Кіріспе
Диңгез қайықтарымен жарыс спорты. Дингилермен жарысу – дингилерді пайдаланатын жарыстық спорт түрі, олар кішкентай қайықтар, олар ескек қайықтар, моторлы немесе желкенді болуы мүмкін. Дингилермен жарыс қазіргі заманғы желкенді дингилердің корпусының дизайны, желкендерінің материалы, желкен жабдығы және жоғары жылдамдықпен сырғанау, трапеция қолдану сияқты техникаларына әсер етті.
Жарысты қайықта жүзуді ұйымдастыру
Диңкелік жарыстар Дүниежүзілік желкендеу федерациясының (World Sailing) қанатымен өтеді. Корольдік яхта қауымдастығы (Royal Yachting Association), Ұлттық мектеп желкендесу қауымдастығы (Ұлыбритания) және Канадалық яхта қауымдастығы (Канада) сияқты ұйымдар бұл спортты ұлттық деңгейде ұйымдастырып, реттейді. Желкенді диңкелік қайықтар халықаралық, ұлттық, аймақтық, қауымдастық, клуб және кластық деңгейде жарысады, мұнда әр төрт жыл сайын жаңарып отыратын ISAF халықаралық жарыс ережелері қолданылады. Олимпиадалық үшбұрыш сияқты әртүрлі трассалар пайдаланылады. Халықаралық мүгедектер желкендесу қауымдастығы (IFDS) – ISAF-тың бүкіл әлемде мүгедектердің желкендесуіне жауапты ресми ұйымы. IFDS әлемдік яхта қауымдастықтарымен бірлесіп, аймақтық жарыстарды Паралимпиада ойындарына дейін өткізеді, сондай-ақ ISAF жарыс ережелерін мүгедектердің қажеттіліктеріне бейімдейді. Көптеген стандартты қайықтар мүгедектерге қолайлы, оларды түрлі бейімдеулер арқылы қолжетімді етуге болады. Бүгінде мүгедектерді ескере отырып, жаңадан көптеген қайықтар жасалып, оларды мүгедектер кеңінен пайдалануда.
Жарыс жолы
Көбінесе шағын қайықтар желге қарсы және желге қарай жүгірілетін трассада жарысады. Старт/финиш сызығы желге перпендикуляр орнатылады, бір шетінде комитет қайығы, екінші шетінде буй болады. Бастау сигналынан кейін, қатысушылар сызықты кесіп, келесі белгіге қарай жарыса бастайды. Келесі белгі – желге қарсы белгі деп аталады. Желге қарсы белгі старт/финиш сызығынан тікелей желдің бағыты бойынша орналасады. Қатысушылар белгіні сағат тіліне қарсы айналып өтуі керек, белгіні қайықтың сол жағында қалдыра отырып. Желге қарсы белгіні айналып өткеннен кейін, флот енді желге қарай белгіге беттейді. Желге қарай белгі желге қарсы белгіден тікелей төмен, старт/финиш сызығынан төмен орналасады. Теңізшілер де бұл белгіні сағат тіліне қарсы айналып өтеді. Айналып өткеннен кейін, қатысушылар желге қарсы бағытта финиш сызығын кесіп өтеді. Трасса белгілерді бірнеше рет айналуды талап етуі мүмкін. Барлық трассалар желге қарсы және желге қарай болмайды. Олардың арасында үшбұрыштар, ығысқан белгілер, қақпалар және төртбұрыштар кездеседі. Кейде финиш желге қарай орналасады, желге қарсы емес.
Бермудаға арналған қайықтар жарысы
Бермудада қазіргі кезде шағын желкенді кемелерде дерлік барлық жерде қолданылатын Бермудалық теңіз тораптарын олардың ең таза түрінде көруге болады. Осы тораптарды пайдаланатын "Бермуда Fitted Dinghy" қайықтарында колонияның яхта клубтары жыл сайын өткізілетін жарыстар сериясына қатысады. Осы типтегі алғашқы жарыс 1880 жылы өткізілді, бұл үлкен Бермуда шлюптерін, олардың да үлкен кәсіби экипаждарымен бірге жарыстыруға байланысты туындаған шығындарды азайту мақсатында жасалған болатын. BFD жарыстары тек әуесқойларға арналған, бірақ әр қайықта алты адамнан тұратын экипаж болады.
