Қақпақтар: Жер асты коммуникацияларына кіреберіс жамылғылары
Manhole cover
Шұңқыр қақпақтары: жер асты құбырларына кіру үшін қолданылатын ауыр, алынып тасталатын қақпақтар. Төтенше жағдайлардан сақтайды, қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның өтуіне жеткілікті үлкен ашық тесіктің үстіне қойылатын алмастырылатын қақпақ.
Removable plate atop an opening large enough for a person to pass through
Шұңқыр қақпағы немесе техникалық тесік қақпағы – адамның өтуіне жеткілікті үлкен ашық тесіктің үстін жабатын, алынып-қойылатын қақпақ. Бұл тесік жер астындағы қуыс немесе құбырға кіру үшін пайдаланылады. Ол ешкімнің немесе ештеңенің ішке түсіп кетуіне, сондай-ақ рұқсатсыз адамдар мен заттардың кіруіне кедергі келтіру үшін жасалған. Шұңқыр қақпақтарының тарихы көне Рим дәуіріне дейін жетеді, сол кезде тастан жасалған кәріздердің торлары қолданылған.
A manhole cover or maintenance hole cover is a removable plate forming the lid over the opening of a manhole, an opening large enough for a person to pass through that is used as an access point for an underground vault or pipe. It is designed to prevent anyone or anything from falling in, and to keep out unauthorized persons and material. Manhole covers date back at least to the era of ancient Rome, which had sewer grates made from stone.
Сипаттама
Құбыр қақпақтары көбінесе құйма темірден, бетоннан немесе екеуінің қосындысынан жасалады. Бұл оларды арзан, берік және ауыр етеді, әдетте салмағы көп болады. Салмағы олардың үстінен көлік өткен кезде оларды орнында ұстауға көмектеседі және тиісті құралдары жоқ рұқсатсыз адамдарға оларды алып тастауды қиындатады. Құбыр қақпақтары шынымен күшейтілген пластиктен немесе басқа композиттік материалдардан да жасалуы мүмкін (әсіресе Еуропада немесе қақпақтарды ұрлау қаупі бар жерлерде). Қолмен көтерудің қауіпсіз салмағын шектеу туралы заңдарға байланысты, Еуропада жеңіл композиттік материалдарға көшуге дайындық бар, олар сығуға қарсы тұру қабілеті жоғары және электр оқшаулағыш қасиеттеріне ие. Құбыр қақпағы металл негізге орнатылады, оның үстінде қақпаққа сәйкес келетін кішірек жиек болады. Негіз бен қақпақ кейде "құйма" деп аталады, себебі олар көбінесе құю арқылы жасалады, әдетте құм құю технологиясы қолданылады. Қақпақтарда әдетте "іске түсіру тесіктері" болады, оларға арнайы ілгек тұтқасы бар құрал салынып, оларды көтеруге болады. Іске түсіру тесіктері су өткізбейтін қақпақ үшін жасырылуы мүмкін немесе жарық кіруіне мүмкіндік береді. Оларды көтеру үшін әдетте құбыр ілгегі немесе арнайы құрал қолданылады, бірақ басқа да құралдарды, соның ішінде электромагниттерді де пайдалануға болады. Қақпақтардың үлкен өлшемділігі оларды жинауды қиындатады, бірақ олардың кең таралғандығы және оларға басылған әртүрлі суреттер мен мәліметтер кейбір адамдарды әлемнің әртүрлі жерлерінен қақпақтардың суреттерін жинауға итермелейді. Осы тақырыпта кітап жазған Ремо Камеротаның айтуынша, Жапонияның 95% муниципалитетінің өзіндік қақпақ дизайны бар, көбінесе түрлі-түсті эмальмен боялған. Салмағы мен ауырлығына қарамастан, құбыр қақпақтары кейде ұрланып, әдетте металл бағасы өскен кезде қайта сатылады. Құбыр қақпақтары астында қандай инженерлік желілер бар екенін және оларды қамтамасыз ететін ұйымды, мысалы, жергілікті су жүйесін, телекоммуникациялық компанияны, метрополитенді немесе теміржол қызметін, немесе табиғи газ компаниясын көрсету үшін белгіленуі мүмкін. "Құбыр" сөзі кейде гендерлік бейтараптықты сақтау үшін өзгертіледі. Мысалы, Калифорния штатының Беркли қаласы 2019 жылы ресми терминді "техникалық тесік" деп өзгертті.
