Кіріспе

Xochimilco (ʃotʃiˈmilko; ,) – Мексика қаласының аумақтық бөлігі. Бұл бөліктің орталығы – бұрын тәуелсіз Ксочимилко қаласы, ол отарлау алдындағы кезеңде Ксочимилко көлінің оңтүстік жағалауында құрылған. Бүгінде бұл бөлікке осы қаланың 18 бариосы, яғни ауданы және оны қоршап тұрған 14 пуэбло, яғни ауыл кіреді. Бұл аумақ қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және тарихи тұрғыдан Мексика қаласының тарихи орталығынан бөлек, өйткені тарихының көп бөлігінде осы қаладан оқшауланған. Ксочимилко көлік арналарымен әйгілі, олар Мексика алқабындағы көптеген елді мекендерді байланыстырған кең көл және канал жүйесінің қалдықтары. Бұл каналдар мен чинампа деп аталатын жасанды аралдар туристер мен қала тұрғындарын түрлі-түсті трахинералар деп аталатын қайықтармен каналдарды аралауға шақырады. Бұл канал және чинампа жүйесі аймақтың отарлау алдындағы тарихының куәсі ретінде Ксочимилконы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізді. 1950 жылы Парамаханса Йогананда «Өзімнің өмірімнен» атты кітабында, егер көркемдік сайыс өткізілсе, Ксочимилко бірінші орынды жеңіп алар еді деп жазған.

Қала мен аудан

Ксочимилко ауданы 1928 жылы құрылды, ол кезде федералды үкімет Мексика қаласының федералды округін он алты ауданға қайта ұйымдастырды. Ксочимилко ауданы Хиспан дәуірінен 20-ға дейінгі уақыт аралығында дербес елді мекен болған Ксочимилко қаласының орталығында орналасқан. Бұл аймақтың Мексика қаласынан тарихи бөлінісі оның мәдениетінде сақталған. Ресми түрде қаланың бөлігі болғанымен, оның сипаты қала маңындағы елді мекенге көбірек ұқсайды. Бұл тарихи орталық 2011 жылы қала тарапынан "Barrio Mágico" деп танылды. Аудан Мексика қаласының тарихи орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан және Тлалпан, Койоакан, Тлахуак және Милпа-Альта аудандарымен шектеседі. Ол аумақтың 8,4% құрайды. Бұл Тлалпан және Милпа-Альтадан кейінгі үшінші ірі аудан. Ауданның эмблемасы бар, ол ацтек глифі деп те аталады, бұл екі гүлді өсімдіктің өсіп шыққан аймақтың ылғалды топырағының бейнесі. Қайталанбас экологиялық мәселелерге қарамастан, аумақтың 77,9% -ы экологиялық қорық ретінде, 15,2% -ы тұрғын үйлермен, ал 4,6% -ы коммерциялық және өнеркәсіптік мақсатта белгіленген. Сан-Лоренцо-Талтепан сүт өндірумен мәшһүр, ал бұл аймақта әлі де көптеген мал шаруашылықтары бар. 2005 жылы ауданның халқы 404 458 адамды құрады, бұл Федералды округтің жалпы халқының 4,6% -ы. Өсім қарқыны соңғы он жылда 1,8% болды, бұл алдыңғы он жылдыққа қарағанда төмен. Бұрын бұл