Румыниядағы тас қала: Пиатра-Нямц тарихы мен ескерткіштері
Piatra Neamț
Пiatра-Неамц, Румыния: табиғаты әдемі қала, Солтүстік-Шығыс Румынияның тарихи аймағы. "Тас" атауының мағынасы, географиясы және даму агенттігі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пиатра-Нямц (;) – Румынияның солтүстік-шығысындағы Батыс Молдавия тарихи аймағындағы Неамц округінің орталығы. Шығыс Карпат тауларындағы өте қолайлы орналасуының арқасында, ол Румынияның ең көркем қалаларының бірі саналады. Солтүстік-Шығыс аймақтық даму агенттігі Пиатра-Нямц қаласында орналасқан.
Piatra Neamț (; Kreuzburg an der [[Bistrița (Siret); Karácsonkő) is the capital city of Neamț County, in the historical region of Western Moldavia, in northeastern Romania. Because of its very privileged location in the Eastern Carpathian mountains, it is considered one of the most picturesque cities in Romania. The Nord Est Regional Development Agency is located in Piatra Neamț.
Этимология
Пиатра топонимі ("тас" деген мағынада) тарихы бойында елді мекеннің атына кіріктірілген. Оны Пиатра луи Крейсун ("Рождество тасы", сонымен қатар қаланың венгр тіліндегі атауы "karácsony kő" деп сәйкес келеді) деп те атайды. Ол сонымен қатар жай ғана Пиатра деп аталады, оған Неамц облысының ("неміс" деген мағынада) атауы қосылды.
The toponym piatra (meaning ‘rock’) was always part of the settlement's name throughout its history. It is also called Piatra lui Crăciun (‘Christmas Rock’, thus also corresponding to the Hungarian name of the city, "karácsony kő"). It is also simply called Piatra, to which the county name Neamț (meaning ‘German’) was added.
Тарих
Пиатра Неамц айналасындағы аймақ Румыниядағы ең көне қоныстанған аймақтардың бірі болып табылады. Қазіргі аумақтағы адамзат өркениетінің ең көне іздері Жоғарғы Палеолитке дейін, шамамен б.з.б. 100 000 жылға жетеді. Кукутень мәдениеті, шамамен мың жыл (б.з.б. 3600–2600) бойы дамыған, Неамц округі аумағында едәуір көптеген елді мекендермен (шамамен 150) өкілделген. Археологиялық қазбалар неолит дәуірінің маңызды мұражай коллекцияларын ашты. Археологтар неолит және қола дәуіріне (шамамен б.з.б. 1900–1700) жататын заттарды да тапты. Қала сыртындағы қазба жұмыстары грек географы Птолемей 2-ші ғасырда айтқан Петродава атты үлкен дакиялық қаланың қираған қалдықтарын ашты. Бұл кешеннің өркендеу кезеңі б.з.б. 1-ші ғасыр мен б.з. 1-ші ғасыры аралығында болды. Батка Доамнейдегі цитадель ерекше көзге түседі, онда Ораштия тауларындағыларға ұқсас киелі орындар бар. Жергілікті басшының болуына қатысты, тарихшылар Диком патшалығын Петродавадағы саяси орталықпен байланыстыруға бейім. Молдавия мен Валахиядағы бұрынғыдай бекіністер кешені Буребиста заманында да, Децебал билігінен бұрын да күшті саяси және әскери орталық болғандығын көрсетеді. Бұл елді мекен 15-ші ғасырда Пиатра луй Крачиун немесе Камена, базар қаласы ретінде құжаттастырылған. Петру I Мушат (1375–1391) тұсында пайда болған алғашқы қалалық елді мекендер Пиатра луй Крачиун, Роман және Неамц болды. Неамц цитаделі, құжаттамалық куәлігі 1395 жылдың 2 ақпанына жатады, Карпаттан шығысқа қарай Молдавия княздығының консолидация кезеңінде салынды. Пиатра Неамцтың княздық соты алғаш рет 1491 жылдың 20 сәуіріндегі құжатта айтылған, ол 1468 және 1475 жылдар аралығында Ұлы Стефан тұсында салынды, княздық собор 1497–1498 жылдары, ал биік қоңырау мұнарасы 1499 жылы бой көтерді. 2020 жылы ауруханадағы өртте он адам қаза тапты.
The area around Piatra Neamț is one of the oldest inhabited areas in Romania. The oldest traces of human civilisation in the present territory date back to the higher Paleolithic, about 100,000 years BCE. The Cucuteni culture, whose development lasted approximately one thousand years ( 3600 2600 BCE) was attested in the territory of Neamţ county by a remarkable number of settlements (approx. 150), archaeological diggings unearthing important museum collections of Aeneolithic artifacts. Archaeologists have also discovered objects here dating back to the Neolithic Period and the Bronze Age (about 1900 1700 BCE). Excavations just outside the city revealed the ruins of a large Dacian city, Petrodava, mentioned by Greek geographer Ptolemy in the 2nd century. The whole compound had its heyday between the first century BCE and the first century CE. Standing out is the citadel at Bâtca Doamnei which contains shrines resembling those identified in the Orăștie Mountains. As far as the existence of a local leader is concerned, historians tend to suggest the identification of the Kingdom of Dicomes in the very political centre at Petrodava. The complex of strongholds without peer in Moldavia and Wallachia is evidence as to a powerful political and military centre both in Burebista’s time and in the period that preceded the reign of Decebalus. The settlement was documented in the 15th century as Piatra lui Crăciun, or Camena, a market town. The first urban settlements, which emerged under Petru I Mușat (1375–1391), were Piatra lui Crăciun, Roman, and Neamț. The Neamț citadel, whose documentary attestation dates back to February 2, 1395, was also erected during the same consolidation period of the Moldavian principality east of the Carpathians. The Princely Court of Piatra Neamț is mentioned for the first time in a document dated April 20, 1491, to have been founded between 1468 and 1475, under Stephen the Great, the Princely Cathedral being built in 1497–1498, and the tall Bell Tower in 1499. In 2020, ten people were killed in a hospital fire.