Manhole covers are often made out of cast iron, concrete or a combination of the two. This makes them inexpensive, strong, and heavy, usually weighing more than The weight helps to keep them in place when traffic passes over them, and makes it difficult for unauthorized people without suitable tools to remove them. Manhole covers may also be made from glass reinforced plastic or other composite material (especially in Europe, or where cover theft is of concern). Because of law restricting acceptable manual handling weights, Europe has seen a move towards lighter weight composite manhole cover materials, which also have the benefits of greater slip resistance and electrical insulating properties. A manhole cover sits on a metal base, with a smaller inset rim which fits the cover. The base and cover are sometimes called "castings", because they are usually made by a casting process, typically sand casting techniques. The covers usually feature "pick holes", into which a hook handle tool is inserted to lift them. Pick holes can be concealed for a more watertight lid, or can allow light to shine through. A manhole pick or hook is typically used to lift them, though other tools can be used as well, including electromagnets. Although the covers are too large to be easily collectible, their ubiquity and the many patterns and descriptions printed on them has led some people to collect pictures of covers from around the world. According to Remo Camerota, the author of a book on the subject titled Drainspotting, 95% of Japanese municipalities have their own cover design, often with colorful inlaid paint. Despite their weight and cumbersome nature, manhole covers are sometimes stolen, usually for resale as scrap, particularly when metal prices rise. Manhole covers may be marked to indicate what sort of services exist under them and what group maintains those services, such as the local water system, telecommunications firm, subway or train services, or natural gas firm. The name "manhole" is sometimes changed to make it gender neutral. The city of Berkeley, California, for example, changed the official term to "maintenance hole" in 2019.
Айналмалы
Неліктен бұрғы қақпақтары дөңгелек (кейбір елдерде) деген сұрақ Microsoft компаниясы оны жұмысқа орналасу кезінде сұрақ ретінде қолданғаннан кейін танымал болды. Алғашқыда бұл сұраққа бірнеше дұрыс жауабы бар екенін ескере отырып, адамның мәселеге қалай қарайтынын бағалау мақсатында қойылған. Бірақ, бұл мәселе тавтологиялық сипаттағы ("Бұрғы қақпақтары дөңгелек, себебі бұрғы тесіктері дөңгелек") және басқа да бірнеше түсіндірмелерді тудырды. Мысалы, жергілікті құю фабрикасы қақпақтарды жасағанда, олар қазіргі қауіпсіздік стандарттарына сай келмеген, ал үлкен үшбұрышты қақпақтарды шығаратын өндіруші табылмаған. Бермуданың Гамильтон қаласындағы кейбір бұрғы қақпақтары үшбұрышты және ілмекті болып келеді. Сан-Францискода үшбұрышты су құбырларының жапқыштары да кездеседі. 2011 жылы робототехника саласындағы зерттеу жұмысында роботтар нақты бұрғы қақпақтарының пішінін талдап, GPS деректерін қосымша тексеру үшін географиялық орналасуын анықтай алатыны айтылды.
The question of why manhole covers are typically round (in some countries) was made famous by Microsoft when they began asking it as a job interview question. Originally meant as a psychological assessment of how one approaches a question with more than one correct answer, the problem has produced a number of alternative explanations, from the tautological ("Manhole covers are round because manholes are round") which were made by a local foundry, because they were not large enough to meet modern safety standards and a manufacturer for larger triangles could not be found. Some manhole covers in Hamilton, Bermuda, are triangular, and hinged. Some triangular water main covers also exist in San Francisco. A robotics research paper in 2011 suggested that robots could examine the shapes of specific manhole covers and use them to calculate their geographic position, as a double check on GPS data.
