Кіріспе
Американдық ғарышкер (туған 1937)
Роберт Лорел Криппен (11 қыркүйек 1937 жылы туған) – американдық зейнеткер әскери офицер және авиатор, сынақ ұшқышы, аэроғарыш инженері және зейнеткер ғарышкер. Ол төрт рет ғарышқа сапар шекті: 1981 жылғы сәуірдегі STS-1 миссиясының ұшқышы, алғашқы ғарыш шаттлы миссиясы; және 1983 жылғы маусымда STS-7, 1984 жылғы сәуірде STS-41C және 1984 жылғы қазанда STS-41G миссияларының командирі. Ол сонымен қатар Адамды орбиталық зертханасы (MOL), Skylab медициналық экспериментінің биіктік сынағы (SMEAT), ASTP қолдау тобының мүшесі және ғарыш шаттлының жақындау және қону сынақтарына (ALT) қатысты. 1986 жылы Криппен «Челленджер» апатынан кейін экипаж мүшелерінің қалдықтарын іздеу және құтқару операцияларына қатысты. Ол сондай-ақ апаттың себебін анықтау үшін жауапты комиссияның құрамында болды. Ғарышкерлік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін Криппен NASA басқару құрамында жұмыс істеді, атап айтқанда NASA штаб-пәтерінде Ғарыш шаттлының директоры, содан кейін Кеннеди ғарыш орталығының директоры болып қызмет етті. Ол сондай-ақ Lockheed Martin және Thiokol Propulsion компанияларында жұмыс істеп, Флоридада жеке өмірге шықты. Криппен көптеген наградалар мен құрметтерге ие болды, соның ішінде 2006 жылы АҚШ Конгресінің ғарыш медалі және Техас штатының Портер қаласында оның атымен аталатын мектеп. Ол Американың Аэронавтика және Астронавтика институты (AIAA) және Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамы (SETP) сияқты бірнеше ұйымның мүшесі.
Ерте өмір және білім
Роберт Криппен 1937 жылдың 11 қыркүйегінде Техас штатының Бомонт қаласында дүниеге келген. 1955 жылы Техас штатының Нью-Кейни қаласындағы Нью-Кейни орта мектебін бітіргеннен кейін Криппен Остин қаласындағы Техас университетіне аэроғарыш инженериясы мамандығы бойынша оқуға түсті. 1960 жылы ол ғылым бакалавры дәрежесін алып бітірді. Ол Tau Beta Pi және Sigma Gamma Tau ұйымдарының Техас штатындағы Alpha бөлімдеріне мүше болып қабылданды. Криппен өте ерте жасынан ұшуға және компьютерлерге қызығушылық танытқан. Ол Техас университетінде өткен алғашқы компьютерлік бағдарламалау курсына қатысты. Әскери қызметі мен НАСА-дағы жұмысының барысында ол компьютерлік бағдарламалаумен айналысты, оның ішінде Адамды орбиталық зертхана, Skylab және Space Shuttle бағдарламалары да болды.
Әскери мансап
Криппен Флорида штатының Пенсакола әскери-әуе станциясында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Ұшқыш офицерлерді даярлау мектебі (AOCS) бағдарламасы арқылы қызметке қабылданды. Ресми түрде, MOL бағдарламасы адамның ғарыштағы пайдалылығын анықтау мақсатында жасалған. Ұшқыштар экипажы шамамен бір ай бойы орбитада болып, зертхана ішінде еркін қозғала алатын болды. Бірақ, бағдарламаның құпия және басты міндеті – Кеңес Одағы мен Қытайды барлау болды. Ұшқыштарға бұл нақты міндет туралы бастапқыда хабарланбады, бірақ кейіннен айтылды. 1966 жылдың қазанында Криппен астронавттарға дайындыққа іріктеліп алынғанда, ол әскери қызмет пен НАСА арасында таңдау жасап, MOL бағдарламасында жұмыс істеу үшін әскери қызметте қалуды жөн көрді. Ол НАСА-дағы көптеген ғарышкерлердің арасында жоғалып кететінін сезінді. 1966 жылдың 3 қарашасында адамсыз ұшу жүзеге асырылды. Ұшқыштармен ұшулар болған жоқ.