Бір адаммен немесе бірден артық экипажмен
Жарыс қайықтарының көпшілігі бір адамға арналған (бір қолды) болып саналады, мысалы, Laser, RS Vareo немесе екі адамға арналған (екі қолды), мысалы, 470, 505, Heron, Tasar, Flying Junior, International Fireball немесе International Fourteen. Жарыс кезінде экипажда екі адамнан астам болатын кейбір қайықтар бар, әдетте ауыр күндізгі қайықтар, сондай-ақ жоғары өнімділікке ие, Австралияда жасалған skiff типтес қайықтар. Кейбір сыныптарда балаларға белгілі бір жасқа дейін екі адаммен жүзуге рұқсат етіледі, содан кейін олар бір адаммен жарысуға міндетті. Heron сияқты кейбір екі адамдық қайықтар ересек пен балаға өте қолайлы, ал Tasar сияқтылары салмақ шектеулеріне ие, бұл олардың екі ересек немесе ересектерге жақын адамдармен бәсекелестікке түсуін қамтамасыз етеді. Кейбір жоғары өнімділік сыныптарында салыстырмалы деңгейде өнімділікке қол жеткізу үшін салмақты теңестіру де қолданылады.
Бір жоба немесе даму класы
Саяу қайықтар қатаң түрде бір үлгіде жасалуы мүмкін, қайықтар арасында ешқандай айырмашылық болмайды және құрылысты қатаң бақылайтын ережелер болады. Бұл бәсекеде ең жаңа өнімді кімге қол жеткізе алатыны емес, теңізге шығу шеберлігі маңызды болуына мүмкіндік береді, алайда қайықтың салмағы, желкеннің жасы мен сапасы тіпті қатаң бір үлгідегі сыныптарда да ерекшелену факторы болуы мүмкін. Екінші жағынан, даму сыныптарында соңғы технологияларды тәжірибелеуге кең мүмкіндік бар. Көптеген сыныптар осы екі шектің арасында орналасады және қайықтар арасында белгілі бір шектеулі өзгерістерге рұқсат береді; мұндай жағдай бірнеше қайық жасаушысы бар сыныптарда жиі кездеседі. Бір үлгідегі қайықтар қатаң түрде бақылануы мүмкін, мысалы, кең таралған «Лазер» моделінде, барлық қайықтар бірдей қалыптарда зауытта жасалады, бірдей тіреулермен және желкендермен жабдықталады. Қатаң бір үлгідегі қайықтар экипаждың салмағына өте сезімтал. Басқа бір үлгідегі сыныптар, мысалы, «Еуропа» және «Ұшқыш голландиялық» (1960-1992) корпус өлшемдерінде белгілі бір шектеулі ауытқуларға рұқсат береді. Бұл ауытқулар әртүрлі қайық жасаушылар жасаған қайықтарға белгілі бір еркіндік беру үшін жасалған болса да, көбінесе кейбір жасаушылардың қайықтары жылдам деп есептеледі, себебі олар ауытқуларды пайдаланып, сәл өзгеше корпус пішінін жасайды. Мұндай бір үлгідегі конструкция, әдетте, тіреулерді, желкендерді және палуба орналасуын таңдауда көбірек еркіндік береді. «Ұлттық 12» және «Мерлин зымыраны» сияқты шектеулі сыныптар бұрын бір үлгідегі қайықтар деп аталған, қайықтарды бәсекеге қабілетті ұстайтын, бірақ иесіне қайықты өз қалауынша және салмағына бейімдеуге мүмкіндік беретін қатаң ережелермен реттелген. «Халықаралық Мотыл» және «Халықаралық С классындағы» катамаран сияқты толық даму сыныптары спорттың ең соңғы жетістіктерін көрсетеді, флоттар өте әртүрлі және көбінесе соңғы идеялар мен технологияларды қолданады, соның ішінде желкендердің орнына гидрофойлдар мен қатты қанаттарды. Ең көне белгілі бір үлгідегі желкенді қайық – «Су шанағы». Томас Миддлтон 1887 жылы барлық орталық тақталары бірдей салынған және орнатылған бір үлгідегі желкенді қайықтар идеясын ұсынды. Бірінші жарыс 1887 жылдың 12 сәуірінде Кингстаун (қазіргі Дун Лаугер) портында өтті. «Су шанағы» клубы жазғы маусымда әр сәрсенбі сайын Дун Лаугерде «Су шанағы» қайықтарымен жарысады.
Олимпиадалық қайықта жүзу
Қазіргі Олимпиадалық желкендесуге ерлер мен әйелдер үшін бірнеше жеңіл қайық кластары кіреді: Лазер (ерлер), Лазер Радиал (әйелдер), 470 (аралас), Nacra 17 катамараны (аралас), 49er скифі (ерлер) және 49erFX скифі (әйелдер). 49erFX корпусы ерлердің 49er скифімен бірдей, бірақ әйелдер экипаждарына сәйкес келгендей, мачтасы мен желкендерінің ауданы сәл кішірейтілген.
