінде суасты қайықшы ретінде қызмет етті. Райан 1949 жылы бакалавр, ал 1951 жылы магистр дәрежесін Небраска штатының Крейтон университетінде алды. Райан Кеннедидің инаугурациялық сөйлесіндегі қызмет шақыруынан шабыттанды және жоғары лауазымға үміткер болуға шешім қабылдады.
Калифорния штаты
1962 жылы Райан Оңтүстік Сан-Франциско қаласының мэрі болып сайланды. Ол Калифорния штатының Мемлекеттік Ассамблеясына сайлануға дейін бір жылға жетпей қызмет етті, 27-ші сайлау округінде 20 000 дауыспен жеңіске жетті. Калифорния штатының Ассамблея депутаты ретінде Райан заңнамалық кіші комитеттердің отырыстарын жүргізіп, төрағалық етті және болашақ құрбысы, Конгресске сайланған Том Лантосқа қатысты тыңдауларға төрағалық етті. Райан маңызды білім беру саясатын іске қосты және Калифорнияда білім беру саласындағы аттестаттарды бақылайтын тәуелсіз реттеуші комиссия құрған «Райан заңы» деп белгілі болған заңның авторы атанды.
АҚШ Конгрессі
Конгрессте болған кезінде Райан Джеймс Джеффордспен бірге тюлендерді қатыгездікпен өлтіруді зерттеу үшін Ньюфаундлендке барды және Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Конгресс бақылауының жетіспеушілігін айқын сынағандығымен белгілі болды. Райан бірде Дик Чейниге мемлекеттік құпияны ашу – Конгресс мүшесі үшін "дұрыс есептелмеген операцияны" тоқтатудың қалыпты жолы екенін айтқан. Ол Патти Хёрстті қолдады және сенатор С.И.Хаякавамен бірге Хёрсттің президенттік кешірім сұрауын кешірім адвокатына жіберді.
Алғашқы тергеулер
1978 жылы Джим Джонс басқарған «Халық ғибадатханасындағы» кең таралған зорлық-зомбылық пен адам құқықтарының бұзылуы туралы хабарлар Гайанадағы оның бекіністерінен тарала бастады. Райан бұрынғы ғибадатхана мүшесі Боб Хьюстонның әкесімен дос болған, оның мүсілденген денесі 1976 жылғы 5 қазанда пойыз жолының жанынан табылған. Бұл Хьюстонның бұрынғы әйелімен таспаға түсірілген телефон арқылы сөйлескеннен кейін үш күн өткен соң болды, онда ол ғибадатханадан кетуін талқылаған. Райанның қызығушылығын «Уайымдаған туыстар» тобының жетекшісі Тимоти Стоун мен Джонс арасындағы сот дауы одан әрі күшейтті. Стоунның атынан Гайананың премьер-министрі Форбс Бернхэмге хат жазған 91 конгрессменнің бірі Райан болды. «Сан-Франциско Хроникасы» газетінің хабарлауынша, ол тергеу жүргізіп жатқанда АҚШ Мемлекеттік департаменті «Райанның Джонстаунда не болып жатқанын білуге жасаған әрекеттеріне үнемі кедергі келтірді» және оған «әлдебір нәрсе жоқ» деді. «Хроникада» жарияланған кейінгі мақалада Райан «жергілікті Демократиялық элитаға және Джимми Картер әкімшілігінің Мемлекеттік департаментіне қарсы шықты» деп сипатталды, өзінің жеке тергеуін дайындау үшін. Үкіметтік рұқсат пен қаржыландырумен жүргізілген тергеу тобының бастапқы құрамына тек баспасөз өкілдері мен Райанның бірнеше қызметкерлері кіруі тиіс болған, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары сапар туралы білгеннен кейін, қатысушылар қатарында