аймақтағы үйлер саздан және қарағай ағашынан салынған. Қазір кейде ауданның тарихи орталығы деп аталатын Ксочимилко қаласы, испандықтарға дейінгі дәуірде Ксочимилко көлінің оңтүстік жағалауындағы қала ретінде пайда болды. Жаулап алудан кейін испандықтар Сан-Бернардино де Сиена монастыры мен шіркеуін салды, ол әлі күнге дейін ауданның орталығы болып табылады. Қала орталығындағы Гуадалупе I. Рамирес даңғылы бастапқыда осы аймақты, содан кейін аралдағы, Теночтитланға (Мексика қаласына) алып баратын жолға жалғастыратын құрлық көпір болды. Көл құрғаған сайын көпір жолға айналды, оны отаршылдық дәуірінде Puente de Axomulco деп атады. Ол 1970 жылдары ауданның өкілінің құрметіне қазіргі атауын алды. Қала орталығында үлкен алаң бар, оның жанында көптеген көше сатушылары, олардың көпшілігі балмұздақ сатады. Сондай-ақ, "Tianguis de Comida" немесе тағамдық стендтермен толтырылған базар бар. Бұл орталық 2002 жылы 60 миллион песоға жөндеуден өтті. Су ағызу және жаяу жүргіншілер жолдары жақсартылды, сондай-ақ қауіпсіздік камералары орнатылды. Аймақтың туристерге жағымды көрінуі үшін орталықтағы кәсіпорындар қала әкімдігімен және INAH-пен келісіп, фасадтарын белгілі бір түстерге бояуға келісті. Ауданның жерінің көп бөлігі бұрынғы көл төбелері. Оның негізгі биіктіктері - Ксочитепек және Тлакуаллели таулары, сондай-ақ Тютли және Цомпол атты екі жанартау. Онда Сантьяго және Тепапантла деп аталатын екі табиғи өзен және көлден қалған түрлі каналдар бар. Ксочимилко, басқа оңтүстік аудандармен бірге, мысалы, Милпа-Альта және Тлалпан, Федералды округтің басқа аймақтарына қарағанда қылмыс деңгейі төмен. Алайда қылмыстар, әсіресе адам ұрлау және есірткі саудасына байланысты қылмыстар көбейіп келеді, ал ауылдық жерлердегі тұрғындар өздерін қорғау үшін өздігінен әрекет етуге көшкен. Тұрғындар бұл полицияның жеткіліксіз қорғауынан туындайды дейді. Ксочимилкода әрбір 550 тұрғынға орта есеппен бір ғана полиция қызметкері келеді, ал полиция шақыруларға жауап беру үшін 30 минуттан астам уақыт жұмсағаны туралы шағымдар бар. Ауданның халқы 368 798 адамды құрайды, бірақ тек 670 полиция қызметкері және 40 полиция машинасы бар. 1999 жылы бір жасөспірімді тонауда айыптаған тұрғындар ұстап алып, ұрып-соғып, полицияға тапсырған кезде, өздігінен әрекет етудің бір жағдайы болды. Бірақ полиция бұл істі тергеген жоқ. Ксочимилко жеңіл темір жолы желісі, жергілікті жерде Эль Трен Лигеро, STE ретінде белгілі, ауданды Мексика қаласы метро жүйесімен байланыстыратын жеңіл темір жол қызметін қамтамасыз етеді.