Мектеп спорт түрінде
Әлемдегі көптеген орта мектептер мен университеттер кішкентай қайықтармен (диңгилермен) жарысуды клубтық немесе университеттік спорт түрі ретінде қабылдады. АҚШ-та орта мектептегі желкенді спортты Интершколалық желкенді спорт қауымдастығы басқарады. АҚШ-тағы колледждердегі желкенді спортты Колледждер аралық желкенді спорт қауымдастығы басқарады. Екі ұйым да 20 ғасырдың басынан бері үздіксіз қызмет етеді, және шындығында, колледждердегі жарыстар 1928 жылы басталды. Канададағы колледждердегі желкенді спортты қазір 2010 жылы құрылған Канадалық колледждер аралық желкенді спорт қауымдастығы басқарады. Ұлыбританияда орта мектептегі желкенді спортты Ұлттық мектептік желкенді спорт қауымдастығы басқарады. Олар жыл сайын 6 ірі шара ұйымдастырып қана қоймай, сонымен қатар мұғалімдерге қолдау көрсетеді, білім беруді қызықты әрі көңілді ету үшін желкенді спортты пайдаланады. Олар сондай-ақ мектептерге, желкенді спорт клубтарына және жастар клубтарына жастарды қауіпті іс-шараларға тартуға байланысты заңдық міндеттемелерді орындау бойынша көмек көрсетеді. 2012 жылы олар құрылғандарына 50 жыл толады. Көптеген мектеп бағдарламалары кем дегенде 6 диңгиден тұратын флотқа ие, ал жақсы қаржыландырылатын бағдарламаларда көбінесе 20-дан астам диңги, сондай-ақ қолдау көліктері мен жалақы төленетін жаттықтырушылар болады. Мектептер көбінесе жергілікті яхт-клубтармен ынтымақтасып, флоттарын бөліседі. Мектептер күз және көктем маусымдарында аймақтық округтерде жарысады, содан кейін аудандық чемпионаттар арқылы іліккен жағдайда ұлттық чемпионат регатасында бақ сынасады. Сонымен қатар, мектептер командалық жарыстарда да қатысады, онда олар басқа мектептермен жеке-жеке бәсекелесе алады. Көптеген клубтар жас теңізшілер үшін жасөспірімдер бағдарламаларын да демеушілік етеді. Жас желкеншілер әдетте клубтық жарыстарда қатысады және егер талапкер болса, US Sailing және халықаралық деңгейде ұйымдастырылатын ұлттық жарыстарда да бақ сынасады.
Айыптылар жарыстары - түрлі қайық жылдамдықтары арасында ойын алаңын теңестіруге тырысу
Аралас флоттағы жарыстар (әртүрлі кластағы қайықтар, әртүрлі жастағы, салмағы және қабілеттері бар теңізшілер) мүмкіндіктерді теңестіру негізінде ұйымдастырылуы мүмкін. Ең көп қолданылатын мүмкіндіктерді теңестіру жүйесі – Портсмут шкаласы, ол аралас флоттағы әрбір қайық класына әртүрлі рейтинг тағайындайды және (кем дегенде теория бойынша) әр қайыққа жеңуге тең мүмкіндік береді. Мүмкіндіктерді теңестіру жекелеген түрде де болуы мүмкін (кейде «есептелген шкала» деп аталады), бұл теңізшінің бұрынғы жарыстардағы нәтижелерін ескереді, сондықтан тәжірибесіз теңізші маусым немесе регата барысында бұрынғыдан гөрі айтарлықтай жақсы өнер көрсетсе, мүмкіндіктерді теңестіру арқылы жеңіске жете алады. Өкінішке орай, кейбір қайықтар кластары өздерінің ерекше мүмкіндіктерді теңестіруіне байланысты жақсы немесе нашар өнер көрсетеді, ал қайықтар өзгертілгенде мүмкіндіктерді теңестіру жүйесі көбінесе жаңартуды ұстап қалмайды. Дегенмен, көптеген әртүрлі кластармен жарысатын үлкен флот үшін мүмкіндіктерді теңестіру жүйесі жақсы жұмыс істейтін сияқты.
Сынып, қауымдастық, клуб
Клубтарда әдетте бір күні бірнеше түрлі кластар жарысады, көбінесе бір уақытта бір маршрутты жүзіп өтеді, немесе кейде әр класс бірнеше минут айырмасымен старт алады. Белсенді клуб теңізшілері өздерінің облыстық және ұлттық қауымдастықтарымен бірге жарыстарға қатысады. Қауымдастықтар көбінесе тек бір типті қайықтарға арналған, бірақ әдетте бірнеше дивизионда бәсекелес қатысушылар болады.
Моторлы қайықтар жарысы
Моторлық қайықтармен жүргізілетін жарыстарға Австралиядағы Dinghy Derby жарысы кіреді, онда Stacer 319 Proline үлгісінің өзгешелігі болып табылатын алюминий қайықтар қолданылады.