Кіріспе

USS Salmon (SSR/SS/AGSS 573), – бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шабдалы балығының атымен аталатын үшінші кемесі болды.

Құрылыс және іске қосу

Salmon – 1928 жылғы "Аргонавттан" бері АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі ең ірі конвенциялық қуатпен жүретін су асты кемелерінің екеуінің бірі болған радарлық күзет су асты кемелерінің екіншісі. Ол BPS 2 және BPS 3 радарларымен жабдықталған, олар су асты кеме мұржасының алдында және артында орналасқан. Ұзақ қашықтықтағы радарды пайдаланып, әуе кемелері тобынан бұрын барлау мақсатында жасалған Sailfish класы су бетінде жоғары жылдамдыққа есептелген. Алайда, олар екінші дүниежүзілік соғыс кезінде модернизацияланған радарлық күзет су асты кемелерінен бірнеше теңіз шақырымымен ғана жоғары жылдамдыққа қол жеткізді. Salmon 1954 жылдың 10 наурызында Портсмут теңіз кеме құрылысшылығында (Мэн штаты) құрылысы басталды. Ол 1956 жылдың 25 ақпанында суға түсірілді, демеушісі – 1944 жылдың қазан айының басында Оңтүстік Тынық мұхитындағы әскери патрульдеу кезінде "Сиволф" су асты кемесінің қаза тауып, жоғалып кеткен командир А.М. Бонтьедің жесірі Альберт М. Бонтье ханым болды. Salmon 1956 жылдың 26 тамызында қолданысқа берілді.

1956-1959 жылдар

Salmon 1957 жылы 19 ақпан мен 10 мамыр аралығында Ньюпорттан (Род-Айленд штаты) Гуантанамо шығанағына (Куба) дейін алғашқы тестілеу сапарын жүргізді. Ол мамыр айының соңында Портсмуттен Батыс жағалауға аттанды, 3 шілдеде Панама каналын кесіп өтті; Кальяоға (Перу) сапар жасады; және 25 шілдеде Сан-Диегоға (Калифорния штаты) жетті. Salmon суасты кемелерінің 33-ші дивизиясының құрамында Оңтүстік Калифорния суларында жергілікті операцияларды жүргізді, 23 қыркүйекте Батыс Тынық мұхитындағы алғашқы қызметтік сапарына дейін. Ол Перл-Харбор және Мидуэй аралы арқылы өтіп, 19 қазанда Жапонияның оңтүстігіндегі Жетінші флотқа қосылды. Жыл соңына дейін флоттық оқу-жаттығулар мен арнайы операцияларға қатысты, Йокосука (Жапония), Гонконг, Манила және Субик шығанағы (Филиппин), Каосиунг (Тайвань) порттарына атырды. Salmon 1958 жылдың 31 наурызында Йокосукадан шығып, 19 сәуірде Сан-Диегоға оралды. Жергілікті операцияларды қайта бастаған Salmon жыл бойы Сан-Диего аймағында болды. 1959 жылдың 6 қаңтарынан 30 мамырына дейін Mare Island кеме құрылыс-жөндеу зауытында күрделі жөндеуден өтті және модернизацияланды. Үлкен радиолокациялық құрылғысынан бас тартып, "Регулус" зымырандарын бағыттау қабілетіне ие болды, сонымен қатар ұзақ қашықтықтағы сонар жүйесі жақсартылды. Содан кейін Salmon екінші WestPac сапарына дайындалды. Salmon 17 шілдеде Сан-Диегодан (Калифорния штаты) шығып, Перл-Харборға бет алды, онда экипажы "Регулус" зымырандарын басқару бойынша оқудан өтті, сосын Жапонияға жол тартты және 21 тамызда Жетінші флотқа қосылды. Флот құрамында одақтас әскерлермен бірлескен оқу-жаттығуларға қатысты, Жетінші флоттың басқа да су үсті және су асты бөлімшелеріне оқу мақсатында көмек көрсетті, содан кейін 14 ақпанда 1960 жылы Сан-Диегоға оралды.

