Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Веймар конституциясы бойынша мемлекет басшысы – 1919–1945 жылдары болған Германия мемлекетінің басшысы.
Head of state under the Weimar Constitution
the head of the German state that existed 1919–1945
Рейхспрезидент (Reichspräsident) – 1919 жылдан 1945 жылға дейін ресми түрде күшіне енген Веймар конституциясына сәйкес Германия мемлекетінің басшысы болды. Ағылшын тілінде ол көбінесе Германия президенті деп аталды. Веймар конституциясы президент, кабинет және парламент арасында билікті бөлісетін жартылай президенттік жүйе құрды. Рейхспрезидент ересектердің жалпы сайлау құқығымен жеті жылдық мерзімге тікелей сайланды. Президенттің Рейхстагпен (заң шығарушы органмен) бірлесіп билік ететіні және оның төтенше өкілеттіктері тек қана ерекше жағдайларда қолданылатыны көзделіпті. Бірақ Веймар кезеңіндегі саяси тұрақсыздық пен заң шығарушы органдағы фракциялық жікке бөлініс президентке заң шығару арқылы билік етуге және қалауынша үкіметтерді тағайындау мен қызметтен босату мүмкіндігін берді. 1934 жылы президент Гинденбург қайтыс болғаннан кейін, бұрыннан канцлер болған Адольф Гитлер «Фюрер унд Рейхсканцлер» («Жетеуші және канцлер») атағымен президенттік өкілеттіктерді қабылдады, бұл партия мен үкіметтегі оның лауазымдарын ерекшелендірді. 1945 жылғы сәуірде Гитлер өсиетімен Жозеф Геббельсті канцлердің орнына тағайындады, ал Карл Дёницті Рейхспрезидент етіп тағайындап, президенттік лауазымды қайта жаңғыртты. Алайда, бұл жаңғырту 1945 жылғы мамырда Германияның капитуляциясына дейін көп ұзамай тоқтатылды. Германия Федеративтік Республикасының Негізгі Заңы Федеративтік Президент (Bundespräsident) лауазымын құрды, бірақ ол көбінесе рәсімдік лауазым болып табылады және саяси биліктен айырылған.
The President of the Reich (Reichspräsident) was the German head of state under the Weimar constitution, which was officially in force from 1919 to 1945. In English he was usually simply referred to as the President of Germany. The Weimar constitution created a semi presidential system in which power was divided between president, cabinet and parliament. The Reichspräsident was directly elected under universal adult suffrage for a seven year term. It was intended that the president would rule in conjunction with the Reichstag (legislature) and that his emergency powers would be exercised only in extraordinary circumstances, but the political instability of the Weimar period, and a paralysing factionalism in the legislature, meant that the president came to occupy a position of considerable power, capable of legislating by decree and appointing and dismissing governments at will. In 1934, after the death of President Hindenburg, Adolf Hitler, already chancellor, assumed the powers of the presidency as Führer und Reichskanzler ("Leader and Chancellor"), highlighting the positions he already held in party and government. In his last will in April 1945, Hitler named Joseph Goebbels his successor as chancellor but named Karl Dönitz as Reichspräsident, thus reviving the presidential office. However, this revival only lasted until shortly after the German surrender in May 1945. The Basic Law for the Federal Republic of Germany established the office of Federal President (Bundespräsident), which is, however, a chiefly ceremonial post largely devoid of political power.
Лауазымды тұлғалардың тізімі
† - қызмет бабында қайтыс болған адамдарды көрсетеді.
† denotes people who died in office.
