Тоётоми Хидэёри: Самурай және мұрагер тағдыры

Кіріспе

Жапон самурайы (1593–1615)

Тоётоми Хидэёри (豊臣秀頼) – Тоётоми Хидэёсидің ұлы және тағайындалған мұрагері, бүкіл Жапонияны бірінші болып біріктірген генерал. Оның анасы, Йодо доно, Ода Нобунаганың қызының қызы болды.

Ерте өмір

1593 жылы туған, Хидэёсидің екінші ұлы. Хидэёридің дүниеге келуі мұрагерлік мәселесін тудырды. Оған жол бермеу үшін Хидэёси өзінің немере інісі және мұрагері Хидецугуды Коя тауына жер аударып, содан кейін 1595 жылдың тамызында өзіне-өзі қол жұмсауды бұйырды. Хидецугудың үлгісін ұстанбаған отбасы мүшелері Киотода өлтірілді, оның ішінде 31 әйел, бірнеше бала және Могами Йошиакидің қызы. Хидэёси, Хидецугудың кәнизағы болу үшін ғана Киотоға келген, тіпті болашақ күйеуімен де таныспаған Йошиакидің қызының өмірін сақтаудан бас тартты. 1598 жылы Хидэёси қайтыс болғанда, Хидэёридің орнына билік етуге тағайындаған бес регент өзара билік үшін күресуге кірісті. Токугава Иэясу 1600 жылы Секигахара шайқасында жеңіске жетіп, билікті қолға алды. Хидэёридің Иэясудың жеті жасар немересі Сенхимемен некелесуі Тоётоми кланының арасындағы араздық пен қастандықтарды басу мақсатында жасалды. Осы кезеңде сегіз жасар бала әлемге бейбітшілік тілеген сөздермен каллиграфиямен шұғылданды. Он төрт жыл өткен соң Хидэёри Осака қаласында тұратын жас даймио, Тоётоми Хидэёсидің ұлы және заңды мұрагері болды. Дегенмен, Токугава Иэясу жас Хидэёриді әлі де қауіптің көзі деп қарады. Иэясуға қарсы шыққан көптеген самурайлар Хидэёридің төңірегіне жиналып, оны Жапонияның заңды билеушісі деп жариялады.

Иэясумен қақтығыс

Иэясу Хидэёри салған ғибадатхананың (Киотоның Ұлы Буддасы) ашылу рәсіміне наразылық білдірді; ол Иэясудың өлімі мен Токугава әулетінің құлауы үшін дұға еткендей әсер қалдырды. Иэясу Хидэёриге Осака қамалынан шығып кетуді бұйырды, бірақ қамал ішіндегілер бас тартты және самурайларды қамалға жиналуға шақырды. Содан кейін 1614 жылы Токугава Хидэёриге қарсы Осака қамалын қоршады.

Осака қоршауы

Токугава Хидетада шогуны бастаған Токугава әскерлері 1614 жылдың қысында "Осаканың қысқы қоршауы" деп аталатын Осака қоршауында Хидейориге шабуыл жасады. Шабуыл сәтсіз аяқталды, бірақ Хидэёри келісімге қол қойып, Осака қамалындағы қорғанысын бұзуға мәжбүр болды. 1615 жылы сәуірде Иэясу Тоётоми Хидэёридің бұрынғы қарашадағыдан да көп әскер жинап жатқанын және Осака қамалының орларын толтыруды тоқтатуға тырысатынын естіді. Тойотоми күштері Осака маңында шогун күштерінің жасақтарына шабуыл жасай бастады. 5 маусымда 1615 жылы Токугава Осака қамалына шабуыл жасады, бұл шабуыл "Осаканың жазғы қоршауы" деп аталды. Тойотомидің әскерлері шайқаста жеңіліп бара жатқанда, Хидэёридің тікелей басшылығымен кішігірім күш Осака қамалынан кешігіп шықты және қарсылас әскердің шабуылымен қамалға кері қайтаруға мәжбүр болды. Қаланы тиісті түрде қорғауға уақыт болмады, ол тез арада өртке тонып, артиллерия отына ұшырады. Хидэёри мен оның анасы сеппуку жасады, және Токугава билігіне қарсы соңғы ірі көтеріліс шамамен 250 жылға тоқтатылды. Оның әйелі қайтадан тұрмысқа шығып, кейін буддалық монах болды.