ғибадатхана мүшелерінің уайымдаған туыстары да болды. Райан Джонстаунға 17 Бей аймағындағы «Халық ғибадатханасының» мүшелерінің туыстарымен, бірнеше газет тілшілерімен және NBC телеарнасының түсірілім тобымен бірге барды. Джонстың заңгерлері сапарға шектеулер қоюға тырысқанда, Райан Джонс рұқсат берсе де бермесе де Джонстаунға баратынын мәлімдеді. Райанның айтуынша, «бұталардың тереңіне орналасқан елді мекен авторитарлық принциптер бойынша басқарылуы мүмкін». Райан Вашингтоннан шығып, Джонстауннан 150 миль (241 км) қашықтықта орналасқан Гайананың астанасы Джорджтаунға, үкімет шенеуніктері, БАҚ өкілдері және «Уайымдаған туыстардың» кейбір мүшелерімен құрылған конгресс делегациясымен келді. Сол түні делегация жергілікті қонақүйге орналасты, бірақ растаулы броньдарға қарамастан, көптеген бөлмелер алынып тасталды және қайта тағайындалды, нәтижесінде делегация вестибюльде түнді өткізуге мәжбүр болды. Райан үш күн бойы Джонстың заңгерлерімен келіссөздер жүргізді және елшілік қызметкерлерімен және Гайана шенеуніктерімен ресми кездесулер өткізді. Джорджтаунда Райан Ламаха Гарденс маңындағы ғибадатхананың Джорджтаун штаб-пәтеріне барды. Ол Джонспен радио арқылы сөйлесуді сұрады. Ғибадатхананың ең жоғары дәрежелі мүшесі Шэрон Амос Райанға оның келе алмайтынын айтты, өйткені оның сапары жоспарланбаған еді. Бірақ ғибадатхана мүшесі Вернон Госни NBC тілшісі Дон Харриске (оны Райан деп жаңылысқан) «Вернон Госни және (ғибадатхана мүшесі) Моника Бэгби: бізге Джонстауннан шығуға көмектесіңіздер» деген жазбаны ұсынды. Джонс жазба туралы біліп, Госни Райанға делегациясына төнетін қауіп-қатер туралы түсіндіруге тырысты, бірақ ол сәтті болмады. Райанның наразылығына қарамастан, Дуайр Райанға кетуге бұйырды, бірақ ол дауды шешу үшін кейінірек оралуға уәде берді. Қарулы адамдар Райанның денесін 20-дан астам оқпен тесіп, содан кейін оның бетіне атты. Cessna ұшағындағы жолаушылар Лейтонды басып алды, ал екі ұшақтағы аман қалғандар шабуыл кезінде және одан кейін жақын жердегі далаларға қашты. Порт-Кайтумаға бара жатқан жүк көлігіне отырған ғибадатханадан қашқандар Лейтон туралы «ол қашқан жоқ. Ол Джонсқа тым жақын» деді. Лейтон Джонстаундағы кісі өлтіруге қатысты қылмыстық істер бойынша АҚШ-та сотталған жалғыз ғибадатхананың бұрынғы мүшесі болды. Ол төрт түрлі қылмыс бойынша сотталды. 1987 жылғы 3 наурызда Лейтон «Конгрессмен Лео Райанды өлтіруге жәрдемдесу және оған ықпал ету», «АҚШ-тың Гайана Республикасындағы Миссиясының Басшысының орынбасары Ричард Дуайрді, халықаралық қорғауға алынған адамды өлтіруге құлдық жасау» және басқа да байланысты айыптар бойынша өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол бес жылдан кейін шартты түрде босатылуға құқылы болды. 1987 жылғы 3 маусымда Калифорнияның Солтүстік округінің АҚШ округтік соты Лейтонның «екінші сот кезінде оған тиімді заңгерлік көмек көрсетілмегені» негізінде сот шешімін жою туралы өтінішін қабылдамады.