Міндеттері мен функциялары
Үкімет тағайындау: Рейхсканцлер ("Райх канцлері") және оның кабинеті президент тарапынан тағайындалып, қызметтен босатылды. Кабинет мүшелерінің қызметке кірісуі үшін Рейхстагта бекіту дауысы қажет болмады, бірақ кабинет мүшесі оған сенімсіздік білдірілсе, отставкаға кетуге міндетті болды. Президент канцлерді кез келген уақытта тағайындап немесе қызметтен босата алатын болды, ал қалған кабинет мүшелері, сенімсіздік дауысы болмаса, тек канцлердің өтініші бойынша тағайындалатын немесе қызметтен босатылатын еді. Рейхстагты тарату: Президент Рейхстагты кез келген уақытта таратуға құқылы болды, мұндай жағдайда алпыс күн ішінде жалпы сайлау өтетін еді. Заң бойынша, ол бір себеппен бір рекеден артық мұны істеуге құқылы емес еді, бірақ бұл шектеу іс жүзінде маңызды болған жоқ. Заң шығару: Президент заңға қол қоюға жауапты болды. Президент конституциялық талаптарға сәйкес қабылданған барлық заңға қол қоюға міндетті болды, бірақ заң жобасын сайлаушыларға референдумға ұсынуды талап ете алатын еді. Дегенмен, мұндай референдум Рейхстагтың шешімін тек дауыс беруге құқылы сайлаушылардың көпшілігі қатысқан жағдайда ғана жоққа шығара алатын еді. Сыртқы қатынастар: Президент елдің сыртқы істеріндегі өкілі болуға, елшілерді аккредиттеуге және мемлекет атынан келісімшарттар жасасуға құқылы болды. Алайда, соғыс жариялау, бейбітшілік келісіміне қол қою немесе Германия заңдарына қатысты кез келген келісімшарт жасасу үшін Рейхстагтың мақұлдауы қажет болды. Бас қолбасшы: Президент қарулы күштердің жоғарғы қолбасшысы болды. Кешірім: Президентке кешірім беру құқығы берілді.
Appointment of the Government: The Reichskanzler ("Chancellor of the Reich") and his cabinet were appointed and dismissed by the president. No vote of confirmation was required in the Reichstag before the members of the cabinet could assume office, but any member of the cabinet was obliged to resign if the body passed a vote of no confidence in him. The president could appoint and dismiss the chancellor at will, but all other cabinet members could, save in the event of a no confidence motion, only be appointed or dismissed at the chancellor's request. Dissolution of the Reichstag: The president had the right to dissolve the Reichstag at any time, in which case a general election had to occur within sixty days. Legally, he was not permitted to do so more than once for the same reason, but this limitation had little significance in practice. Promulgation of the law: The president was responsible for signing bills into law. The president was constitutionally obliged to sign every law passed in accordance with the correct procedure but could insist that a bill first be submitted to the electorate in a referendum. Such a referendum could, however, only override the decision of the Reichstag if a majority of eligible voters participated. Foreign relations: The president was entitled to represent the nation in its foreign affairs, to accredit and receive ambassadors and to conclude treaties in the name of the state. However approval of the Reichstag was required to declare war, conclude peace or to conclude any treaty that related to German laws. Commander in chief: The president held supreme command of the armed forces. Amnesties: The president had the right to confer amnesties.
Төтенше жағдайлар бойынша өкілеттіктер
Веймар конституциясы президентке дағдарыс жағдайында кең өкілеттіктер берді. 48-бап президентке, егер "қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік күрт бұзылса немесе қауіпке ұшыраса", "заң мен тәртіпті қайта орнату үшін барлық қажетті шараларды қабылдауға" мүмкіндік берді. Рұхсат етілген шараларға қарулы күш қолдану, конституциямен кепілдендірілген көптеген азаматтық құқықтарды тоқтату және егер штаттық үкімет конституциялық немесе федералдық заң бойынша міндеттемелерін орындамаса, оны ынтымақтастыққа мәжбүрлеу үшін өкілеттіктерін пайдалану кірді. Ең маңыздысы, президент төтенше жағдай туралы жарлықтар (Notverordnungen) шығара алатын болды, олар парламент қабылдаған заңдармен тең заң күшіне ие болды. Рейхстаг 48-бап бойынша қабылданған кез келген шара туралы дереу хабардар етілуге және мұндай шараларды жоюға құқылы болды. Бұл бап тек ерекше жағдайларда қолданылуы тиіс болғанымен, Веймар Республикасының соңғы жылдарында парламентті айналып өту үшін пайдаланылды.
The Weimar constitution granted the president sweeping powers in the event of a crisis. Article 48 empowered the president, if "public order and security [were] seriously disturbed or endangered" to "take all necessary steps to re establish law and order". These permissible steps included the use of armed force, the suspension of many of the civil rights guaranteed by the constitution and using his authority to oblige a state government to cooperate if it failed to meet its obligations under the constitution or under federal law. Most importantly, the president could issue emergency decrees (Notverordnungen) which had the same legal force as laws passed by parliament. The Reichstag had to be informed immediately of any measures taken under Article 48 and had the right to reverse any such measures. Though the article was intended for use only in an extraordinary emergency, it was used to by pass parliament in the latter years of the Weimar Republic.
