Кіріспе

Калифорниядағы I 805 мемлекетаралық тас жолы Сан-Диего арқылы солтүстікке қарай жалғасады, онда ол SR 94 және Мартин Лютер Кинг-младший атындағы тас жолын қиып өтеді. Сан-Диего арқылы өтетін автокөлік жолы SR 15 тас жолының жалғасымен қосылады. Содан кейін ол Адамс даңғылын алып жүретін Хазард ескерткіш көпірінің астынан өтетін Эль Кахон бульварын қиып өтеді. Виадук – бұл Джек Шрейд алмасуының жоғарғы қабаты, ол I 8 тас жолы арқылы орналасқан, Миссия аңғарының оңтүстік жағында жатыр және виадуктың астынан тік бұрышпен өтеді. Бұл Сан-Диего округіндегі жалғыз симметриялық көп қабатты алмасу. Сан-Диего трамвайы да аңғардың төменгі жағында виадуктың астында жүреді. I 805 тас жолынан солтүстікке қарай бара жатқан жергілікті көліктер үшін SR 56 және Кармел Маунтин Роуд параллель жол арқылы қолжетімді; SR 56-дан батысқа қарай келе жатқан көліктер жергілікті айналма жолдан I 805-ке қосыла алады. Бұл – ел экономикасы, қорғанысы және көлік инфрақұрылымы үшін маңызды саналатын Ұлттық тас жолдар жүйесі, оны Федералдық тас жолдар басқармасы анықтайды. 2013 жылы I 805 тас жолының оңтүстік соңында тәуліктік орташа көлік қозғалысы (AADT) 41 500 құрады, ал Бонита жолы мен SR 54 арасында – 262 000, соңғы көрсеткіш осы тас жол үшін ең жоғары AADT болды.

Құрылыс

Декеманың айтуынша, I 805 жолын жоспарлау 1956 жылы басталған. I 805 жолының бастапқы бағыты 1958 жылдың шілдесінде мемлекетаралық магистраль ретінде бекітілді. Ол 1959 жылы 241 бағыт ретінде мемлекеттік автомобиль жолдары жүйесіне және тас жол және жылдам жол жүйесіне қосылды. I 805 сол кездегі US 101 Лос-Анджелес пен Сан-Диего арасындағы қозғалысты азайтуы күтілді. 241-ші автожол 1964 жылы мемлекеттік автожолды қайта нөмірлеу кезінде 805-ші автожолға қайта нөмірленді, ал I 5 Лос-Анджелестен Сан-Диегоға дейінгі жол бойына тағайындалды. 1965 жылы одан әрі жоспарлау жүргізіліп, бағытты 1972 жылға дейін, федералды тас жолды қаржыландырудың соңғы мерзіміне дейін салу мақсатымен. Бұл аймақтағы алғашқы тас жол болмақ еді, оның орнына өз бағыты бойынша бұрынғы жол болмақ еді; мақсаты Сан-Диего айналасында Мексикаға саяхаттаушылар үшін айналма жол жасау және жергілікті тұрғындардың кіруін жақсарту еді. Маусым айына қарай Солтүстік Парк ауданындағы жол бойындағы үйлер сатылып кетті, өйткені тас жолдың алғашқы бөлігі үшін жер қажет болды. Келесі жылы Декема ішкі тас жолдың алғашқы бөлігі Home және Адамс даңғылдары арасында салынатынын растады. 1967 жылдың мамыр айында тендерлер басталды, өйткені I 5 және I 8 тас жолдарының құрылысын салу кейінге қалдырылды, олардың екеуіне де басымдық берілді. Бұл бірінші бөлік Уабаш бульварынен Мэдисон даңғылына дейін (6 км) жүреді, ал келесі бөлік I 8 алмасуын қамтиды. Р. Е. Хазард пен В. Ф. Максвелл компаниялары 1967 жылдың ортасында 11,7 миллион доллар (эквиваленті $) төмен бағамен жеңіп алды. Ескерткіштің іргетасы 25 қыркүйекте Эль-Кахон бульвары мен Боундерли көшесінде қаланды. Жеңімпаздық бағасы 20,9 миллион долларды құрады (эквиваленті $), және R. E. Hazard Contracting Company және W. F. Maxwell Company компаниясына берілді. 