Демография
2011 жылғы санақ деректеріне сәйкес, Пятра-Нямцтің халқы 85 055 адамды құрайды, бұл 2002 жылғы санақта тіркелген көрсеткіштен кемдеу, осылайша ол Румынияның 24-ші ірі қаласы болып табылады. 2002 жылғы санақ бойынша Пятра-Нямц қаласында 104 914 адам тұрды. Этникалық құрамы келесідей:
According to the 2011 census data, Piatra Neamț has a population of 85,055, a decrease from the figure recorded at the 2002 census, making it the 24th largest city in Romania. The 2002 census recorded 104,914 people living within the city of Piatra Neamț. The ethnic makeup was as follows:
Қаланың өнеркәсіптеріне тыңайтқыш зауыты, қағаз және целлюлоза фабрикасы, сондай-ақ бірнеше тағам өңдеу зауыттары кіреді. Қалада сонымен қатар ауыл шаруашылығы машиналарын жасау зауыты (Mecanica Ceahlău), фармацевтикалық зауыт (Plantavorel) және екі қағаз өндіруші орналасқан. Қаланың басты өнеркәсіптік паркі оңтүстікке қарай, Săvinești аймағында орналасқан. Коммунистік кезеңде Săvinești алаңы Румыниядағы ең ірі химиялық зауыттарының бірі және ғылыми-зерттеу институтының орны болды. Бүгінде бұл өнеркәсіптік кешен итальяндық Radici Group компаниясының бір бөлігі болып табылады және төмен қуаттылықпен жұмыс істейді. Соңғы жылдары Пиатра-Неамц қаласынан шыққан ең маңызды румындық коммерциялық брендтер Rifil (жасанды талшықтар өндіруші), Altex (Media Galaxy) (телевизор, Hi-Fi, үй шаруашылығы техникасының ұлттық дилері), (бояу өндіруші), Amicii Kubo Ice Cream (мұзқаймақ өндіруші) және Dasimpex (ұялы телефондар дилері) болып табылады. 4 жергілікті телеарна (TV M, 1TV, TeleM, Actual TV), 3 FM радиостанциясы және CityNeamț және Ziar Piatra Neamț сияқты онлайн газеттерді қоса алғанда, бірнеше газет бар.
The city's industries include a fertilizer plant, a pulp and paper mill, and several food processing plants. In the city are also located an agricultural machinery plant (Mecanica Ceahlău), a pharmaceutical plant (Plantavorel) and two paper manufacturers. The city's main industrial park is situated south, in the Săvinești area. During the communist period, the Săvinești platform was one of the most important chemical plants in Romania and the site of a research institute. Today, the industrial facility is part of the Italian company Radici Group, and it operates at low capacity. In recent times, the most important Romanian commercial brands originating from Piatra Neamț are Rifil (synthetic fibers manufacturer), Altex (Media Galaxy) (TV, hi fi, home appliances national dealer), (paints manufacturer), Amicii Kubo Ice Cream (ice cream producer) and Dasimpex (mobile phones dealer). There are 4 local TV stations (TV M, 1TV, TeleM, Actual TV), 3 FM radio stations, and several newspapers, including online newspapers such as CityNeamț and Ziar Piatra Neamț.
Қоғамдық көлік
Пиатра-Неамц қаласындағы қоғамдық көлікті негізінен S. C. Troleibuzul SA басқарады. 2019 жылға дейін компания троллейбустар мен автобустарды пайдаланды. Компания атауында троллейбустар туралы мәлімет болғанымен, соңғы троллейбус жолы 2019 жылдың қыркүйегінде жабылды, троллейбустар 2020 жылдың наурызында сатылымға қойылды және троллейбус желісінің сымдарын алып тастау 2020 жылдың маусымында басталды. Троллейбус жүйесі 1995 жылы іске қосылған.
Public transport in Piatra Neamț is managed mainly by S. C. Troleibuzul SA. Until 2019, the company operated both trolleybuses and motorbuses. Although the company's name still includes a reference to trolleybuses, the last trolleybus service was discontinued in September 2019, the trolleybuses were put up for sale in March 2020, and removal of the overhead trolley wires began in June 2020. The trolleybus system had opened in 1995.
Астрономиялық бағыштама
1998 жылы итальяндық әуесқой астроном және астероидтің бірге ашушысы Альфредо Карония, қалада тұратындықтан, астероидқа Пьятра Неамц атауын берді.
In 1998 an asteroid was named after Piatra Neamț by Alfredo Caronia, an Italian amateur astronomer and co discoverer of the asteroid, who lives in the city.