Іс жүзіндегі өкілеттіктер
Веймар конституциясы кабинеттің президентке де, заң шығарушы органға да жауапты болуын қамтамасыз ететін жүйені құрды. Бұл парламентті жаңа үкімет құру міндетінен босатқан күйде үкіметті қайтаруға мүмкіндік берді. Эберт пен Гинденбург (бастапқыда) Рейхстагтың сеніміне ие кабинеттерді тағайындауға тырысты. Веймар үкіметтерінің көпшілігі социал-демократтар немесе консерваторлардың төзімділігімен қолдау тапқан орталық партиялардың азшылық үкіметтері болды. Эберт (әсіресе 1923 жылы) және Гинденбург (1930 жылдан бастап) президенттік жарлықтар арқылы да үкіметтерді қолдады. Республиканың соңғы төрт кабинеті (Брюнинг I және II, Папен, Шлейхер) тіпті «президенттік» кабинеттер (Präsidialkabinette) деп аталады, себебі президенттік жарлықтар Рейхстагтың заң шығару функциясын көбірек алмастырды. Брюнинг билігінде социал-демократтар жарлықтарды жою туралы ұсыныстарды қолдамай, үкіметке төзімділік танытты, бірақ Папеннен кейін (1932) олар мұндай қадамнан бас тартты. Бұл Гинденбургті екі рет парламентті таратуға мәжбүр етті, бұл жұмыс істемейтін парламентсіз «уақыт сатып алумен» аяқталды.
The Weimar constitution created a system in which the cabinet was answerable to both the president and the legislature. This meant that the parliament had the power to make a government retreat without the burden to create a new one. Ebert and Hindenburg (initially) both attempted to appoint cabinets that enjoyed the confidence of the Reichstag. Most of the Weimar governments were minority cabinets of the centrist parties tolerated by the social democrats or the conservatives. Ebert (especially in 1923) and Hindenburg (from 1930 onwards) supported governments also by presidential decrees. The last four cabinets of the republic (Brüning I and II, Papen, Schleicher) are even called "presidential" cabinets (Präsidialkabinette) because the presidential decrees more and more replaced the Reichstag legislature. Under Brüning the social democrats still tolerated the government by not supporting motions that revoked the decrees, but after Papen (1932) they refused to do so. This made Hindenburg dismiss the parliament twice, to "buy" time without a functioning Parliament.
Ауыстыру және мұрагерлік
Веймар конституциясы вице-президенттік лауазымды қарастырмады. Егер президент қайтыс болса немесе мерзімінен бұрын қызметтен кетсе, жаңа президент сайланатын еді. Уақытша бос орын туғанда немесе президент "қатыса алмаса", президенттің өкілеттіктері мен функциялары канцлерге жүктеліп берілетін. 1932 жылдың желтоқсанында конституциялық түзетуге сәйкес, егер президент қайтыс болса немесе толыққанды түрде қабілетсіз болып қалса, рейхсгерхеттің (Жоғарғы соттың) президенті канцлердің орнына уақытша президент болып тағайындалатын, жаңа сайлау өткізілгенге дейін лауазымды атқаратын еді. Веймар конституциясының президентті импичментке салу немесе қызметтен шеттету ережелері Австрия Конституциясындағы сияқты ережелерге ұқсас. Веймар конституциясы президентті рейхстаг ұйымдастырған референдум арқылы мерзімінен бұрын қызметтен алу мүмкіндігін қарастырды. Мұндай референдумды өткізу үшін рейхстаг палатадағы дауыстардың кемінде үштен екісімен қолдау көрсетілген ұсынысты қабылдауы керек еді. Егер сайлаушылар президентті қызметтен алу туралы ұсынысты қабылдамаса, президент қайта сайланған деп есептеліп, рейхстаг автоматты түрде таратылатын еді. Рейхстагтың мемлекеттік органдар арасындағы дауларды қарастыратын Штаттс-гирихтсхоф соты алдында президентті импичментке салуға да құқығы болды. Алайда, ол мұны тек неміс заңдарын қасақана бұзған жағдайда ғана іске асыра алатын еді; сонымен қатар, мүшелерінің жалпы санының үштен екісі кворуммен қатысқан отырыста дауыс берудің үштен екісімен қолдау тауып алуы тиіс еді.