1969 жылдың мамырында виадукттің құрылысы басталды; бұл арада Ұлттық қала тас жол жолағын мотельдер мен мейрамханалармен, сондай-ақ сауда орталығымен дамыту жоспарларын жасады. 1969 жылдың ортасында, I 805 жолының Friars Road-тан солтүстікке қарай сол кездегі US 395-тің солтүстікке қарай 3,2 миль (5 км) жолға сауда басталды, ол SR 163 болады. Сентябрь айында J көшесінің оңтүстігінен Сан-Исдроға дейінгі құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатты, онда президент Ричард Никсонның федералды құрылыс жобаларын 75 пайызға қысқарту туралы бұйрығы Friars Road-тың солтүстік бөлігінің қаржыландыруына әсер етуі мүмкін деген алаңдаушылықтар болды. Алайда, бірнеше аптадан кейін губернатор Рональд Рейган мемлекеттік деңгейде құрылыс салуға тыйым салуды алып тастады. Бір айдан кейін Friars Road және US 395 арасындағы бөлік үшін келісім-шарт 15 миллион долларға (эквиваленті $) берілді; сол және Miramar Road-тың солтүстігіндегі бөліктер жоспарлау кезеңінде болды, ал I 8-ден оңтүстікке қарай Уабаш бульварыне дейін құрылыс жалғасты. 4 км-лік SR 52-ден Мирамар жолындағы 2,4 мильлік бөлік 1969 жылдың соңына дейін O. G. Sansome компаниясына 5,6 миллион долларға (эквиваленті $) тапсырылды. Осы арада, 4 миллион доллар (эквиваленті $) мемлекеттік қаржыландыру 1969 жылы Сан-Исдиродағы тас жолдан көшірілетіндерге тұрғын үй табуға жұмсалды. 1970 жылдың наурызына қарай, Home Avenue мен I 8 аралығындағы бастапқы бөлім аяқталды. 395-ші АҚШ-тың солтүстігіне қарай, сондай-ақ Отай Валли Роуд пен Чула Вистадағы J көшесінен жалғасатын Миссия аңғарының бөлігі әлі де салынып жатқан еді. 395-ші АҚШ-тың солтүстік бөлігіне келісімшарт жасалды. А. Бакстер корпорациясы, Е. С. Янг және Янг және оның ұлдары, Inc. үшін 7,9 миллион доллар (эквиваленті $). 6 шілдеде құрылыс басталатын алғашқы бөлім арналды және көп ұзамай Эль-Каджон бульвары мен Уабаш бульвары аралығында ашылуы тиіс еді; қалған бөлім I 8 -мен Миссия аңғарының алмасуы аяқталғанға дейін ашылмады. Сан-Исидро аймағындағы екінші шекаралық өткел Плейас-де-Тихуана аймағына жақын, оған I 805 арқылы кіруге болады, бірақ Браун-Филд маңында басқа балама қарастырылды. Тамыз айында бұл мәселе бойынша ресми зерттеу жүргізілді. Алайда, бұл тас жолдың құнына 10 миллион доллар (эквиваленті $) қосып, оны 10 жылға дейін кешіктірсе керек; сонымен қатар, шекарадан өтетін көліктердің көпшілігі Энсенада емес, Тихуанаға бағытталғаны анықталды. Осыдан кейін, Чула-Виста қаласы мемлекет тарапынан Сан-Исидро маңынан өтетін болса да, тас жолдың салудың бастапқы жоспарларын жүзеге асыруды сұрады. 