Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1970 жылы шілдеде Ұлыбританиямен достық шартын өзгерту арқылы Тонга сыртқы саясатын өзі басқарады. Ол көптеген елдермен достық қарым-қатынас орнатып, Тынық мұхитындағы көрші елдерімен және Ұлыбританиямен тығыз байланыс сақтайды. 1998 жылы Қытай Халық Республикасын мойындап, Тайваньмен дипломатиялық қарым-қатынасын тоқтатты.
Tonga, by a modification of its treaty of friendship with the United Kingdom in July 1970, is responsible for its own external affairs. It maintains cordial relations with most countries and has close relations with its Pacific neighbours and the United Kingdom. In 1998, it recognized the People's Republic of China and broke relations with Taiwan.
Өңірлік қатынастар
Тонга Тынық мұхиты аймағындағы өңірлік байланыстарды нығайтып сақтайды. Ол Тынық мұхит аралдары форумының, Оңтүстік Тынық мұхиты қолданбалы геоғылым комиссиясының, Оңтүстік Тынық мұхиты туристік ұйымының, Тынық мұхиты аймақтық қоршаған орта бағдарламасының және Тынық мұхиты қауымдастығы хатшылығының толық мүшесі болып табылады. Тонга 1996 жылы Раротонга шартын (Оңтүстік Тынық мұхиты ядролық қарусыз аймағы туралы шарт) мақұлдады. Дегенмен, Тонга жалпы мүддедегі балық шаруашылығын басқару жөніндегі ынтымақтастық туралы Науру келісімін қол қойған сегіз елдің қатарында жоқ. Бұл келісім арқылы әлемдік туннаның 25-30% және Батыс және Орталық Тынық мұхитының туннамен қамтамасыз етілуінің шамамен 60% ұйымдастырылады. 2011 жылдың қарашасынан бастап Тонга Полинезиялық көшбасшылар тобының сегіз негіздеуші мүшесіне кірді. Бұл өңірлік топ мәдениет және тіл, білім беру, климаттың өзгеруіне жауап беру, сондай-ақ сауда және инвестициялар сияқты мәселелер бойынша ынтымақтастық құру мақсатында құрылған.
Tonga maintains strong regional ties in the Pacific. It is a full member of the Pacific Islands Forum, the South Pacific Applied Geoscience Commission, the South Pacific Tourism Organisation, the Pacific Regional Environment Programme and the Secretariat of the Pacific Community. Tonga endorsed the Treaty of Rarotonga (the South Pacific Nuclear Free Zone Treaty) in 1996. Tonga is, however, notably not one of the eight signatories of the Nauru Agreement Concerning Cooperation in the Management of Fisheries of Common Interest which collectively controls 25–30% of the world's tuna supply and approximately 60% of the western and central Pacific tuna supply. Since November 2011, Tonga has been one of the eight founding members of Polynesian Leaders Group, a regional grouping intended to cooperate on a variety of issues including culture and language, education, responses to climate change, and trade and investment.
Өңірден тыс қатынастар
Тонга 1970 жылы Ұлыбританияның қорғауынан тәуелсіздік алғаннан кейін Ұлттар Достастығының толық құқықты мүшесі болды. Оның әрқашан өз монархы болғандықтан, Достастықтағы орны ерекше еді. Тонга – Бруней, Лесото, Малайзия және Свазиленд сияқты тәуелсіз, туған жерлік монархия. 1999 жылы Тонга Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданды. Сонымен қатар, аймақтан тыс жерлерде Тонга АӨК, Азия даму банкі, Азия және Тынық мұхиты экономикалық және әлеуметтік комиссиясы (ESCAP), Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO), G 77, Халықаралық қайта құру және даму банкі, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы, Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты ай қоғамы, Халықаралық даму қауымдастығы, Халықаралық қаржы корпорациясы, Халықаралық гидрографиялық ұйым, ХВҚ, Халықаралық теңіз ұйымы, Интерпол, Халықаралық Олимпиада комитеті, ITU, Үздіксіз дамып келе жатқан елдер қозғалысы (NAM), UPU, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым және Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі немесе қатысушысы болып табылады.
