Кіріспе

Француз дворяны, заңгер және мемлекет қайраткері (1753–1824)

Жан Жак Режис де Камбасерес, Парма герцогы (ʒɑ̃ ʒak ʁeʒis də kɑ̃baseʁɛs, 18 қазан 1753 – 8 наурыз 1824), Француз революциясы мен Бірінші империя кезінде француз дворяны, заңгер, франкмасон және мемлекет қайраткері болды. Ол ең әйгілісі Наполеон кодексінің авторларының бірі ретінде танылады, ол әлі күнге дейін француз азаматтық құқығының және көптеген елдердегі француз үлгісіндегі азаматтық құқықтың негізін құрап келеді.

Ерте өмір

Камбасерес Монпельеде заңгерлік әулеттен шыққан. Балалық шағы салыстырмалы түрде кедей болғанымен, оның інісі Этьен Юбер де Камбасерес кейін кардинал, ал әкесі Монпелье қаласының мэрі болды. 1774 жылы Камбасерес Экс колледжінде заң мамандығын бітіріп, Тулузадағы есеп және қаржы сотында кеңесші болып әкесінің орнын басты. Ол 1789 жылғы француз революциясын қолдады және Версальдегі Генерал штабтар отырысында дворяндардың делегациясын үкімет екі есеге арттырған жағдайда Монпелье дворяндарынан қосымша депутат ретінде сайланды. Алайда, делегация саны артпағандықтан, ол өз орнына отырмады. 1792 жылы ол 1792 жылдың қыркүйегінде жиналған және Бірінші француз республикасын жариялаған Ұлттық конвенцияда Геро департаментін өкілдік етті.

Ұлттық конвенция

Революциялық тұрғыдан алғанда, Камбасерес орташа республикашыл болды және Ұлттық конвенцияда орталықтан солға қарай отырды. Людовик XVI-ның сотында ол Конвенттің сот ретінде отыруға құқығы жоқ екенін айтып наразылық білдірді және корольге өзінің қорғанысын ұйымдастыруға мүмкіндік беруді талап етті. Дегенмен, сот басталғанда, Камбасерес Луиді кінәлі деп таныған көпшілікпен бірге дауыс берді, бірақ жазаны заң шығару органы ратификациялағанша кейінге шегеруді ұсынды. Оның құқықтану білімі барлық тарапқа пайдалы болды; ол баршаның досы, ешкімнің жауы емес еді. Кодекс 1804 жылы Бонапарт (Наполеон императоры ретінде) жарияланды. Нәтижесінде, Наполеон кодексі Камбасерес пен төрт заңгерден құралған комиссияның еңбегі болды. Кодекс – рим құқығының жеңіл өңделген түрі, солтүстік Францияда (Париж әдет-ғұрыптары) әлі де қолданылып келе жатқан франктер заңдарынан алынған шағын өзгерістермен бірге. Кейіннен Кодекс Наполеонның Польша, Италия, Нидерланды, Бельгия және Батыс Германияны басып алуы арқасында кеңейтілді. Осылайша, Камбасерес еңбегі еуропалық құқық тарихына зор әсер етті. Алайда, Кодекстің нұсқалары қазіргі таңда Квебекте (ол ешқашан Наполеонның билігінде болған емес) және Луизианада ғана қолданыста, ол Наполеонның билігінде қысқа ғана уақыт болды. Наполеон кодексі азаматтық құқықпен айналысты, ал қылмыстық құқық, қылмыстық процессуалдық және азаматтық процессуалдық кодекстер одан кейін жарық көрді.

Наполеонмен өмір (1804-1815)

Камбасерес Бонапарттың билікті өз қолына шоғырландыруына қарсы болды (бұл 1804 жылғы 18 мамырда Бірінші француз империясының жариялануымен аяқталды), бірақ Наполеонның басшылығында жоғары лауазымда қалды: Империяның архи-канцлері және 1815 жылдың 2 маусымынан 7 шілдесіне дейін Лордтар палатасының президенті. Ол сондай-ақ Империяның князі болды және 1808 жылы Парма герцогы (французша: duc de Parme) атағын алды. Монархия қайта орнатылғаннан кейін, ол революциялық әрекеттері үшін тұтқындалу қаупіне ұшырады және 1816 жылы Франциядан қуылды. Оның Людовик XVI-ның өлім жазасына кесілуіне қарсы болғаны оның пайдасына болды, ал 1818 жылдың мамырында Франция азаматы ретіндегі оның азаматтық құқықтары қайта жаңартылды. 1815 жылдан бастап Камбасерес Камбасерес герцогы атағын пайдаланды (Империя құлағаннан кейін Парма герцогтығы бұрынғы императрица Мария Луизаға өтті). Ол Француз академиясының мүшесі болды және 1824 жылы қайтыс болғанға дейін Парижде тыныш өмір сүрді.