1970 жылдың қыркүйегінде I 805 жолының солтүстік жартысының соңғы бөлігіне арналған сауда-саттық басталды; Мирамар жолы мен I 5 арасында; бір айдан кейін Home Avenue мен SR 94, және SR 54-тен 12-ші көшеге дейін қаржыландыру бөлінді. Жыл соңына қарай Hazard, Maxwell, және Matich компаниялары солтүстік бөлік үшін шамамен 7,2 миллион доллар (эквиваленті $) төмен баға ұсынды. Чула-Виста бөлігі Main Street-тен L Street-ке дейін 1971 жылдың ақпанында аяқталды; сол кезде бүкіл тас жолды аяқтаудың бағаланған мерзімі 1972 жылдан 1975 жылға дейін ықпал етті. Наурыз айында Миссия аңғары көпірінің аяқталу күні 1972 жылдың шілдесіне түзетілді. Бірнеше аптадан кейін қалалық кеңес тас жол құрылысынан көшірілгендерді орналастыру үшін 102 үйлі жылжымалы үйлер паркін бекітті. Otay Valley Road-тан Telegraph Canyon Road-қа дейінгі тас жол бөлігі 1972 жылы ашылды. 22 қазан күні I 805 жолының бірнеше салынып бітпеген бөліктеріне, Чула-Вистадан SR 75-тің оңтүстігіне дейін, аяқталған Чула-Виста бөлігінен SR 54-ке дейін, SR 54-тен National City-дегі Plaza Boulevard-қа дейін, содан SR 94-ке дейін (SR 252-мен алмасуды қоса), және содан Home Avenue-ге дейін жартылай қаржыландыру қарастырылды. Жыл соңына дейін SR 94-тен Home Avenue-ге дейінгі бөлік тендерге түсті; Guy F. Atkinson Company компаниясы шамамен 9,96 миллион долларға (эквиваленті $) келісім-шартты жеңіп алды. El Cajon қалалық кеңесінің өтініші бойынша 19 наурыз күні жаңа аяқталған тас жолмен El Cajon Boulevard-тан SR 52-ге дейін велосипедшілерге арналған Community Cycle Day ұйымдастырылды, ал ертеңі күні тас жол ашылуы тиіс еді; іс-шара кезінде шамамен 30 адам жарақат алды, ал полицейлердің пікірінше, кейбір велосипедшілер Миссия аңғары виадугіне дейін төмен құлау кезінде сағаттық жылдамдыққа жетті. Бүкіл Миссия аңғары виадугі сол айда қозғалысқа ашылды. 1973 жылғы мұнай дағдарысына жауап ретінде түзетулерге қарамастан, Imperial Avenue бөлігі бюджетте қалды. Қаңтар айының соңында I 805 SR 15 пен SR 94 арасында қозғалысқа ашылды, бірақ SR 94 алмасуындағы барлық шығулар жұмыс істемеді. SR 94 шығысқа қосылатын жолдар наурыз айында аяқталды. SR 94 пен Home Avenue арасындағы бүкіл бөлік 10,5 миллион долларға (эквиваленті $) айналды. Тас жолдың аяқталуы жақындағанда, Чула-Виста қаласының мэрі Том Гамильтон I 805 дәлізінің күтілетін дамуы және қалалық кеңес осы жоспарларға қатысты қабылдауы керек болатын шешімдері туралы алаңдаушылықтарын білдірді. Otay Valley Road-тың оңтүстігіндегі бөлік 15 миллион долларға (эквиваленті $), ал Telegraph Canyon Road пен Sweetwater Road арасындағы бөлік 12 миллион долларға (эквиваленті $) айналды. Содан Imperial Avenue-ге дейінгі бөліктің құны 10,2 миллион долларды құрады. I 805 Plaza Boulevard-тан Telegraph Canyon Road-қа дейінгі бөлігі 28 шілдеде қозғалысқа ашылды, бұл тас жол Plaza Boulevard пен SR 94 арасындағы бөлігін қоспағанда аяқталды. Тас жолдың кейбір бөліктері қозғалысқа дайын болғанымен, жабық тас жолда жүргізіп бара жатқан жүргізушілер туралы хабарлар болды, бұл туралы Калифорния жол полициясы заңсыз екенін ескертті. 3 қыркүйекте Декема тас жолдың бүкіл бөлігі ертең ашылатынын хабарлады, ол ашылмаған бөлігін соңғы тексеруден өткізді; құрылыстың жалпы құны 145 миллион долларды құрады (эквиваленті $). Алайда, Декема мемлекет тарапынан жақын арада қосымша жолдар салуға қаражат жоқ екенін хабарлады.

