Кіріспе

Étaples немесе Étaples sur Mer (etapl syʁ mɛʁ; немесе Étape su Mér; бұрын Stapele;) – Францияның солтүстігіндегі О-де-Франс аймағындағы Па-де-Кале департаментіндегі коммуна. Бұл Канш өзеніндегі балық аулау және демалыс порты.

Тарих

Этапль өзінің атауын ортағасырлық маңызды порт (ескі голланд тілінде "стапаль") болғандықтан алған, осы сөзден ескі француз тіліндегі "Этапль" сөзі шыққан. Порт ретінде ол Монтрейльді орталыққа біріктірген әкімшілік және экономикалық жүйенің бір бөлігі болды, себебі теңізден осы қалаға қатынас лайланудың нәтижесінде шектелген. Қазіргі Этапль Артуаның бор тақтасынан жағадан тыс пайда болған батпақтың бұрынғы теңізге қараған құм төбесінде орналасқан. Канштен солтүстікке қарай құмдар ішкі жерге қарай созылып, ескі бор жартасына дейін жетеді. Ол ортағасырлық Булонның оңтүстік жиегінен және осы атаумен белгіленген геологиялық аймақтың оңтүстігінен он сегіз шақырым қашықтықта жатыр. Дюналар төртінші дәуірде теңіз деңгейінің көтерілуімен қалыптасқан және палеолит кезеңінде адамдар қоныстанғандығының іздері бар. Осылайша, олар б.з.д. 2000 жылға қарай қазіргі пішініне жақын бір тұрақтылыққа қол жеткізді. Қаланың солтүстік-батысындағы құмдарда темір дәуіріне және галл мәдениетіне тән материалдар табылған.

Ерте ортағасырлық қоныстар

Этапль бұрын Квентовикус деп аталатын бірнеше орындардың бірі болды, сол жерден, Болонь-сюр-Мер сияқты, рим кемелері Британияға сапар үшін дайындалды. Дегенмен, Манчестер университетінің докторы Дэвид Хилл басқарған 1984-1991 жылдар аралығындағы қазба жұмыстары Ла Калотери шағын ауылының жанындағы Висемарестте үлкен елді мекеннің қалдықтарын ашты. Бұл орын Этапльдің шығысында, Канш өзенінің аңғарында, Монтрейль-сюр-Мер қаласының жанында орналасқан. Қазір бұл орын Квентовик деп мойындалған, бірақ қазбалардан табылған заттар Этапльдегі Квентовик мұражайында сақталады (қазіргі уақытта мерзімі белгісіз жабық).

Орта ғасырлар

Тоғызыншы ғасырда жағалау норвегтердің шабуылдары мен қоныстануына ұшырады. Олардың пікірінше, лайлы жерлер мен батпақтармен қорғалған бұл жағалаудағы орналасқан жер, шабуылдар жүргізу, олжа жинау және оны елге қайтару үшін өте қолайлы база болатын. 1172 жылы Булонь графы Эльзасский Матфей ежелгі римдік орнында бекініс салды. 1193 жылы король Филипп II Август Булонь графлығының оңтүстік бөлігі (Булонь) патшалыққа қосылғаннан кейін, оны солтүстік флотының басты порты етіп белгіледі, бұл корольдік жерлерден осы жағалауға тікелей қол жеткізудің жалғыз жолын құрады. Этапль жүз жылдық соғыс кезінде, ағылшын әскерінің жақын жердегі қону орындарына жақын болғандықтан, ерекше зардап шекті. 1346 жылы Англияның Эдуард III Креси шайқасынан оралғанда портының өртеп жіберді. 1351 жылы оны Март графының 2-ші графы Роджер Мортимер тонады, ал 1359 жылы Эдуардтың ұлы Джон Гонт оны өртеп жіберді. 1378 және 1435 жылдары қамалға алынды, ал 1455 және 1546 жылдары тағы да өртенді. Барлық қиындықтарына қоса, 1596 жылы қалада қатты оба эпидемиясы болды.

Қайта өрлеу дәуірі

1492 жылы 3 қарашада қамал Франция королі Карл VIII мен Англия королі Генрих VII арасында Этапль шарты жасалды. Алтын мата алаңы кезінде Франция королі Франциск I мен Англия королі Генрих VIII арасындағы Кале маңындағы дипломатиялық кездесуде Франциск Этапль қамалында болды. Кездесу 1520 жылдың 7-24 маусымы аралығында Балингхемде өтті, ал Франциск 27-сі күні қамалда түндетті. 1637 жылы 26 мамырда Луи XIV қабылданып, шамамен 1641 жылы қамал бұзылды.

Наполеон дәуірі

1803 және 1805 жылдар аралығында Наполеон Англияға шабуыл жасау ниетімен осы жағалау бойында, әсіресе Булоньде үлкен әскер жинады. Осыған байланысты маршал Нейдің алтыншы армия корпусы екі жыл бойы Этапльде және оның айналасында орналасқан. Император қалаға бірнеше рет келіп, әскерін қарап тексерді. Амиен мен Булонь арасындағы теміржол жақында жағалау бойымен солтүстікке қарай салынды және 1848 жылы Этапль-Ле-Туке станциясы ашылды. 1851 жылы жергілікті теміржол компаниясы Chemins de fer du Nord компаниясымен біріктірілгеннен кейін, ал 1867 жылы Булонь мен Кале арасындағы байланыс толыққаннан кейін, жол қозғалысы күшейді, бұл жағдай бұрынғы құлдырауды тегіс азайтуға көмектесті. Бұл теміржол балықты Парижге дейін жылдам тасымалдауға мүмкіндік берді, бұрынғы «шасс-маре» жүйесін ығыстырып, теміржол кестелеріне сәйкес жұмыс процесін өзгертуді қажет етті. Қала экономикасы демалысқа келгендердің көптігінен пайда тапты, себебі қазір Côte d'Opale деп аталатын аймақ дамыды. Дегенмен, Этапль балық аулау және қайық жасау, арқан өндіру сияқты салаларымен жұмыс істейтін порты ретінде сақталды. Басты демалыс орны өзеннің оңтүстігінде, сол кездегі Париж Плаж деп аталған жерде қалыптасты. 1860 жылы Канш өзенінің екі жағалауы көпірмен біріктірілді, ал 1900 жылы қала станциясынан курортқа дейін Этапль трамвайы салынды. Осы жерге көп ақша ағылып, қаладағы төмен бағалар 1880-1914 жылдар аралығында суретшілердің халықаралық орталығын тартты.