Жеке өмір

Францияда гомосексуализмді қылмыс деп санамау үшін Камбасерес жауапты деген кең тараған пікір қате. Француз революциясына дейін содомия патша заңдары бойынша өлім жазасына кесілген қылмыс болып саналған. Жазасы – өртену болды. Алайда, ер адамдардың өте аз бөлігі содомия үшін сотталып, өлім жазасына кесілді (он сегізінші ғасырда бестен аспады). Полиция ұстаған содомдықтар көбінесе ескертумен босатылып, ең көп жағдайда бірнеше апта немесе ай бойы түрмеде қалады. 1791 жылы Ұлттық құрылтай француз қылмыстық заңын қайта қарап, дінге негізделген түрлі құқық бұзушылықтарды, соның ішінде дінге қарсы сөздерден арылды. Содомия нақты айтылмады, бірақ «дінге қарсы қылмыстар» деген жалпы атаумен қамтылды. Қоғамдық пікірталас болмағандықтан, оның себептері белгісіз қалды (осыған ұқсас жағдай Ресей революциясының алғашқы жылдарында болды). Камбасерес гомосексуал болды, оның сексуалдық бағдары жақсы белгілі болды және ол оны жасыруға тырыспады. Ол үйленбеді және басқа еркектермен араласып жүрді. Наполеонның осы тақырыпта бірнеше әзіл айтқандығы жазылған. Камбасерес әйелді миссияға алғанын естіген Наполеон: «Менің құттықтауым, енді сіз әйелдерге жақындап қалдыңыз ба?» деді. Роберт Бадинтер бірде француз Ұлттық жиналысында гомосексуалдардың сексуалдық келісім жасын реформалау туралы пікірталас кезінде Камбасересті Корольдік сарай бақшасында «Танте Урлурет» деп атағандарын айтты. Бірақ шын мәнінде, Камбасерес гомосексуалдарды заң жүзінде қудалауды тоқтатуға жауапты емес еді. Ол Наполеон кодексін әзірлеуде маңызды рөл атқарды, бірақ бұл азаматтық құқық кодексі болды. Оның 1810 жылғы қылмыстық кодекске қатысы болмады, ол сексуалдық қылмыстарды қамтиды. 1810 жылғы қылмыстық кодекстің авторлары еркектер арасындағы гомосексуализмге қарсы заңды қайта енгізуге мүмкіндігі болды, бірақ олар мұны қарастырған деген ешқандай дәлел жоқ. Бұл Камбасерестің ықпалымен байланысты емес, жақында жасалған зерттеулер көрсеткендей. Алайда, Наполеон шенеуніктері гомосексуализмнің ашық білінуін «қоғамдық әдепсіздікке қарсы қылмыстар» сияқты басқа заңдар арқылы басып тастай алды. Дегенмен, полиция бақылауына және мазақтауға қарамастан, революциялық және Наполеон дәуірі гомосексуалдар үшін салыстырмалы еркіндік кезеңі болды және Еуропада гомосексуализмге заңмен төзімділік дәуірін ашты. Наполеонның жаулаулары Наполеонның қылмыстық кодексінің принциптерін (соның ішінде гомосексуализмді қылмыстан босатуды) Бельгия, Нидерланды, Рейнланд және Италия сияқты Еуропаның көптеген басқа бөліктеріне енгізді. Басқа мемлекеттер де француз үлгісін ерікті түрде қабылдады, мысалы, 1813 жылы Бавария және 1822 жылы Испания. Оның гомосексуализмі туралы әзілдермен қатар, әріптестері оның шексіз тамақтанып жеуін де мазақтап отырды. Наполеон болмағанда кеңес отырысында ол болса, кездесу түскі асқа дейін аяқталады деп барлығы білген.

Фримасондық

Камбасерес 1775 жылы Монпельедегі "Les Amis Fidèles" ложасына қабылданды. Наполеон билігі тұсында император оған Франциядағы масондықты қадағалауды тапсырды. 1805 жылдан 1815 жылға дейін ол Францияның Ұлы Шығысының Ұлы шебері Жозеф Бонапарттың көмекшісі болды және француз масондығының революциядан кейінгі жаңаруын басқарды. Оның қызмет ету кезеңінде 1200-ден астам ложа құрылды.