Танылу, өнер және сәулет

Миссия аңғарының виадугі Америка инженерлер қоғамы (ASCE) тарапынан «Сан-Диего аймағындағы 1973 жылғы үздік азаматтық инженерлік жобасы» ретінде танылды; ол Сан-Диего де Алкала миссиясының жанында орналасқан және оның бағаналары собор терезелеріне ұқсас. Көпірді салуға 600 тоннан астам болат арматура қолданылу жоспарланған, ал биіктігі I-8 тас жолынан 98 фут (30 метр) жоғары болды. Адамс даңғылындағы I-805 көпірі де 439 фут (134 метр) ұзындығымен және көпірдің екі шетіндегі екі конус тәрізді тіректерімен мойындалды; 1968 жылы Принстон университетінің инженерлік профессоры Caltrans-тен білім беру мақсатында жобаның көшірмесін сұрады. Шындығында, құрылыс бастығы осы көпірді салуды қайық жасаумен салыстырды, және ол дәстүрлі әдіспен шеттерінен ішке қарай емес, ортасынан сыртқа қарай салынды. Көпірдің ұзындығы 268 фут (82 метр), ал биіктігі 100 фут (30 метр) болуы тиіс болды. Истгейт сауда орталығы (немесе Ескі Мирамар көпірі) үшін марапаттар Федералдық тас жол басқармасынан, Сан-Диего тас жолдарын дамыту қауымдастығынан және Престестелденген бетон институтының марапаттау бағдарламасынан келіп түсті; сол кезде ол штаттағы алғашқы аркалық көпірлердің бірі болды және дәстүрлі бетон тіректерін пайдаланбады. Дегенмен, тас жол бойындағы барлық көркемдік элементтер де дау тудырмады. 1977 жылы тас жолдың солтүстік соңында орнатылған жаңа жарнама тақталарына қатысты бірнеше шағым түсті, себебі олар жағалаудың көрінісін кедергіледі. 1981 жылы I-8 торабында толық емес деп табылған заңсыз суретшілік сурет табылды; Caltrans мұндай суреттер салуға ынталандырмаса да, олардың аяқталған бөлігіне әсерленді. Суретші Арт Коул департаментке жүгінді және шөлдегі таудың күн шығысын бейнелейтін суретті аяқтауға рұқсат алды; осыдан кейін Caltrans басқа суреттерді тапсыруға тырысты. 1976 жылы Сан-Исдро сауда палатасы I-805 тас жолын Сан-Исдро тас жолы деп атауға тырысты. Алайда, 1981 жылдың тамызында I-805 тас жолына Якоб Декеманың есімі берілді, ал осы оқиғаға арналған салтанатты шаралар 1982 жылдың ақпанында өтті. Декеманың құрметіне арналған тақташа қараша айында Губернатор Драйв торабына орнатылды. I-805 тас жолын жобалаудағы еңбегі үшін Caltrans қызметкері Эд Сеттл ASCE-ден үздік азаматтық инженерлік сыйлығын алды; ол Балбоа паркі арқылы SR-163 және Сан-Диего арқылы I-5 сияқты бірнеше аймақтық тас жолдарын жобалады.