The investigative group was initially to consist only of press and a few members of Ryan's staff, but once the media learned of the trip the entourage ballooned to include, among others, concerned relatives of Temple members. Ryan traveled to Jonestown with 17 Bay Area relatives of Peoples Temple members, several newspaper reporters and an NBC TV team. When Jones's legal counsel attempted to impose restrictive conditions on the visit, Ryan responded that he would go to Jonestown whether Jones permitted it or not. Ryan's stated position was that a "settlement deep in the bush might be reasonably run on authoritarian lines" Ryan left Washington and arrived in Georgetown, the capital of Guyana, 150 mile (241 km) from Jonestown, with his congressional delegation of government officials, media representatives and some members of the "Concerned Relatives". That night the delegation stayed at a local hotel where, despite confirmed reservations, most of the rooms had been canceled and reassigned, leaving the delegation to sleep in the lobby. For three days, Ryan continued to negotiate with Jones's legal counsel and held perfunctory meetings with embassy personnel and Guyanese officials. While in Georgetown, Ryan visited the Temple's Georgetown headquarters in the suburb of Lamaha Gardens. He asked to speak to Jones by radio. Sharon Amos, the highest ranking Temple member present, told Ryan that he could not, because his visit was unscheduled. but Temple member Vernon Gosney handed NBC correspondent Don Harris (mistaking him for Ryan) a note that read "Vernon Gosney and (Temple member) Monica Bagby: please help us get out of Jonestown". Jones was made aware of the note, and Gosney tried and failed to impress upon Ryan the extreme danger that his delegation was now in. Against Ryan's protests, Dwyer ordered Ryan to leave, but he promised to return later to address the dispute. The gunmen riddled Ryan's body with over 20 bullets before shooting him in the face. The passengers on the Cessna subdued Layton and the survivors on both planes fled into nearby fields during and after the attack. Temple defectors boarding the truck to Port Kaituma had said of Layton that "there's no way he's a defector. He's too close to Jones." Layton was the only former Temple member to be tried in the United States for criminal acts relating to the murders at Jonestown. He was convicted on four different murder related counts. On March 3, 1987, Layton was sentenced to concurrent sentences of life in prison for "aiding and abetting the murder of Congressman Leo Ryan", "conspiracy to murder an internationally protected person, Richard Dwyer, Deputy Chief of Mission for the United States in the Republic of Guyana", as well as 15 years in prison on other related counts. He was eligible for parole in five years. On June 3, 1987, the United States District Court for the Northern District of California denied Layton's motion to set aside the conviction "on the ground that he was denied the effective assistance of counsel during his second trial".
Ескерткіш
"Бейбітшілік үшін ардагерлер" 124-тарауы Лео Дж. Райанның естелігіне арналған тарау деп аталды.
Жерлеу
Райанның денесі АҚШ-қа қайтарылып, Калифорния штатының Сан-Бруно қаласындағы Голден Гейт ұлттық зиратына жерленді. Оның ресми Конгресс Мемориалдық қызметтері "Лео Дж. Райан – Мемориалдық қызметтер – АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенатында өткізілген, сонымен қатар сөздер жинағы" атты кітапқа жинақталды. Райанның кіші қарындасы Шаннон оның жерлеу рәсіміне келген қолдаушылардың көптігіне және "шынайы, адал қайғының" күшеуіне таңқалғанын айтты.
Мұра мен құрмет
1983 жылы АҚШ Конгресі Райанды, қызмет барысында қаза тапқан жалғыз конгресс мүшесі ретінде, Конгресс Алтын медалімен марапаттады; Президент Рональд Рейган заңға қол қойды. Рейган медаль туралы айтқан сөзінде: "Лео Райанның сайлаушыларына деген қамқорлығы соншалық, ол өзінің округіндегі көптеген адамдарға тиетін деп хабарланған Джонстаундағы зұлматты жеке өзі тергеп көрді" деді. 1984 жылы Калифорния штатының Сан-Бруно қаласындағы Ұлттық архивтер және құжаттар орталығы, Конгресс арқылы бірауыздан қабылданған және Рейган қол қойған заңмен оның құрметіне Лео Дж. Райан федералдық ғимараты деп аталды. 1998 жылы Райанның бұрынғы көмекшісі Джеки Спиер Калифорния штатының Сенатына сайланды. 2008 жылы ол Калифорнияның 12-ші сайлау округінен АҚШ Конгресіне өткізілген сайлауда жеңіске жетті, оның көп бөлігі бұрын Райанның сайлау округі болған. 2013 жылдан бері ол штаттың 14-ші сайлау округі болып табылады.