Ксочимилко көлі және канал жүйесі

Ксочимилко жалпы көлемі 170 км² болатын каналдар жүйесімен ерекшеленеді. Бұл каналдар мен олардың арасында жасалған жасанды жерлерде жүзіп жүрген түрлі-түсті қайықтар халықаралық деңгейде танымал. Бұл каналдар Мексика қаласының тұрғындарына да, әсіресе сенбі-жексенбі күндері аса танымал. 1987 жылы осы каналдар мен олардың экожүйесі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, оларды сақтау мақсатында. Бұл экожүйенің маңызды бөлігі – көлдің/каналдың жағалауларындағы тұзды суларда өсетін “ауэхоте” деп аталатын жылыстар ағашы. Бұл ағаштар топырақ эрозиясын тоқтатады, желден қорғайды және су жануарларының түрлерінің көбеюіне жағдай жасайды. 2003 жылғы мәліметтер бойынша, табиғатта 600-ге жуық аксолотльдің бар екені белгілі болды. Жыл бойы осы аймақта тіршілік ететін түрлерден басқа, Мексикаға келетін көшіп-қонушы құстардың шамамен 40 пайызы, яғни 350-ге жуығы Ксочимилко маңындағы ылғалды жерлерді ұя салу үшін пайдаланады. Олардың көп бөлігі АҚШ пен Канададан келеді. Алайда, осы мекеннің көп бөлігі қалалық аймаққа айналды. Жалпы, бұл аймақта 700-ге жуық түр табылған. Көшіп-қонушы түрлердің қатарында пеликан, лелек, бүркіт және сұңқар бар. Соңғы каналдардың жойылуы 1950 жылдары басталды. Сол кезде қала орталығындағы жер асты суларын қазу салдарынан қатты жер асты суларының деңгейі төмендеді. Бұл құдықтар жабылды, ал жаңалары Ксочимилкода және басқа оңтүстік аудандарда салынды. Суды тым көп мөлшерде қазудың салдарынан су деңгейі төмендеді және каналдар құрғап бастады. Содан бері, каналдарға су толықтыру үшін қайта өңделген ағынды сулар пайдаланылуда. Алайда, бұл су ішуге жарамсыз, оның құрамында бактериялар мен ауыр металдар бар, сонымен қатар каналдар әлі де тазаланбаған ағынды сулар мен басқа да ластанушы заттарды қабылдауда. Бұл мәселе билік органдарын каналдар мен испандықтарға дейінгі чинампа алқаптарын қоршаған ортаны қорғау үшін Дүниежүзілік мұра ретінде қарастыруға итермеледі. Жыл сайын ауданның бұрынғы көл төбесінің алты гектары заңсыз құрылыстарға беріліп жатыр. Аудандық әкімдіктің мәліметінше, Ксочимилкода 90 мыңға жуық адам заңсыз құрылыстарда, мысалы, экологиялық аймақтарда тұрады, ал 33 804 отбасы чинампаларда заңсыз түрде қоныстанған. Ең үлкен проблема – каналдарға жақын орналасқандар, олар ең көп ластануға себеп болады. Алайда, аксолотльдер оларды көбейту үшін пайдаланатындықтан, кейбіреулерін сақтап қалу қажет. Тағы бір маңызды мәселе – ағаштардың, әсіресе экологиялық аймақтағы жылыстардың жойылуы. Аумақтың алтыдан астам пайызы ағашсыз қалған, ал сегіз пайызында мистраль паразиттік өсімдігі таралған. Дүниежүзілік мұра ретінде жарияланғалы бері канал жүйесін құтқаруға бағытталған бірнеше әрекеттер жасалды. Бірінші маңызды күш-жігер 1989 және 1994 жылдар аралығында жүргізілді, ол «Экологиялық құтқару» деп аталды. Оның мақсаты – туризм мен спорт үшін 360 гектар аумақты қамтитын үлкен жасанды көл құру еді, бұл Чапультепек саябағындағы көлден он есе үлкен. Ол Периферико Сурдың жағында Сиенега Гранде және Сиенега Чика деп аталатын екі бөлікке бөлінетін еді. Сонымен қатар, чинампа аймағын және мәдениет пен сауда орталықтарын құру, сондай-ақ Периферико