Қауіпсіздік және қауіпсіздік
Қалалық аудандарда кернеудің ауытқуы коммуналдық қызметтер үшін маңызды мәселе болып табылады. 2004 жылғы 16 қаңтарда Джоди С. Лейн Нью-Йоркте итін серуендетіп жүргенде металл шаңырақтың қақпағына басқаннан кейін электр тогынан зақымданды. Осы және басқа да оқиғалардың нәтижесінде осы қауіптерге көбірек назар аударылды, соның ішінде адасқан кернеуді анықтау және алдын алу жөніндегі техникалық конференциялар ұйымдастырылды. Оқшаулаудың бұзылуына жолдың тұзы, жасы, сымдарды шағып алған егеуқырлар немесе көлік қозғалысының дірілі себеп болуы мүмкін. Электрлік доға оқшаулауды тұтандырып, табиғи газдың шығуына, шіритін органикалық заттардан метанның бөлінуіне, оқшаулаудың жануынан түтін шығуына әкелуі мүмкін. Бұл өртке, қуат өшіруіне және кейбір жағдайларда жарылысқа соқтыруы мүмкін. Электр тұтынымының артуына байланысты олар жаз айларында жиі кездеседі. Чикаго қыста жол тұзын қолданғанына қарамастан, жарылыстарсыз 10-нан аз оқиға тіркелді. Қытайда шаңырақ қақпақтарының ұрлануы кең таралған мәселе. Қытайдың Синьхуа ақпарат агенттігінің хабарлауынша, "2004 жылы Пекинде 240 000-ға жуық су және кәріз қақпақтары ұрланды". "China Shakes the World" кітабында Джеймс Кинге бұл құбылысты былай сипаттаған: 2004 жылдың ақпан айының ортасынан бастап бірнеше апта бойы, бастапқыда баяу, бірақ жылдамдықпен өсіп, әлемнің жолдары мен тротуарларынан шаңырақ қақпақтары жоғала бастады. Қытайлық сұраныс металл сынығының бағасын рекордтық деңгейге көтергендіктен, ұрылардың барлығы дерлік бірдей ойға келді. Қараңғы түскен кезде олар темір қақпақтарды көтеріп, жергілікті саудагерлерге сатты, олар оларды кесіп, Қытайға кемемен жіберді. Алғашқы оқиғалар Қытайдың оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан Тайвань аралында тіркелді. Содан кейін Моңғолия және Қырғызстан сияқты көрші елдерде де осы құбылыс байқалды. Күн батқан сайын, ұрылар Қытайдың қажеттілігін қанағаттандыру үшін жұмыс істеді. Бір ай ішінде Чикагода 150-ден астам қақпақ жоғалып кетті. Шотландиядағы "үлкен су бұрғылау тонауы" кезінде бірнеше күннің ішінде жүзден астам қақпақ ұрланды. Монреальден Глостерге, Куала-Лумпурға дейін сақтықсыз жаяу жүргіншілер шұңқырларға құлап кетті. 2004 жылы шығыс Лондондағы Ньюхэм қаласында 200-ге жуық торлар мен қақпақтар ұрланды. Суретші Антони Гормли жасаған шаңырақ қақпағы 2013 жылы, орнатылғаннан кейін он жыл өткен соң ұрланды. 2004 жылы Үндістанның Калькутта қаласында екі айдың ішінде 10 000-нан астам шахта қақпақтары ұрланды. Олар бетон қақпақтармен ауыстырылды, бірақ олар да ұрланды, бұл жолы олардың ішіндегі арматура үшін. 2012 жылдың наурыз және сәуір айларында Онтарионың Аякс қаласында және Онтарионың Ниагара шарлауында ондаған шахта қақпақтары ұрланды. 2021 жылдың желтоқсан айында Джорджия штатының Чатем округі бір күнде 30 шахта қақпағы ұрланғанын хабарлады.