Қыздары
Шэннон Джо Райан (1952 жылы туған), Райанның үлкен қызы, Раджниш қозғалысына қосылды. 1981 жылы Бхагуан Орегонға көшіп келгеннен кейін, ол оның Раджнишпурам деп аталатын коммунасына қосылды. Ма Амрита Притам деген есімді алып, 1982 жылдың желтоқсанында ол да коммунада тұратын тағы бір мүшеге үйленді. Патрисия Райан (1953 жылы туған) Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінен мемлекеттік басқару саласында магистр дәрежесін алды және 2001 жылдан 2012 жылға дейін Калифорния психикалық денсаулық директорлары қауымдастығының (қазір Калифорнияның мінез-құлық денсаулық директорлары қауымдастығы) атқарушы директоры болып қызмет етті. 1980 жылдары ол ерікті болып қатысып, кейіннен ұлттық Культ-білім беру желісінің басқарма төрағасы болды. Эрин Райан (1958 жылы туған) Калифорния университетінің Гастингс заң колледжін бітірген және 1992 жылға дейін Орталық барлау агенттігінде барлау аналитигі болып жұмыс істеді. Содан кейін Нью-Йоркте сегіз жыл кондитер болып жұмыс істеді. 2000 жылы Эрин Райан әкесінің бұрынғы көмекшісі, Калифорния сенаторы Джеки Спиерге көмекші болды. Сол жылы оның қызы Эрин Райан, Спиердің көмекшісі, Оуклендтегі Эвергрин зиратында Джонстаунда қайтыс болғандардың естелік шарасына қатысты. Лео Райанның қайтыс болған күнінің әр жылдығында Джеки Спиер мен Патрисия Райан оның Алтын қақпа ұлттық зиратындағы қабіріне барады. Президент Джордж Буш 2008 жылдың 21 қазанында оны заңға қол қойды. 2008 жылдың 17 қарашасында Спиер пошта бөлімшесінің ашылу салтанатында сөз сөйледі. Оның айтуынша:
Кейбір адамдар – тіпті, оның қазасынан кейін отыз жыл өткен соң да – оның ниеттерін немесе іс-қимылдарының дұрыстығын күмәнданады. Бірақ Лео сынды жақтырмады. Лео Райан ешқашан өзін танымал ету үшін бірдеңе жасаған емес. Ол дұрыс деп білгенін істеуге көбірек қызығушылық танытты.
Танымал мәдениетте
Райан Джонстаундағы жаппай кісі өлтіру/өзін-өзі өлтіру туралы фильмдерде бейнеленген, соның ішінде актер Джин Барри 1979 жылғы «Гуана: Ғасыр қылмысы» фильмінде және Нед Битти 1980 жылғы «Гуана трагедиясы: Джим Джонстың оқиғасы» телесериалында сомдады. Оның қанымен өлтірілуі туралы «Джонстаун: Халық ғибадатханасының өмірі мен өлімі» (2006) деректі фильмінде, «Тарих» арнасының «Cults: Dangerous Devotion» және «Джонстаун: Paradise Lost» (2006) деректі фильмдерінде, сондай-ақ Райанның қанымен өлтірілуінің 30 жылдығы мен Джонстаундағы жаппай өзін-өзі өлтіруге арналған «Джонстаунның куәсі» (2008) MSNBC туындысы талқыланды. 2012 жылы National Geographic арнасының «Seconds From Disaster» бағдарламасының алтыншы маусымында «Jonestown Cult Suicide» атты эпизод көрсетілді, онда Райанның қанымен өлтірілуі қайта жаңғыртылды.