Сурдың екі жағында Сан-Жеронимо аймағындағыдай биік ғимараттар салу жоспарланған. Алайда, бұл жоспарды өз құқықтарын қорғау тарихы ұзақ болған ауыл шаруашылығы қауымдастықтары тоқтатты. Алайда, содан бері бұл аймақ қалалық аймаққа айналды. Оның орнына экологиялық аймақ пен өсімдік базары бар әлдеқайда кіші көл салынды. Алайда, қаланың кеңейіп жатуы салдарынан қалған каналдар мен қорғалған жерлер 50 жыл ішінде жойылатыны болжануда. Бүгінде көл түбіне бекітілген және ауыл шаруашылығы үшін пайдаланылатын 5 мыңға жуық чинампа ғана сақталған. Қалғандары құрғап, қалалық аймаққа айналды. Ксочимилконың орталығында шамамен 200 чинампа бар, олардың аумағы 1800 гектарды құрайды. Алайда, олардың санының азаюының бір себебі – кіші чинампалар бірігіп, үлкендерді құрауы. Олар дәстүрлі жерлерге қарағанда сегіз есе көп өнім бере алады. Осыдан кейін ол қараңғыда сыбырлаған, қадам басып, қайғылы жылаған үндерді естій бастады, тіпті оның шатыры Ксочимилко орманының тереңіне жасырылған, өркениеттен шақырымдар қашықтықта болса да. Қорқыныштан ол келесі 50 жыл бойы аралдың түкпір-түкпіріне дене мүшелері жоқ қуыршақтарды іліп, суға батып кеткен қыздың рухын тыныштандыруға тырысты. Баррераның 2001 жылы қайтыс болғаннан кейін оның денесі қыздың денесі елу жыл бұрын табылған дәл сол жерде табылған деп хабарланды. Бұл аймақ танымал туристік орынға айналды, келушілер одан да көп қуыршақтар әкеледі. Жергілікті тұрғындар оны «керемет» деп сипаттайды, ол қорқынышты емес, бірақ саяхатшылар қуыршақтар олармен сыбырласады деп мәлімдейді. Қуыршақтар әлі де қайықпен баруға болатын аралда сақталған. Арал Travel Channel-дың Ghost Adventures және Amazon Prime-ның Lore бағдарламаларында көрсетілді. Сондай-ақ, BuzzfeedUnsolved бағдарламасында Райан мен Шейн аралға барып, түнгі уақытта аралды аралаған гидпен бірге саяхат жасады.

Тарих

"Хочимилько" атауы науатль тілінен шыққан және "гүлді егістік" деген мағынаны білдіреді. Бұл хинапаларда испандықтар келгенге дейінгі кезеңнен бері өсірілген көптеген гүлдер мен басқа да егістерге сілтеме жасайды. Ксочимилько аймағындағы алғашқы қоныстар Классикалық кезеңдегі Куикуилко, Копилько және Тлатилько қоныстарымен байланысты. Мексика алқабына көшіп келген жеті науа тайпасының бірі саналатын Ксочимилка халқы алғаш рет б.з.д. 900 жыл шамасында Куахиламаға, қазіргі Санта-Крус Акалпискаға жақын жерге қоныстанды. Олар он алты құдайға табынып, ошақ құдайы Хантикоға, жер құдайы Сиуакоатлға және ең бастысы – чинапалар құдайы Амимиттлге құлшылық ететін. Ксочимилкалар шаруалар болған және Акатанолла есімді басшының басшылығымен алғашқы иелігін құрған. Ол өнімділікті арттыру үшін ауыл шаруашылығының чинапа жүйесін ойлап тапқан. Бұл чинапалар ақырында жүгері, бұршақ, чили, қабақ және басқа да дақылдарды өсіретін негізгі өндірушіге айналды. Ксочимилько қаласы 919 жылы құрылған. Уақыт өте келе, ол өсіп, көлдердің оңтүстік жағындағы Микквик, Тлахуак, Кульхуакан және тіпті қазіргі Морелос штатының бөліктері сияқты басқа аймақтарға үстемдік ете бастады. Ксочимилькода бір әйел билеуші болды, бұл испандықтар келгенге дейінгі Мезоамерикада басқа еш жерде болған емес. Ол аймақтың тағамдарына бірнеше ерекше тағамдарды