Tonga was admitted to full membership of the Commonwealth of Nations in 1970, upon regaining its independence from British protection. Since it has always had its own monarch, its position in the Commonwealth was rather unusual. Tonga is an independent native Commonwealth monarchy like Brunei, Lesotho, Malaysia, and Swaziland. Tonga was admitted to the United Nations in 1999. Additionally outside the region, Tonga is a member or participant of the ACP, Asian Development Bank, Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP), the Food and Agriculture Organization (FAO), the G 77, the International Bank for Reconstruction and Development, the International Civil Aviation Organization, the International Red Cross and Red Crescent Movement, the International Development Association, the International Finance Corporation, International Hydrographic Organization, the IMF, the International Maritime Organization, Interpol, the International Olympic Committee, the ITU, the NAM, the UPU, the World Meteorological Organization and the World Trade Organization.
Ұлттар Достастығы
Тонга 1970 жылдың 4 маусымынан бері Ұлттар Достастығының мүшесі болып табылады. Тонга 1900 жылдан 1970 жылға дейін Ұлыбританияның қорғауындағы монархия болды, одан кейін Ұлттар Достастығы шеңберінде тәуелсіз, жергілікті монархияға айналды. Бұл мәртебе Бруней, Лесото, Малайзия және Эсватини сияқты өздерінің монархтары бар елдермен ортақ.
Tonga has been a member of the Commonwealth of Nations since 4 June 1970. Tonga was a British protected monarchy from 1900 to 1970, when it became an independent native monarchy within the Commonwealth of Nations, a status shared by Brunei, Lesotho, Malaysia, and Eswatini, which also have their own native monarchs.
Қазіргі сыртқы саясат
Тонганың 2009 жылғы қаңтардан бастапғы сыртқы саясатын «Матанги Тонга» «Шығысқа бет бұру» деп сипаттады, яғни Азиямен (нақтырақ айтқанда, Тынық мұхиты мемлекетінің солтүстік-батысында орналасқан Азиямен) жақын дипломатиялық және экономикалық қарым-қатынастарды орнату. Тонга АҚШ-пен әдемі қарым-қатынас сақтайды. Ұлыбританиямен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, екі елдің арасындағы қарым-қатынас тығыз емес, және Ұлыбритания 2006 жылы Тонгадағы Жоғары комиссариатын жапты. Тонганың Океания аймақтық үлкен елдері – Австралия және Жаңа Зеландиямен қарым-қатынасы өте жақсы.
Tonga's foreign policy as of January 2009 has been described by Matangi Tonga as "Look East" – namely, as establishing closer diplomatic and economic relations with Asia (which actually lies to the north west of the Pacific kingdom). Tonga retains cordial relations with the United States. Although it remains on good terms with the United Kingdom, the two countries do not maintain particularly close relations, and the United Kingdom closed its High Commission in Tonga in 2006. Tonga's relations with Oceania's regional powers, Australia and New Zealand, are very good.
Халықаралық даулар
1972 жылы Тонга су ағынымен жуылып, оқшауланған Минерва рифтерін, Нukuʻalofa қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 480 шақырым жерде орналасқан, өздеріне қарасты деп мәлімдеп, басып алды. Бұл, «Океандық өмірді зерттеу қоры» деп аталатын жеке топтың рифтер мен оларды қоршаған жағалауларда тәуелсіз Минерва Республикасын (қазіргі Минерва княздығы) құруға жасаған әрекеттерін тоқтату мақсатында жасалды. 2005 жылдың қараша айында Фиджи аралдары Халықаралық теңіз түбінің органына рифтерге меншік құқығын талап ету туралы шағым түсірді.
In 1972, Tonga laid claim to, and invaded, the tide washed, isolated Minerva Reefs, some 480 kilometres southwest of Nuku'olofa, to thwart efforts by a private group, Ocean Life Research Foundation, to establish an independent Republic of Minerva (now the Principality of Minerva) on the reefs and surrounding quays. In November 2005, Fiji laid a complaint with the International Seabed Authority claiming ownership of the reefs.