Өлім

Джеймс Мердоктың «Ертегі шет елдермен қарым-қатынас ғасыры» атты еңбегінде жазылғандай, көптеген жапондық дереккөздердің еңбектеріне (Нихон Шоки, Миёси Ки және тағы басқа) және иезуиттердің жазбаларына, олардың жыл сайынғы хаттарына, Уильям Адамстың хаттарына және Адамстың голландтық жолдастарының күнделіктеріне негізделген. Олардың санының аз екенін түсінген олар Токугава лагерінде таңғалу мен шатастыру тактикасын қолдануға шешім қабылдады. Бұл үшін Осака капитаны Акаши Морисиге Токугава әскерінің алдынан өтіп, күтпеген шабуылмен оларды алады, ал Санада өзінің әскерлерімен және Осака рониніне басшылық ететін Мори Кацунага Токугаваның қатарына түседі. Осылайша, Хидэёри Осака қамалынан шығып, Токугаваға соңғы соққысын беруі тиіс болды. Мердоктың айтуынша, Акаши Токугава әскерінің артына түсе алмады, ол жолақтардан шыққанға дейін анықталып, шабуылға ұшырады. Жоспарлар бұзылып кетті, өйткені Моридің ронині, әрқашан күресуге құштар, Санаданың (соғыс командирі, сонымен қатар шайқастың тактигі) бұйрығын күтпей, Токугаваның саптарына оқ атуды бастады. Санада бірден ронинге тоқтауға бұйырды, бірақ олар күш-жігерін екі есе арттырды. Мори Кацунага рониннің құлшынысын пайдаланып, оларды алға жіберуге шешім қабылдады. Осыдан кейін Санада өзінің бастапқы жоспарының кез келген құрылымын сақтау үшін, ол да ронинмен бірге әрекет етуі керек екенін түсінді. Ол Кацунаганың күштерімен бірге Токугауға тікелей шабуыл жасады, сонымен бірге Хидэёриге хабаршы жіберіп, жоспарда белгіленгендей, сәл кейін емес, дәл сол сәтте аттанған. Хидэёри өз әскерлерімен Осакадан кетуге кірісті. Осы арада Осака әскерлері сан жағынан жеңіліске ұшырағанмен, жақсы дамыды. Мердоктың кітабында оқиғаға қатысты миссионерлер хатынан үзіндіде (осы кезде Осака қамалының ішінде бірнеше адам болды) Осака шабуылдары шынымен де сәтті болғанын және Токугаваны тез арада кері қайтарып жібергенін көрсеткен. Токугаваның алауыздықты тудыру жоспары іске асты және иезуиттердің айтуынша, Иэясу өзі орталық күштердің ең соңғы күшейткіші ретінде қызмет етіп, өз адамдарына жеңіске жету жақын болса, оны өлтіруді бұйырған. Мұны иезуиттер ғана емес, Мёрдоктың басқа бір жазбасында Иэясудың кем дегенде біраз уақыт бойы сепуку жобаларын жасағанын айтады, өйткені жеңіске жету одан қашып бара жатқан сияқты. Сибольдтың айтуынша, Хидэёри Осаканы тастап, соғысқа аттанған кезде, Иэясу Осака капитаны Оно Харунаганың Токугаваның барымтасында болған ұлын Осакаға жіберді. Оно Харунаганың ұлы қамалға кірді және дереу Иэясудан әкесіне хат жіберді. Хатта: "Хидейориді қамалдан шығаруға рұқсат етпеңіз. Қалдықта тұтқынның бар екендігі белгілі. Хидейори қаланы тастап шыққан соң, оған арт жағынан шабуыл жасалады". Сибольдтың айтуынша, Хидэоридің жоспардағы үлесі осы хаттан кейін сәтсіз аяқталды. Ол тек қана оның мазмұны туралы сөз әкелген кезде кетуге болды, және осы сәтте, ұрыс-керіске кіру тоқтап қалды. Ақырында, Осака әскерлерінің қатыгездігі мен алғашқы жеңістеріне қарамастан, Токугава күштерінің сандық артықшылығы тым көп болып шықты. Нихон Сеншидің айтуынша: "Хидейори рониннің жеңілгені туралы ақпарат алған кезде: "Өлім - мен ұзақ уақыт бойы кездестіруге дайын болдым" деді және өзінің соңғы шайқасын жүргізу үшін қамалдан шығатын болды, оны жеті капитанының бірі Хаями тоқтатты, ол бас қолбасшы өзінің тұлғасын өлілердің арасында ашуланбауға шақырды. Хидейоридің сарайына соңғы рет қол жеткізгенше қорғасын, ол құлаған кезде шешім қабылдау уақыты келді!" Осылайша, Хаостың арасында Хидэори кері шегінді. Қамалға атылып, жалпы қақтығыс орын алды. Осы Хаями, оның жеті капитанының бірі, ақырында Хидэёриді, оның әйелі, шогунның қызы және Иэясудың немересі, және оның анасы Йодогимиді қамалдың отқа төзімді орнына алып келді. Осы жерден Хидэйоридің әйелі, шогунның қызы, әкесі мен әкесінің әкесіне Хидэйориді құтқарып қалуды жалбарынады. Мердоктың айтуынша, ол ақыры шогун Хидетадаға жеткенде, ол оған: "Неге күйеуіңмен бірге өлмейсің?" деп суықтай айтты. Бұл әдеттегі нәрсе. Алайда Иэясу жанашырлық танытып, Токугаваның капитандары Ии мен Андоға Хидэйоридің қауіпсіз қашуын қамтамасыз етуді тапсырды. Алайда Хидеёри анасымен бірге өртке қарсы қорғауда қалды және Иэясу мен Хидетадаға хабар жіберіп, жауап күтті. Оған ешқандай көмек көрсетілмеген, ал оның отқа төзімділігі Іи мен Андоның күштерімен атылғаннан кейін, ол ритуалды өзін-өзі өлтірді және қамал қиратылды. Ии Хидэйоридің қауіпсіз қашуын қамтамасыз етуге міндеттелгенімен, одан кейін Іи Иэясуқа хабарлап, берілген бұйрықтан асып кеткенін айтты және осыған байланысты оны жазалауын сұрады. Мердоктың кітабына сәйкес, Иэясу жауап бермей, тыныш түрде Иидің кетуіне рұқсат берді. Бірнеше аптадан кейін Ии Хиконеде, Омидегі кірісін 180 000 кокудан 230 000 кокуға дейін көтерді, ал 1617 жылы 280 000 кокуға дейін арттырды.