қосты, мысалы, некуатолли, чилеатолли (чили қосылған атоль), эскит және тлапик. Аңыз бойынша, осы шайқастан кейін Куаутемок Ксочимилкоға келді және оқиғаның құрметіне Сан-Хуан маңындағы жерге қарағай ағашын отырғызды. Бұл испандықтардың, креолдардың және метистердің қонысына айналды, ал жергілікті тұрғындар қала сыртындағы ауылдық қоғамдастықтарда өмір сүрді. Испандықтар келгеннен кейін, 1522 жылы Ксочимильконың соңғы билеушісі Апохкияутзин Луис Кортес Серон де Альварадо есімімен шүкіршілік рәсімінен өтті және оған испандықтардың басшылығымен билік етуді жалғастыруға рұқсат етілді. Мұнда Мартин де Валенсия және Мексикадағы алғашқы он екі францискан ретінде белгілі басқа да бірнеше адам евангелизацияны қолға алды. Олардың монастыры 1534 және 1579 жылдар аралығында, Ксочимилко аймағындағы көптеген шіркеулермен бірге, Тлакоападағы аурухана және мектеппен бірге салынды. 1521 жылы Ксочимилко Педро де Альварадоның енкомендасы болды және 1541 жылға дейін солай болды. ЮНЕСКО олардың жер аударылуын талап етеді, бірақ қала әкімдігі бұл тым қиын және қоныстарды заңдастыруға жақсы болады деп айтады, бұдан әрі олардың пайда болуына жол бермеу үшін күш салуға тырысады. Халықтың 91% өзін католик деп танытса да, ауыл шаруашылығы айналымына байланысты көптеген жергілікті дәстүрлер бар. Майордомия жүйесі – ауданның ең маңызды әлеуметтік құрылымы. Бұл еріктілердің басты міндеті – жыл бойы болатын көптеген діни мейрамдар мен мерекелерді демеушілік ету және ұйымдастыру, сондай-ақ басқа да міндеттерді орындау. Бұл үшін ақшаны садақа жинау арқылы немесе тікелей майордомо төлеуі мүмкін. Алайда, ең танымал майордомо лауазымы мерекеге емес, әсіресе Нинопа деп аталатын бала Исаның бейнесіне қамқорлық жасау үшін. Оның өлшемдері мен салмағы бір килограмнан кем. Нинопа атауы испан тіліндегі "niño" (бала) сөзінен және науатль тіліндегі "pan" (жер) жұрнағынан шыққан, яғни "жер баласы" дегенді білдіреді. Нинопаға майордомо болудың беделі соншалық, оған ие болу үшін ондаған жылдар күтуге тура келеді. Өлгендер күнімен байланысты ең танымал оқиға – "La Cihuacoatle, Leyenda de la Llorona", бұл Ла Ллорона спектріне негізделген тамаша, ол қазан айының соңынан қарашаның ортасына дейін жалғасады. Бұл оқиға ежелгі Тлилак көлінің суларында өтеді. Көрермендер көлікті Куэманко портынан шығып, каналдарды аралап көліге жету үшін тражинералардан бақылайды. Тағы бір ұқсас қойылым – "Retorno al Mictlan" немесе "Миктланға қайту", Ацтектердің өлілер елі, ол Ксочимильконың тарихи орталығында орындалады. Испандықтар келгеннен кейін, олар қазіргі ауданның әртүрлі ауылдарында шіркеулер мен монастырлар салуға кірісті. Олардың бірі – 1525-1590 жылдары салынған Санта-Мария-Тепепан монастыры. Бүгінде Ксочимилькода тоғыз приход және бес пасторлық бар. Қазіргі шіркеу ғимараты 1535-1590 жылдар аралығында Франсиско де Сотоның басшылығымен салынған, бірақ монастырь және монастырь аумағы 17 ғасырдың басына дейін аяқталмаған. 