NASA мансабы
Бізде бұрынғыдан өзгеше қайта кіруге қабілетті қанатты аппаратта ұштым. Барлығы да алғашқы рет болды. Сынақ пилоттары алғашқы реттерді өте жақсы көреді. Криппеннің Шатл тәжірибесі Криппен мен команда бастапқы жинау жүйесінің дизайнын кеңейту үшін жұмыс істеді, ол тым кішкентай болғандықтан, бір кезде оның жинау жүйесі жарылып кеткен еді. Криппен «Аполлон-Союз» сынақ жобасының (сондай-ақ «Skylab») капсулалық байланыс операторы (CAPCOM) болды, сол кезде ол Миссиялық операциялар және Ұшуды басқарумен жақын қарым-қатынас орнатты. Криппен бастапқыда сынақтарға отбасылық қолдау көрсетуге тағайындалды, содан кейін T-38 ұшағында тіркеуші пилот болды.
STS-1
Криппен Space Shuttle Columbia-ның STS-1 миссиясының ұшқышы болды, бұл ғарыш кеңістігіндегі Space Shuttle-дың алғашқы сынақ ұшуы еді. Оның міндеттеріне шатлдың компьютерлерімен, электр жүйелерімен және қосалқы қуат қондырғыларымен жұмыс істеу кірді. Сонымен қатар ол жүк бөлімінің қақпаларын басқаруға жауапты болды.
STS-7
Криппен STS-7 рейсінің командирі болды, бұл Challenger ғарыш шаттлының екінші ұшырылуы және бес адамнан тұратын экипажға жетекшілік етті. Ұшу кезінде экипаж Канаданың Anik C2 спутнигін, сондай-ақ Индонезияның Palapa B1 спутнигін орбитаға шығарды. Олар сонымен қатар Канаданың қашықтан манипуляциялау жүйесін (Canadarm) пайдаланып, Шаттл паллет спутнигін (SPAS 01) орналастырып, қайта алды. Олар байланыссыз спутникпен (SPAS 02) бірге ұшты, АҚШ-Германияның материалдарды зерттеу экспериментін (OSTA 2) жүргізіп, жеті Getaway Special (GAS) экспериментін іске қосты. Соңында, олар үздіксіз ағынды электрофорез жүйесімен (CFES) және монодисперсті латекс реакторымен (MLR) жұмыс істеді. 1983 жылдың 18 маусымында ұшырылып, 1983 жылдың 24 маусымында жерге қонды.
STS-41-C
Криппен STS-41C миссиясымен Challenger ғарыш кемесінің командирі болды, бұл жеті күндік миссия болды. Осы миссия барысында экипаж Ұзақ мерзімді әсер ету құрылысын (LDEF) орбитаға шығарды. Экипаж сонымен қатар "Canadarm" көмегімен "Solar Maximum Mission" (SMM) спутнигін құтқарып, жөндеп, қайтадан орбитаға жіберді. Ұшу кезінде екі сыртқы кеңістіктегі жұмыс (ЭВА) іс-шарасы арқылы адаммен басқарылатын маневрлік құралдар (MMU) сынақтан өтті. Команда Cinema 360 және IMAX камера жүйелерін де пайдаланды. Соңында, экипаж бал араларымен студенттік эксперимент жүргізді. Миссия 1984 жылдың 6 сәуірінде ұшырылып, 1984 жылдың 13 сәуірінде жерге қонды.
STS-41-G
Соңғы ғарыш сапарында Криппен STS-41G миссиясының командирі болды. Сегіз күндік ұшу барысында «Space Shuttle Challenger» экипажы Жердің радиациялық бюджетіне арналған спутникті (ERBS) орбитаға шығарды. Олар сондай-ақ үлкен форматты камерамен Жерді ғылыми тұрғыдан бақылады және орбиталық жанармай құю жүйесін (ORS) пайдаланып спутниктің жанармайын толықтыру мүмкіндігін көрсетті. Сонымен қатар, Ғарыш және Жердегі қолданбалар басқармасының 3-бөлімі (OSTA 3) экипаж орындауы тиіс эксперименттер дайындады. Миссия 1984 жылдың 5 қазанында ұшырылып, 1984 жылдың 13 қазанында Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығына қонды.
