Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің суасты қайығы

+USS Robert E. Lee (SSBN 601)

USS Robert E. Lee (SSBN 601) – баллистикалық зымыран тасымалдайтын суасты қайығы, және АҚШ Әскери-теңіз күштері тарихында Роберт Э. Ли (1807–1870) есімімен аталған жалғыз кеме. Роберт Э. Ли – Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация армиясының бас қолбасшысы болған. Оның корпусы 1958 жылдың 25 тамызында Вирджиния штатының Ньюпорт Ньюс қаласындағы Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company компаниясында салынды. 1959 жылдың 18 желтоқсанында Энн Картер (Ли) Элли – Конфедерация генералы Роберт Лидің немересі және Хансон Эдвард Элидің жесірі – кеменің суға түсірілу рәсіміне демеушілік етті. 1960 жылдың 16 қыркүйегінде капитан Рубен Ф. Вудаль «көк экипажға», ал капитан Джозеф Уильямс «алтын экипажға» командирлік етті.

Шекдаун және жаттығу

Флотқа қосылған үшінші ядролық баллистикалық зымырандық су асты кемесі және АҚШ-тың оңтүстігінде салынған бірінші ядролық қуатты су асты кемесі «Роберт Ли» 1960 жылдың 2 желтоқсанына дейін Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласында орналасқан болатын. 1960 жылдың 6 желтоқсанында бес торпеданы сәтті сынағаннан кейін «Роберт Ли» Флорида штатының Канаверал мүйісіне бағыт алды, ол жерге 1960 жылдың 12 желтоқсанында жетті. Содан кейін ол «Поларис» сынақ зымырандарын тиеп, 1960 жылдың 22 желтоқсанында алғашқы зымыра ұшыруын жүзеге асырды. «Поларис» тура және сәтті ұшты. 1961 жылдың қаңтарында «Роберт Ли» қосымша зымыран ұшыруларын симуляциялады және 1961 жылдың 15 қаңтарында Бермуд аймағына аттанды. 1961 жылдың 25 қаңтарында «Торск» су асты кемесімен бірге су астына қарсы күрес бойынша оқу-жаттығуларын өткізді. 30 қаңтарда Норфолкке оралған «Роберт Ли» 3 ақпанда Ньюпорт-Ньюс кеме құрылыс догына бір айлық жөндеу жұмыстарына кірді. 1961 жылдың 17 наурызында Ньюпорт-Ньюстен шығып, 25 наурызда Вирджиния штатының Йорктаун қаласында торпедаларды тиеді. 1961 жылдың мамыр және маусым айларында «Роберт Ли» Канаверал мүйісінен «арнайы операциялар» жүргізді, ал маусымның соңында Шотландияның Холи-Лок портына бағыт алды, онда 1961 жылдың 10 шілдесінде 14-ші су асты кеме эскадрильясына қосылды.

Қасиетті көлдің орналасуы, 1961-1965 жылдар

Ол тамыздың бірінші аптасында практикалық торпедалық оқ ату жаттығуларын өткізді және 1961 жылдың 9 тамызында алғашқы еңбекке бағытталған патруліне шықты. Келесі екі жыл ішінде ол тоғыз қосымша еңбекке бағытталған патрульді аяқтады. 1963 жылдың 10 қыркүйегінде Роберт Е. Ли «Лос-Аламос» қалқымалы құрғақ докқа кірді, ал 1963 жылдың 4 қазанында қалыпты патрульдік кестесін қайта бастады. 1964 жылға дейін Холи-Лохтан жұмыс істеуін жалғастырған ол 1964 жылдың 27 қарашасында 16-шы патруліне шықты, ол 1965 жылдың 28 қаңтарында Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери кемелер зауытында аяқталды.

Бірінші жөндеу, 1965 жыл

1965 жылғы 22 ақпанда Роберт Ли Сан-Франциско шығанағындағы әскери кемелерді жөндеуші "Маре Айленд" бөліміне алғашқы күрделі жөндеуге кірді. Жұмыстың басты түрлері реакторды отынмен толтыру, кеме жүйелерін қайта жабдықтау, қауіпсіздік пен сенімділікті арттыру, навигациялық жүйені жаңарту және қару-жарақ жүйесін жаңғырту, осымен оған жақсартылған Polaris A3 зымырасын ұшыру мүмкіндігі берілді. Шамамен бір жарым жылдық жөндеуден кейін Роберт Ли 1966 жылғы 12 шілдеде теңіз сынақтарына шықты. Шілде айының екінші жартысында дыбыс сынақтары мен қару-жарақ жүйесінің дәлдігі тексерілді, ал 5 тамызда Сан-Диего, Калифорния портына бес күндік сапармен кірді. 1966 жылғы 10 тамызда АҚШ-тың Шығыс жағалауына бағыт алған Роберт Ли 20 тамызда Панама каналынан өтіп, 1966 жылғы 4 қыркүйекте Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жетті. Қыркүйектің қалған бөлігінде және қазанның алғашқы аптасында Роберт Ли Флорида штатының Канаверал мүйісінде жаттығулар жасады. 10 қазанда Әскери-теңіз күштерінің орынбасары бақылаушы ретінде кемеде болғанда, Роберт Ли Polaris A3 сынақ зымырасын сәтті ұшырды. Ол Оңтүстік Каролинадағы Купер өзеніндегі жөндеу жұмыстарын бастау үшін Чарльстонға оралды, онда бұзылған рульдің тірегі ауыстырылды. 1966 жылғы 4 желтоқсанда ол Чарльстоннан 17-ші ескерту патруліне шықты, ол 1967 жылғы 30 қаңтарда Холи-Лохта аяқталды.