1970 жылдары шіркеуде сәндік элементтерде күрделі қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар, үлкен атриумда орналасқан екі мектепті алып тастау және коммерциялық қызметке тыйым салу қарастырылған. Ла Асунсьон Колхуакатсинко шіркеуі неоклассикалық стильде салынған және тіреуіш ретінде аркаларға ие. Оның негізгі алтарі заманауи, 20 ғасырдың соңында жасалған. Бұл шіркеу Рамзан айындағы Жұдырық өртеу және Торритос деп аталатын фейерверктер сияқты бірқатар дәстүрлермен байланысты болғандықтан маңызды. Ұлы жұма күні қасиетті жерлеу рәсіміне арналған, майордомолар таңғы ас ұйымдастырады. Бұл шіркеу Ла Асунсьон ауданында орналасқан. Санта-Крусита-де-Аналко шіркеуі алғаш рет 1687 жылы салынды, содан кейін 1860 жылы неоклассикалық стильде қайта салынды. Оның негізгі алтарі заманауи. Бұл шіркеуде "Мария Канделария" сияқты бірнеше фильмдер түсірілген шағын ғибадатхана бар. Сантьяго Тульеуалькода әр сәуір айында "Feria de Nieve" (Мұз және балмұздақ жәрмеңкесі) өтеді. Дәмді мұз испандықтар келгенге дейінгі кезеңде тұтынылған, байлар жеген және жақын таулардан әкелінген және осы аудан арқылы тасымалданған қардан жасалған. Бұл дәмді мұзды тұтыну отарлық дәуірде де жалғасты, ал оған арналған алғашқы жәрмеңке 1529 жылы Мартин де Валенсиямен құрылды. Жәрмеңке 1885 жылға дейін спорадикалық түрде тойланды, содан кейін оған қайта қызығушылық туды, оны жылдық іс-шараға айналдырды. 2009 жылы бұл іс-шараның 124-ші жылдығы тойланды. Осы уақыт ішінде жаңа дәмдер мен мұздатылған тәттілердің жаңа түрлері ойлап табылды. Кейбір дәмдер ерекше, мысалы, гүл жапырақтары, пульке, моле, иі су, салат, креветка және текіла. Бұлардың көптеген түрлері жергілікті тұрғын Фаустино Сисилия Морамен жасалған. Сантьяго Тепалкатлалпан қауымдастығы жыл сайын жүгері фестивалін өткізеді, өйткені ол осы дақылдың маңызды өндірушісі болып табылады. Бұл іс-шара мамыр айында "Feria del Maiz y la Tortilla" (Жүгері және кеспек жәрмеңкесі) деп аталады. Ол дәстүрлі дайындау және астың түрлеріне, мысалы, кеспектерге, гордиталарға, сопестерге, кесадильяларға, түрлі толтырғыштармен жасалған тлакойостарға және әсіресе чили қосылған атольге назар аударады. Сантьяго Тульеуалькода 1970 жылдарынан бері жыл сайын "Feria de la Alegría y el Olivo" ("Алерия" және зәйтүн жәрмеңкесі) өтеді. Ол негізінен Мексикаға тән астық – амарантқа негізделген. "Алерия" – бұл осы астықтан, балдан және кейде құрғақ жемістер мен жаңғақтардан жасалған тәтті. Алайда, бұл термин амарант өндіретін өсімдікке де сілтеме жасайды. "Оливо" – зәйтүн ағашы. Амаранттың қоректік қасиеттері мен түрлі рәсімдерде қолданылуына байланысты испандықтар келгенге дейінгі кезеңде диетаның маңызды бөлігі болды. Бұл жылдық жәрмеңке осы тәттіні жасауға және аймақтың зәйтүн өнімдеріне арналған. Астықтың 250-ден астам өндірушілері түрлі дайындамалармен өнімдерін ұсынады. Концерттер сияқты мәдени шаралар да өтеді. Санта-Крус Акалписка қауымдастығында жыл сайын "Feria Nacional del Dulce Cristalizado" (Ұлттық кристалдалған қант жәрмеңкесі) өтеді. Бұл жәрмеңке әртүрлі жемістерден және кейде өсімдіктерден жасалған дәстүрлі тәттіге арналған, олар қант ерітіндісінде кристалдануға дейін сақталады. Оларға қабақ, ананас, кактус, помидор, чили, инжір және басқалары кіреді. Бұл дәстүрлі тәттілер көбінесе кокос тәттілері, арахис қанты (арахис қанты сияқты) және сүт қосылған жаңғақтар сияқты басқа тәттілермен бірге сатылады. Бұл тәттілер испандық және еуропалық...