The Weimar constitution did not provide for a vice presidency. If the president died or left office prematurely a successor would be elected. During a temporary vacancy, or in the event that the president was "unavailable", the powers and functions of the presidency passed to the chancellor. In December 1932, according to a constitutional amendment, if the president died or was permanently incapacitated, the President of the Reichsgericht (Supreme Court) would be interim president instead of the chancellor, holding the post until new elections. The provisions of the Weimar constitution for the impeachment or deposition of the president are similar to those found in the Constitution of Austria. The Weimar constitution provided that the president could be removed from office prematurely by a referendum initiated by the Reichstag. To require such a referendum the Reichstag had to pass a motion supported by at least two thirds of votes cast in the chamber. If such a proposal to depose the president was rejected by voters the president would be deemed to have been re elected and the Reichstag would be automatically dissolved. The Reichstag also had authority to impeach the president before the Staatsgerichtshof, a court exclusively concerned with disputes between state organs. However it could only do this on a charge of willfully violating German law; furthermore the move had to be supported by a two thirds majority of votes cast, at a meeting with a quorum of two thirds of the total number of members.
Тарих
Рейхспрезидент «эцәрткайзер» (ағылш. императордың орнын алмастырушы) ретінде құрылды, яғни 1871 жылдан 1918 жылға дейін Германияда билік еткен монархтың орнын басады. Сондықтан жаңа президенттің рөлі, кем дегенде, ішінара императорлардың, мысалы, Германияның Вильгельм II-сінің конституциялық монархия жүйесімен алмастырылған императорлардың рөлімен анықталды. Веймар конституциясының авторы Уго Преус президент лауазымының мерзімі мен өкілеттіктері және президент сайланатын әдіс туралы Макс Вебердің кеңесін қабылдады. Рейхспрезидент пен Рейхстаг арасындағы қарым-қатынастың құрылымын Роберт Редслоб ұсынған деп айтылады. 1919 жылдың 11 ақпанында Ұлттық жиналыс Фридрих Эбертті Социал-демократиялық партиядан (СДП) 379 дауыспен 277 қарсы дауыспен бірінші рейхспрезидент етіп сайлады. Ол билікте болған кезде бірнеше рет төтенше жағдай жарлықтарын қолданды, соның ішінде 1920 жылы Капп төңкерісін басу үшін. Оның өкілеттігі 1925 жылы қайтыс болуымен кенеттен аяқталды. Кейінгі сайлауда Гинденбург саяси оңшылдардың кандидаты ретінде бекітілді, ал Веймар коалициясы Орталық партиясының Вильгельм Маркспен бірікті. Оң жақтағылар көптегендері Гинденбург билікке келгеннен кейін Веймар демократиясын іштен жояды деп үміттенеді, бірақ оның сайлануынан кейінгі жылдары Гинденбург Веймар конституциясын құлатуға ешқашан тырыспады. 1930 жылдың наурыз айында Гинденбург Генрих Брюнингті Рейхстагтың қолдауына ие болмаған алғашқы «президенттік кабинет» басқарды. Шілдеде Гинденбург декрет арқылы ұлттық бюджетті қабылдады және Рейхстаг бұл актіні кері қайтарғаннан кейін заң шығарушы органы таратып жіберді. Кейінгі жылдары заң шығарудың жарлықтар арқылы жүзеге асырылуы көбейді, бұрын бұл билік тек сирек қолданылған болатын. 1932 жылдың наурыз айында Гинденбург қартайғандықтан денсаулығы нашарлап бара жатса да, қайта сайлануға үміткер болуға шешім қабылдады. Адольф Гитлер оның басты қарсыласы болды, бірақ Гинденбург сайлауда айтарлықтай көп дауыспен жеңіске жетті. Маусым айында Брюнингтің орнын Франц фон Папен басты және Рейхстаг сенімсіздік дауысынан бұрын қайта таратылды. Ол қайта жиналғаннан кейін қыркүйекте тағы да таратылды. Желтоқсан айында генерал Курт фон Шлейхерді қысқа мерзімге канцлер етіп тағайындағаннан кейін, Гинденбург 1933 жылдың қаңтарында Гитлерді канцлер етіп тағайындап, азаматтық тәртіпсіздік пен нацистік белсенділіктің өсуіне жауап берді. Парламент таратылып, Гитлердің үкіметі басқа партияның көмегімен Рейхстагтағы көпшіліктің қолдауын алды. 23 наурызда Рейхстаг демократияны жойған «Қосымша заңды» қабылдады. Осы кезден бастап барлық саяси билікті Гитлер жүзеге асырды. 1934 жылдың 1 тамызында Гитлердің үкіметі «Германия мемлекет басшысына қатысты заңды» шығарды, онда Гинденбургтің өлімінен кейін (келесі күні) президент пен канцлер лауазымдары біріктіріліп, Гитлер билік ететін болды. Алайда Гитлер өзін «Фюрер унд рейхсканцлер» («жетекші және канцлер») деп атады, бірақ рейхспрезидент атағын қолданбады. Заң 19 тамызда халықтық референдумда мақұлданды. 1945 жылдың 30 сәуірінде Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, Гитлер өз-өзіне қол жұмсады. Соңғы саяси өсиетінде Гитлер біріктірілген екі лауазымды қайта бөлуді көздеді: ол Карл Дёницті жаңа президент етіп тағайындады, ал үгіт-насихат министрі Жозеф Геббельс одан кейін канцлер болып алмақ болды. Гитлерден кейін көп ұзамай Геббельс өзін-өзі өлтірді, ал бірнеше күн ішінде Дёниц Германияның 7 мамырда әскери (саяси емес) капитуляциясын бұйырды, бұл Еуропадағы соғысты аяқтады. Ол кезде ол Людвиг фон Кросигкті үкімет басшысы етіп тағайындады және екеуі үкімет құруға тырысты. Алайда бұл үкімет одақтас мемлекеттер тарапынан танылмады және оның мүшелері 23 мамырда Фленсбургте британдық күштер тұтқындап, қамауға алған кезде таратылды. 1945 жылдың 5 маусымында төрт оккупациялық держава алдыңғы неміс үкіметінің аты аталмаған одақтас бақылау кеңесін құру туралы құжатқа қол қойды.