Кеңейту

I 805 тас жолының солтүстік бөлігіндегі "екі қатарлы тас жол" салу туралы алғашқы талқылау 1989 жылы басталды. Бұл тас жолдың әр бағытына қажетті екі қатарлы қозғалыс жолағын білдіреді, яғни барлығы төрт қатар. Бұл жүргізушілерді жаңа жергілікті жолақтарды пайдалануға міндеттейді. Жоба жүк көліктеріне жаңа жолақтар арқылы қозғалысқа қосылуға көмектесуге мүмкіндік береді. Алайда, жергілікті тұрғындар өз үйлерінен көріністің жоғалуына алаңдап, қарсылық білдірді, ал экологиялық белсенділер жақын жердегі батпақты жерлерге қатысты алаңдады. Басқа да наразылықтар, қандай шаралар қолданылса да, жол тығындары арта түседі және жаңа тас жол бірнеше жыл ішінде толып кетеді деген пікірді қолдады. Сан-Диего аймақтық үкіметтерінің қауымдастығы (SANDAG) 2000 жылдың ортасында құрылысқа 110 миллион доллар (қазіргі шақтағы доллармен тең) қаржы бөлді. "Екі қатарлы тас жол" құрылысы 2002 жылдың басында 182 миллион долларға басталды. Солтүстік бағытты жолақтардың ашылуы 2006 жылдың ақпанына жоспарланған. Оңтүстік бағытты жолақтар 2007 жылдың басында аяқталды. Екі жылдан кейін SR 54 көлік айырығындағы қозғалысты жақсарту мақсатында I 805 тас жолында SR 54-тен Bonita Road-қа дейін оңтүстік бағытта екі қосымша жолақ салу басталды. 2010 жылы Caltrans Chula Vista қаласындағы SR 15 және East Palomar көшесі арасында жоғары төлемді жедел жолақтар салуды ұсынды. Калифорния көлік комиссиясы (CTC) 2011 жылдың маусым айында SR 54 көлік айырығында екі кезеңге бөлінетін жұмыстарға 100 миллион доллар бөлді. Сонымен қатар, SR 52 және Mira Mesa бульвары арасында екі HOV (көптеген жолаушысы бар көліктерге арналған) жолағын салу жұмыстары жүргізілуде; бұл жобаға да 2011 жылдың қыркүйегінде CTC 59,5 миллион доллар бөлді. Осы ретте SANDAG SR 125 ақылы тас жолын сатып алып, бағасын төмендетуді жоспарлады, бұл I 805 емес, осы тас жолды пайдалануға ынталандырып, тығындарды азайтуға септігін тигізер еді. Бұл Caltrans-ке бастапқыда жоспарланған төрт жолақтың орнына екі басқарылатын жолақ салуға мүмкіндік береді. 2013 жылдың ақпанында солтүстік HOV жолақтарында құрылыс басталды, жобаның құны 86 миллион долларды құрады. Мамыр айына қарай Palomar көшесіне тікелей қосылатын жолдардың құрылысы басталды, ал Carroll Canyon Road жолдары аяқталуға жақын болды. Солтүстік жоба 2015 жылы аяқталды, ал оңтүстік HOV жолақтары 2014 жылдың наурызында 1,4 миллиард долларға ашылды, оларды әр бағытта екі жолаққа дейін кеңейту және жедел жолаққа тікелей қосылатын жол салу мүмкіндігі қарастырылды. 2012 жылғы Caltrans есебінде тас жолдың барлық ұзындығы бойынша төрт басқарылатын жолақ салу ұсынылды. Солтүстік бөлімдегі HOV жолақтары Interstate 5 тас жолындағы Sorrento Valley көлік айырығынан басталып, Governor Drive-ға дейін жалғасады. Оңтүстік бөлімдегі HOV жолақтары SR 94 және Palomar көшесінен басталады. SR 94 және Governor Drive арасындағы 11 мильдік бөлікті салу жоспарлары тас жолды кеңейту және қажетті эстакадаларды ауыстыру үшін жеткілікті қаржы жиналғанға дейін тоқтап тұр. 2016 жылы осы бөлікті салу үшін жарты центтік салық енгізілді.