Экономика

Испан дәуірінен бұрын, Ксочимилко экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығына негізделген, негізінен Мексика қаласының қажеттіліктерін қамтамасыз ету арқылы. Бұл тек экономиканы ғана емес, сонымен қатар аймақтың діни дәстүрлерін де басып тастады, олардың кейбіреулерін бүгінгі күнге дейін көруге болады. Аймақ жыл сайын 2,5 миллион пуансетия өндіреді, бұл Мексика қаласында сатылатын 3,5 миллион дананың көп бөлігін құрайды. Бұл шамамен 10 000 фермер өсірген, ауданға жылына 25-30 миллион песо шамасында табыс әкеледі. Дегенмен, 20-шы ғасырдың соңынан бастап, аймақтың экономикасының басым бөлігі ауыл шаруашылығынан ауытқып кетті. Xochimilco-дағы қонақүй инфрақұрылымы қаланың қалған бөлігімен салыстырғанда өте аз. Бес жұлдызды қонақүйлер жоқ. 183 төрт жұлдызды және 98 үш жұлдызды қонақүй бар, бірақ олар қаланың жалпы санының сәйкесінше 2% және 1% құрайды. Ол Санта-Крус-Акалпиксадағы Теночтитлан даңғылында орналасқан. Бір жағында каналдарды сумен қамтамасыз ететін таза су бұлақтары орналасқан, ал екінші жағында бақтар жатыр. Археологиялық мұражайдың жанында Куахилама деп аталатын орын бар. Бұл көлдің түбінен шамамен елу метр биіктікте көтерілетін төбе. Онда террасалар мен 1500 жылға жуық дауірге жататын он екі петроглиф сақталған. Олардың ең маңыздысы – Нахуалапа деп аталатын карта, онда 56 су көзінің, Ксочимилко көлінің, сегіз ғимараттың және көптеген жолдар мен жолдардың орналасқан жері көрсетілген. Ең үлкен экологиялық аймақ – 1993 жылы ашылған Ксочимилко экологиялық қорығы. Ол 200 гектардан астам аумақты алып жатыр және мұнда тұрақты түрде немесе көшіп-қонып келетін көптеген өсімдік және жануар түрлері мекендейді. Саябақта велосипед жолы, отыз бес спорт алаңы, гүл базары және келушілерді қарсы алу орталығы да бар. Ол көлемі жағынан Чапультепек саябағынан кейін екінші орында тұрады. Мұндағы кейбір каналдарда трахинерамен де саяхаттауға болады. Теока жанартауының кратерінде жай алаи, гимнастика залы және футбол алаңы бар спорттық кешен орналасқан. Escuela Nacional de Artes Plásticas (Ұлттық көркемөнер мектебі) 1781 жылы Мексика қаласының тарихи орталығындағы Сан-Карлос академиясы ретінде колониялық дәуірдің соңында құрылған. XIX ғасырда тәуелсіздік алғаннан кейін мектеп Мексикадағы ең беделді өнер академиясына айналды. 1910 жылы мектеп Мексиканың Ұлттық автономды университетіне қосылды. 1970 жылдары мектеп бакалавриат және магистратура бөлімдеріне бөлінді, ал 1979 жылы бакалавриат бөлімі Xochimilco-дағы жаңа кампусқа көшірілді, ал магистратуралық білім беру тарихи орталықтағы дәстүрлі орнында қалды. ENAP елдегі ең ірі және беделді көркем білім беру мекемесі болып табылады.