The Reichspräsident was established as a kind of Ersatzkaiser (English: replacement Emperor) , that is, a substitute for the monarch who had reigned in Germany from 1871 until 1918. The new president's role was therefore informed, at least in part, by that played by the Emperors, such as William II of Germany under the system of constitutional monarchy being replaced. Hugo Preuss, the writer of the Weimar constitution, is said to have accepted the advice of Max Weber as to the term of office and powers of the presidency, and the method by which the president would be elected. The structure of the relationship between the Reichspräsident and Reichstag is said to have been suggested by Robert Redslob. On 11 February 1919, the National Assembly elected Friedrich Ebert of the Social Democratic Party (SPD) as the first Reich President by 379 votes to 277. While in office he used emergency decrees on a number of occasions, including to suppress the Kapp Putsch in 1920. His term came to an abrupt end with his death in 1925. In the election that followed, Hindenburg was eventually settled on as the candidate of the political right, while the Weimar coalition united behind Wilhelm Marx of the Centre Party. Many on the right hoped that once in office Hindenburg would destroy Weimar democracy from the inside but in the years that followed his election Hindenburg never attempted to overthrow the Weimar constitution. In March 1930, Hindenburg appointed Heinrich Brüning to head the first "presidential cabinet", which did not enjoy the support of the Reichstag. In July Hindenburg adopted the national budget by decree and, when the Reichstag reversed this act, he dissolved the legislature. The years that followed would see an explosion of legislation by decree, where previously this power had been used only occasionally. In March 1932, Hindenburg, although suffering from the onset of senility, decided to stand for re election. Adolf Hitler was his major opponent but Hindenburg won the election by a substantial margin. In June he replaced Brüning as chancellor with Franz von Papen and again dissolved the Reichstag before it could adopt a vote of no confidence. After reconvening it was again dissolved in September. After briefly appointing General Kurt von Schleicher as chancellor in December, Hindenburg responded to growing civil unrest and Nazi activism by appointing Hitler as chancellor in January, 1933. A parliamentary dissolution followed after which Hitler's government, with the aid of another party, were able to command the support of a majority in the Reichstag. On 23 March the Reichstag adopted the Enabling Act, which effectively brought an end to democracy. From this point onwards almost all political authority was exercised by Hitler. On 1 August 1934, Hitler's government issued the "Law Concerning the Head of State of the German Reich" providing that upon Hindenburg's death (which occurred the next day) the offices of President and Chancellor would be merged into one and held by Hitler. However, Hitler styled himself as Führer und Reichskanzler ("Leader and Chancellor"), not using the title of Reichspräsident. The law was approved by a popular referendum on 19 August. Hitler committed suicide on 30 April 1945, as World War II in Europe drew to a close. In his Final Political Testament, Hitler intended to split again the two offices he had merged: he appointed Karl Dönitz as the new President, and propaganda minister Joseph Goebbels was to succeed him as Chancellor. Goebbels committed suicide shortly after Hitler and within days Dönitz ordered Germany's military (not political) surrender on the 7 May, which ended the war in Europe. He had by then appointed Ludwig von Krosigk as head of government and the two attempted to gather together a government. However this government was not recognised by the Allied powers and was dissolved when its members were captured and arrested by British forces on 23 May at Flensburg. On 5 June 1945, the four occupying powers signed a document creating the Allied Control Council, that did not mention the name of the previous German government.