1960-1970 жылдар

1960 және 1961 жылдары «Salmon» Сан-Диего, Калифорниядан Сан-Францискоға, Калифорния, Астория, Орегон, Такома, Вашингтон, Порт-Анджелес, Вашингтон және Британдық Колумбиядағы Эскималтқа шашыраңқы сапарлар жасады. 1961 жылдың 1 наурызында ол шабуылдық су асты кемесі ретінде қайта жіктеліп, корпус жіктелу символы SS 573 берілді. Осы кезде флот бойынша су асты радарлық тізгін миссиясы аяқталды, себебі Grumman WF 2 Tracer әуе радары толықтай орналастырылды. 1962 жылдың 1 маусымында «Salmon» үшінші рет «WestPac» тобына жіберілді. 13-16 маусым аралығында Таитидегі Папетеге сапар шекті, содан кейін Жетінші флотпен қызмет ету үшін Йокосукаға барды. Кейіннен ол флоттық жаттығуларда су астына қарсы күрес (ASW) топтарымен жұмыс істеді және көбінесе жеке су үсті кемелерімен еркін ұрыс жағдайларын жасады. Осы кезде ол Жапонияның Хакодате және Сасебо қалаларына, Наха, Окинава және Гонконгқа барды. «Salmon» 20 желтоқсанда Сан-Диегоға оралды және 1-ші су асты кемелер флотилиясының флагманы болды. Бұл мәртебеге қоса, ол соңғы бес жыл қатарынан шайқастағы тиімділігі үшін алтын «E» медалімен марапатталды, бұл оны дивизиясының жетекші су асты кемесі ретінде бағалады. «Salmon» алтын «E» белгісін алған алғашқы су асты кемесі болды және 1963 және 1964 жылдары осы мәртебені сақтайтынды білдіретін белгілерді жеңіп, осы көрсеткішті жақсартты. 1963 жылдың 4 шілдесінде «Salmon» бортындағы термометрдің сынуынан ыстық тізбекке сынап тамғаннан кейін 14 экипаж мүшесі уланды, себебі уытты сынап буы пайда болды. Сол жылдың 3 маусымында ол FRAM II түрлендіруі үшін Сан-Францискодағы теңіз кеме жасаушылығына жіберілді. 1965 жылдың 19 сәуірінде кемеден шығып, модернизацияланған «GUPPY III» ретінде Пуджет саунд, Вашингтон аймағына бағалау және дыбыс сынақтары үшін бағытталды. Содан кейін ол 4 мамырда жергілікті операцияларды қайта бастау үшін Сан-Диегоға оралды. «Salmon» төртінші «WestPac» тобына 23 тамызда қатысты. Ол 14 қыркүйекте Жетінші флоттың 7-ші су асты кемелер флотилиясына қосылды және 1966 жылдың 20 сәуірінде Сан-Диегоға оралғанға дейін Жапония және Тынық мұхитының оңтүстік-батыс суларында операция жүргізді. «Salmon» Батыс Тынық мұхитына бес рет жіберілді, ол 1967 жылдың 20 наурызынан 4 қазанына дейін болды. Бұл сапар кезінде ол Вьетнам соғысын қолдау үшін Вьетнам жағалауында жұмыс істейтін Жетінші флот бөлімшелеріне қызмет көрсетті. Қыркүйек айында ол су астына қарсы тактиканы жаттығу үшін баллистикалық зымыранға қарсы су асты кемелері «Ulysses S. Grant» және «Kamehameha»-мен Тынық мұхитында кездесті. 1968 жылдың көктемінде «Salmon» Сан-Францискода (Калифорния) күрделі жөндеуден өтті, Deep Submergence Rescue Vehicle (DSRV) бағдарламасын қолдауға дайындық үшін. 1 маусымда ол көмекші зерттеу су асты кемесі ретінде қайта жіктелді және оның корпус жіктелу символы AGSS 573 болды, себебі ол экспериментальді мини су асты кемелері үшін аналық кеме және су астындағы іске қосу және құтқару платформасы болды. Алайда, бағдарламаның кешігуі оның Пьюгет саундта алғашқы сынақтардан кейін жергілікті операция үшін Сан-Диегоға оралуына әкелді. Кейін ол 25 қазанда «WestPac» тобына алтыншы рет жіберілді. Қараша айында «Salmon» Йокосука мен Гонконгқа барды. 4-19 желтоқсан аралығында Вьетнам жағалауында арнайы операцияларды жүргізді, ал 1968 жылдың 26 желтоқсанынан 1969 жылдың 10 қаңтарына дейін Филиппинде Сангли Пойнттан SEATO жаттығуларына қатысты. Содан кейін ол Йокосукаға оралды, содан кейін 5 сәуірде АҚШ-қа қайту алдында арнайы операциялар үшін Сасебоға барды. «Salmon» 25 сәуірде Сан-Диегоға (Калифорния) келді және жылдың қалған бөлігінде жергілікті операцияларды жүргізді. Ол 30 маусымда бұрынғы корпус жіктелу символын SS 573 ретінде қайтадан қабылдады.

Пайдаланудан шығару және тағдыры

Salmon 1977 жылғы 1 қазанда қызметтен шығарылып, Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен өшірілді. 1992 жылы Salmon қалыңдығы аз судағы сонар нысанасына түрлендіріліп, 1993 жылғы 5 маусымда Лонг-Айлендтің оңтүстігіндегі Хадсон каньонының жанында теңіз түбіне батырылды.