Қасиетті көл, 1967-1971 жылдар

1967 жылдың 4 қазанына дейін Роберт Е. Ли тағы үш патрульді аяқтады. Лос-Аламостағы шағын жөндеулер мен корпусты тексеруден кейін, ол 1967 жылдың 1 қарашасында патрульдеу кестесін жаңартты және 1967 жылдың 22 қарашасында 21-ші патрулін аяқтады, содан кейін екі апталық жөндеуге кіру үшін құрғақ докқа кірді. 1967 жылдың 26 желтоқсанында ол тағы бір патрульге аттанды. Роберт Е. Ли 1969 және 1970 жылдары 14-ші суасты кемелер эскадрильясының құрамында болды. Холи-Лохтан жұмыс істеуін жалғастырған ол 1971 жылдың 1 қаңтарында 33-ші ескерту патрулін аяқтады.

Екінші рет қайта жөндеу (1971)

Роберт Э. Ли 1971 жылғы 27 қаңтарда екінші толық жөндеуі үшін Пьюгет-Саунд әскери-теңіз кеме жасау орнында (Бремертон, Вашингтон) құрғақ докқа қойылды. 1971 жылғы 11 желтоқсанда ғана құрғақ доктан шықты және 1971 жылдың соңына дейін Пьюгет-Саунд әскери-теңіз кеме жасау орнында тұрды. 1972 жылдың алғашқы жеті айында Роберт Э. Ли Америка Құрама Штаттарының батыс жағалауында жөндеуден кейінгі сынақтар мен жаттығуларда болды.

АҚШ-тың Шығыс жағалауындағы операциялар, 1972-1973 жылдар

1972 жылдың тамыз айының ортасында «Роберт Ли» кемесі Панама каналы арқылы өтіп, 1972 жылдың 14 қыркүйегінде Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жетті. Ол 1972 жыл бойы және 1973 жылдың алғашқы жеті айында АҚШ-тың шығыс жағалауында әдеттегі қызметін жалғастырды.

Тынық мұхит операциялары, 1973-1977 жылдар

1973 жылдың тамызының басында Панама каналын кесіп өтіп, 17 тамызда Калифорния штатының Сан-Диего қаласына жетті, содан кейін Гавайи штатының Перл-Харбор портына бағыт алды, ол жерге 5 қыркүйекте 1973 жылы келді. Гавайиде бір айдан кейін Гуамның Апра портына қарай жол тартты және 1977 жылға дейін сол аймақта операцияларын жалғастырды, Тынық мұхитында бірнеше ескертулік патрульдерді орындады.

Үшінші жөндеу, 1977-1978 жылдар

1977 жылдың басында "Роберт Э. Ли" кемесі "Маре Айленд" әскери-теңіз кемежайында үшінші және соңғы толық жөндеуден өтті, оның барысында ядролық реактордың отындықтамасы толықтырылып, жабдықтары мен қару-жарағы жаңартылды. Теңіз сынақтары 1978 жылдың тамызында басталды және 1978 жылдың желтоқсанында кеме құрамына кірісті.

1978-1983 жылдардағы операциялар

"Алтын экипаж" 1979 жылдың қаңтарында Панама каналы арқылы өтті. Сан-Диего, Калифорния, Бремертон, Вашингтон штаты, Гонолулу, Гавайи аралдарына дейін жүріп келді. "Көк" экипажға берілді. 1982-1983 жылдары Роберт Э. Ли зымырандары алынып, SSN 601 болып қайта классификацияланды.

Пайдаланудан шығару және жою

Роберт Э. Ли 1983 жылдың 1 желтоқсанында қызметтен босатылды және 1986 жылдың 30 сәуірінде Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды. Оның қаңқасы Пьюгет-Саунд теңіз кеме құрылыс орнында ядролық қуатпен жүретін кемелер мен су асты кемелерін қайта өңдеу бағдарламасына енгенге дейін сақталды. 1991 жылдың 30 қыркүйегінде ол жойылды.