According to James Murdoch's A History of Japan During The Century of Early Foreign Discourse, based heavily upon the works of many Japanese sources (the Nihon Shoki, Miyoshi Ki, and many more) as well as heavily based on the writings of the Jesuits, their annual letters, the letters of William Adams and the diaries of Adams' Dutch comrades, the events of Hideyori's death and the final fall of Osaka Castle were as such – Sanada Yukimura had been tactician of the climactic battle outside the gates of Osaka. Recognizing that they had a serious numerical disadvantage, they decided to attempt a tactic of inducing surprise and confusion in the Tokugawa camp. This was to be effected by first, Osaka captain Akashi Morishige getting behind the Tokugawa van, which would then be taken with Akashi's surprise attack, fall on Akashi, allowing Sanada with his troops and Mōri Katsunaga, who was in charge of the Osaka rōnin, to fall into the Tokugawa front. When the confusion was to be at its height, Hideyori would have marched out of Osaka castle with his home troops and would in theory be the final blow to the Tokugawas. What happened, according to Murdoch, was that Akashi was not able to get behind the Tokugawa troops, having been discovered and engaged before he emerged from the lanes. The plans fell apart as Mōri's rōnin, ever eager to fight, began shooting at the Tokugawa ranks, not waiting for Sanada (who was serving as Commander of the battle, in addition to being the tactician of the battle) to command them to do so. Sanada at once told the rōnin to stop but they only doubled their efforts. Mōri Katsunaga, deciding to take advantage of his rōnin's eagerness, then decided to launch them forward nevertheless. Upon this, Sanada realized in order to keep any structure of his original plan, he too, would need to engage alongside the rōnin. He decided then to launch himself alongside Katsunaga's force, straight into the Tokugawas, while dispatching a messenger to Hideyori to march out at that very moment instead of a bit further on as had been decided in the plan. Hideyori began moving with his troops to leave Osaka. Meanwhile, the Osaka troops had been doing quite well in spite of the numerical disadvantage. It has even been said, in Murdoch's book, as he goes to show in an extract from a missionaries letter regarding the event (there were several inside Osaka castle at this point) that the Osaka assault was actually quite successful and drove the Tokugawa back quite promptly. The plan of creating Tokugawa confusion worked and according to the Jesuits, Ieyasu himself, serving as the ultimate reinforcement to the center force, had told his men to kill him if victory seemed for nigh. Not only did the Jesuits write this, but, in another account, Murdoch states that Ieyasu had at least for some time had designs of seppuku because victory seemed to be escaping him. According to Siebold, at this critical moment, as Hideyori was leaving Osaka to enter the fray, Ieyasu sent forth into Osaka the son of Osaka captain Ōno Harunaga who had been a hostage to the Tokugawa. Ōno Harunaga's son entered the castle and immediately dispatched a letter from Ieyasu to his father. The letter said "Do not let Hideyori leave the castle. In the castle is a conspiracy and as soon as Hideyori leaves it he will be attacked from the rear." It is because of this letter, according to Siebold, that Hideyori's portion of the plan miscarried. He was just about to leave when he was brought word of its contents, and at this point, stalled in entering the fray. Eventually, despite the ferocity and initial victories of the Osaka troops, the numerical advantage of the Tokugawa forces proved too much. According to the Nihon Senshi:

"Hideyori, when he received intelligence of the defeat of his rōnin, said, "Death is what I have been ready to meet for long", and was about to sally from the castle in order to fight his very last battle when he was stopped by Hayami, one of his seven captains, who urged that a commander in chief should not expose his person among the promiscuous dead. Let Hideyori defend the castle to the last; when it fell, it would be time to take a decision!" And amidst the ensuing chaos, Hideyori fell back. The castle was fired and general chaos ensued. This Hayami, one of his seven captains, eventually lead Hideyori, his wife, the daughter of the shōgun and granddaughter of Ieyasu, and his mother, Yodogimi to a fire proof keep in the castle. From here, Hideyori's wife, the daughter of the shōgun, left to beg of her father and grand father to spare Hideyori. According to Murdoch, when she finally reached the shōgun, Hidetada, he had remarked coldly to her, "Why don't you die with your husband?" which was customary. However, Ieyasu feigned compassion and instructed Tokugawa captains Ii and Ando to see to Hideyori's safe retreat. Hideyori, however, remained in the fire proof keep with his mother and, having sent dispatches to Ieyasu and Hidetada, waited for a response. He was given none and, upon his fire proof keep being fired upon by the forces of Ii and Ando, allegedly then committed ritual suicide and the keep was destroyed. Although Ii had been tasked with seeing to Hideyori's safe retreat, when, shortly after, Ii had reported the affairs to Ieyasu and told of his exceeding the orders he'd been given and, thereupon asked Ieyasu to punish him accordingly, according to Murdoch's book, Ieyasu merely nodded without saying anything and Ii left Ieyasu's presence. Not but a few weeks later Ii received a raise on his revenue at Hikone, in Omi, the sum going from 180,000 koku to 230,000 koku and still, later on, in 1617 to 280,000 koku.