Кіріспе

Пошталық мақсатта шығарылмаған марка. Филателияда "сүйкімді марка" – пошта маркасына ұқсас, бірақ мемлекеттік басқару органымен пошта мақсатында шығарылмаған белгі. Мұндай маркалардың көптеген түрлері бар, мысалы, кәсіпорындар, шіркеулер, саяси немесе коммерциялық емес ұйымдар жарнамалық мақсатта басылатын түрлері. Бұл термин пошталық картондарға басылған маркаларды қамтиды.

Этимология

Аты әйгілі «Күлшекей» халық ертегісінің басты кейіпкерінен, отбасында кемсітілген, ең төмен саналып келген қаһарманнан алынған. Сол сияқты, «Күлшекей» маркалары да қадір-қасиеті жағынан пошта маркаларынан төмен саналды.

Түрлері

Асқабақ маркалары не екенімен анықталады, сондықтан олардың көптеген түрлері бар және бұл термин көбінесе кең мағынада түсіндіріледі. Әдетте осы санатқа жататын заттар: плакат маркалары, үгіт-насихат таңбалары, естелік стикерлер, мойындалмаған елдер немесе үкіметтер шығарған маркалар, Рождество және Пасха мөрлері сияқты қайырымдылық таңбалары, көптеген телеграф маркалары, кейбір теміржол маркалары, кейбір жергілікті маркалар және жарнама немесе ойын-сауық үшін жасалған әшекейлік бұйымдар. Салық маркаларын да асқабақ маркалары деп санауға болады, бірақ олар әдетте ресми мемлекеттік органмен шығарылады, сондықтан олар жеке жіктеледі. Кейбір телеграф, теміржол және басқа да маркалар мемлекеттік органдармен шығарылуы мүмкін, бірақ олар пошта мақсатына арналмағандықтан, асқабақ маркаларының қатарына жатады. Үндістан Ұлттық Армиясы (Азад Хинд) өз науқанының аясында он марка шығарды. 1951 жылдан 1966 жылға дейін ЮНЕСКО 41 "сыйлық маркасын" шығарды. Олар асқабақ маркалары саналады және ұйымға қаражат жинау үшін шығарылды. Бұл серияның ерекшелігі – халықаралық ынтымақтастыққа негізделгендігі. Көбінесе оларды мамандандырылған саудагерлерден алуға болады. Суретші және анархист Клиффорд Харпер, оның отбасы почта қызметінде жұмыс істеген, Пьер Жозеф Прудон ("мүлік – ұрлық"), Оскар Уайльд, Эмма Голдман және Эмилиано Сапата сияқты анархист тұлғаларының суреттері бар "революциядан кейінгі поштаға" арналған маркаларды жасады. Колин Уорд Харпермен бірлесіп 1997 жылы "Маркалар: Анархистік пошта маркаларының дизайны" атты кітап жариялады, онда Уорд анархистер мен пошта маркалары тақырыбында эссе жазды. Мемлекетке қарсы хабарламалары бар қайырымдылық маркалары жұмысшы одақтарында пайда болды, мысалы, Конфедерасьон Насьональ дель Трабахо және Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары тарапынан басылғандары. Еврей Ұлттық қоры 1901 жылдан бері сионизм идеологиясын насихаттап, өз маркаларын шығарып келеді.

Желі жолдарының ресми емес мөртаңбалары

Ұлыбританияда теміржол хат қызметі, 1891 жылдан бері көптеген британдық теміржол компаниялары ұсынған арнайы мүмкіндік, әртүрлі таңбалар мен жапсырмаларды жасады, олар бастапқыда қызметтің ресми талабы болған. Қазіргі уақытта ресми лицензияланған мұражай теміржолдарының қызметтеріне Festiniog Railway Letter Service кіреді. Ұлыбритания теміржол хат маркаларында осы ресми және бір кезде маңызды британдық пошта қызметін пайдалану үшін әрқашан ақы көрсетіледі (көбінесе, тіпті Виктория дәуірінде де, қазіргі пошта бағасынан жоғары бағаланған, оған қоса тұрақты пошта маркаларымен төлеу қажет болған).

Дизайн

Cinderella таңбаларының дизайны, әдетте, почталық марка дизайнының принциптерін қатайды, бірақ оларда ел атауы болмауы мүмкін, оның орнына іс-қимыл жасайтын ұйым немесе мақсат, немесе номиналдық құны көрсетіледі. Кейде ойдан шығарылған ел немесе номиналдық құн кездесуі мүмкін.

Жинақтау

Көптеген "күлше маркалары" (cinderella stamps) жиі кездесетін болса, ал басқалары жекеменшікпен шектеулі санда шығарылған, олар көпшілікке беймәлім және өте сирек болуы мүмкін. "Күлше маркалары" әдетте марка коллекциялаудың негізгі каталогтарында тізімделмейді; егер тізімделсе, әдетте басылымның жеке қосымшасында болады, сондықтан оларды кейде "кітаптың соңындағы маркалар" деп атайды. Онлайн каталогтар "күлше маркаларын" қамтиды және оларды әдетте эмиссия түрлерінің бірі ретінде көрсетеді. "Түсім маркалары" (revenue stamps) FIP (Fédération Internationale de Philatélie) ішінде мойындалған бәсекелестік санаты болып табылады және басқа "күлше маркаларынан" айырмашылығы, олардың өз комиссары бар. Ұлыбритания мен Австралияда "күлше маркаларын" зерттейтін клубтар бар, олардың екеуі де әлемнің кез келген жерінен мүшелерді қабылдайды. Көптеген елдерде "күлше филателиясының" (cinderella philately) өзіндік атауы бар, мысалы, Францияда және Германияда – Эриннофилия, ал Италияда – Эриннофилия.