Ғарышқа ұшқаннан кейінгі мансап
STS 41 G-ден кейін Криппен ұшу экипажы операциялары директорының орынбасары болды (1984–1986) және Калифорниядағы Ванденберг әуе күштері базасындағы жаңа SLC 6 құрылысынан ұшырылатын STS 62 A миссиясының командирі болып тағайындалды. Алайда, 1986 жылы «Space Shuttle Challenger» апатынан кейін бұл миссия жойылды, ал SLC 6 1989 жылы қолданудан шығарылды. Криппен «Challenger» апатының салдарын жою жұмысына жеке қатысты, «Challenger» экипажының жеті мүшесінің мәйітін отбасыларына қайтаруға ешқандай кедергі келтірмеді. Криппен сондай-ақ STS 51 L аралық апатты тексеру комиссиясының құрамында болды. Комиссия президент Рональд Рейган құрған апатты тергеу тобы – Роджерс комиссиясының есебіне енген топқа айналды. Криппен 1987 жылдың шілдесінен 1989 жылдың желтоқсанына дейін Кеннеди ғарыш орталығында (KSC) жұмыс істеді, онда ол Арни Олдрич басқаратын Шаттл операциялары директорының орынбасары болды. Ол Шаттл миссияларына және Эдвардсқа қонудан кейін ККС-ке қайта оралуына жауапты болды. 1990 жылдың қаңтарынан 1992 жылдың қаңтарына дейін Криппен NASA бас штабында Space Shuttle бағдарламасының директоры болып қызмет етті. Осы лауазымда ол Шаттл бағдарламасының барлық аспектілеріне, соның ішінде жоспарлауға, бюджетке және бағдарламаны жалпы басқаруға жауапты болды. Кейін ол ККС-ке орталық директоры болып көшті. Бұл 1992 жылдың қаңтарынан 1995 жылдың қаңтарына дейін жалғасты. Криппен Space Shuttle бағдарламасымен байланысын жалғастыруды ұнататын. Ол әсіресе «Challenger» сияқты апаттардың алдын алу үшін қатты отынды ракеталық қозғалтқыштардың дизайнын жақсартудағы рөлін бағалады. 2009 жылы ол Naval Aviators Golden Eagles мүшесі болып сайланды. 2012 жылы адаммен ғарышқа ұшу және қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталарды дамытудағы үлкен еңбегі үшін Ұлттық Инженерлік академияның мүшесі болып сайланды.
Марапаттар мен құрметтер
Криппен өзінің мансабында бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде SETP Iven C. Kincheloe Award (1981) және NASA ерекше қызмет медалі (1972). 1981 жылы, алғашқы ғарыш шаттлының ұшуынан кейін, ол Қорғаныс министрлігінің Ерекше қызмет көрсету сыйлығын, Америка Астронавтика қоғамының Ұшу жетістіктері сыйлығын, Ұлттық географиялық қоғамның Гардинер Грин Хаббард медалін және Америка легионының Ерекше қызмет көрсету медалін алды. Ол Федералды авиация басқармасының (FAA) Ерекше қызметі үшін сыйлығын (1982), доктор Роберт Х. Годдард мемориалдық трофейін және Хармон трофейін алды. Ол Әскери-теңіз флотының Құрметті ұшу айқасын (1984) және Қорғаныс еңбегі үшін медалін (1984) алды. Соңында, Криппен Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын алды (1986). Одан бөлек, ол NASA-ның Ерекше көшбасшылық медалімен, NASA-ның төрт ғарыш ұшу медалімен және NASA-ның үш Ерекше қызмет медалімен марапатталды. 1996 жылы Криппен Ротаридің Ұлттық ғарыш марапатына ие болған онінші тұлға болды. Ол 1991 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына, ал 2001 жылы АҚШ ғарышкерлерінің даңқы залына енгізілді. 2006 жылдың 6 сәуірінде ол ғарышқа ұшу жетістіктері үшін ең жоғары награда – Конгресс ғарыш құрмет медаліне ие болды. 2015 жылдың 18 қарашасында Лас-Вегаста өткен Ұлттық іскерлік авиация қауымдастығының съезінде Криппен 2016 жылы Ұлттық авиация даңқы залына енгізілетіні жарияланды. 2023 жылдың 15 желтоқсанында Криппен Вашингтондағы Ұлттық аэронавтика қауымдастығынан Wright Brothers Memorial Trophy сыйлығын алды, ол мемлекеттік қызметке деген адалдығы мен американдық аэроғарыш саласын дамытуға қосқан үлесі, ұшқыш, астронавт және көшбасшы ретіндегі жетістіктері, сондай-ақ адамзаттың болашағына жасаған жанқиярлық бағынасы үшін табысталды.
Жеке өмір
Криппен алғаш рет Вирджиния Хиллге 1959 жылдың 8 қыркүйегінде үйленді. Олардың үш қызы болды: Эллен Мари (1962 жылдың маусымында туған), Сьюзан Линн (1964 жылдың желтоқсанында туған) және Линда Рут (1967 жылдың мамырында туған). Ол Кеннеди ғарыш орталығында NASA-ның алғашқы әйел бас орбиталық жоба инженері болды.