In urban areas, stray voltage issues have become a significant concern for utilities. On January 16, 2004, Jodie S. Lane was electrocuted after stepping on a metal manhole cover, while walking her dog in New York City. As result of this and other incidents, increased attention has been focused on these hazards, including technical conferences on stray voltage detection and prevention. Insulation failures can be caused by road salt, age, rats biting the wires, or vibrations from traffic. Electrical arcing can ignite insulation, leaking natural gas, methane from decaying organic matter, fumes from smouldering insulation, This can cause a fire, power outages, and in some cases, an explosion. They were most common in summer due to increased electricity use. Chicago reported fewer than 10 events with no explosions, despite also using road salt in the winter. Manhole cover theft can be a serious problem in China, where missing manhole covers caused at least eight deaths in 2004. According to China's Xinhua News Agency, about "240,000 manhole and street drain covers were stolen in Beijing in 2004." In China Shakes the World, James Kynge describes the phenomenon: in the several weeks beginning in mid February 2004, when, slowly at first but with mounting velocity, manhole covers started to disappear from roads and pavements around the world. As Chinese demand drove up the price of scrap metal to record levels, thieves almost everywhere had the same idea. As darkness fell, they levered up the iron covers and sold them to local merchants, who cut them up and loaded them onto ships to China. The first displacements were felt in Taiwan, the island country just off China's southeast coast. The next were in other neighbors such as Mongolia and Kyrgyzstan Wherever the sun set, pilferers worked to satisfy China's hunger. More than 150 covers disappeared during one month in Chicago. Scotland's "great drain robbery" saw more than a hundred vanish in a few days. From Montreal to Gloucester to Kuala Lumpur, unsuspecting pedestrians stumbled into holes. In Newham, East London, nearly 200 grates and covers were stolen in 2004. A manhole cover designed by artist Antony Gormley was stolen in 2013, ten years after its installation. In the city of Kolkata, India more than 10,000 manhole covers were taken in two months in 2004. These were replaced with concrete covers, but these were also stolen, this time for the rebar inside them. In March and April 2012, Ajax, Ontario and Niagara Falls, Ontario had dozens of manhole covers stolen. In December 2021, Chatham County, Georgia reported 30 manhole covers stolen in a single day.
1957 жылы "Пламббоб" операциясы ядролық сынақ
1957 жылы жер асты ядролық сынақ кезінде адам ойығының қақпағы кездейсоқ түрде шахтасынан ұшырылып кетті. "Пламббоб" операциясы аясындағы ядролық сынақтар кезінде болат пластинадан жасалған қақпақ белгісіз жылдамдықпен сынақ шахтасынан жарқылдап, сынақ түсірілген пленканың бір кадрында бұлыңғыр көрінді. Ол ешқашан табылған жоқ, бірақ атмосфераға кіргенде үйкелістен жанып кеткен болуы мүмкін. Егер адам ойығының қақпағы ғарышқа шыққан болса, ол ғарышқа жіберілген алғашқы адам жасаған зат болар еді, себебі ол "Спутник-1" ұшырылуынан 38 күн бұрын болған. Оқиғадан бұрын жасалған есептеулерде Жердің гравитациясынан қашу жылдамдығынан алты есе жоғары жылдамдық күтілген. Оқиғадан кейін доктор Роберт Р. Браунли фотоматериалдарға сүйене отырып, қақпақтың жылдамдығын "шаңқай баткендей жылдам" деп сипаттады.
A manhole cover was accidentally launched from its shaft during an underground nuclear test in 1957. During the Operation Plumbbob nuclear tests, a steel plate cap was blasted off the test shaft at an unknown speed and appeared as a blur on a single frame of film of the test. It was never recovered, but it likely burned up in the atmosphere due to friction. If the manhole cover had made it into space, it would have been the first known man made object in space, as it pre dated the launch of Sputnik 1 by 38 days. A calculation before the event gave a predicted speed of six times Earth escape velocity. After the event, Dr. Robert R. Brownlee described the best estimate of the cover's speed from the photographic evidence as "going like a bat out of hell!"
Жүктілік сыныптамасы
1994 жылғы EN 124 еуропалық стандарты жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысы үшін 1 метрге дейінгі ашық тесігі бар люктер мен жаңбыр су ағызу тораптарына қолданылады (мысалы, 1 метрден астам ашық тесігі бар қақпақтар британдық BS9124 стандартында көрсетілген). EN 124 қолданылуына қарай бірнеше салмақ кластарын белгілейді және Еуропалық Одақтан тыс кейбір елдерде де қолданылады. Ең жеңіл A15 (шойын) класындағы люк 1,5 тоннаға дейін салмақты көтере алады. Ол әдетте жаяу жүргіншілер аймақтарында, бақтарда, террасаларда, жолдарда және осы сияқты жеңіл пайдалануға арналған жерлерде қолданылады. Ал ең ауыр F900 класындағы люк 90 тоннаға дейін салмақты көтере алады, сондықтан ол порттар, әуежайлар және басқа да аса ауыр жұмыс жағдайларына қолайлы. EN 124 стандарты алдын ала дайындалған дренаждық арналардың (EN 1433 бойынша) немесе ғимараттардағы едендер мен шатырлардағы су жинағыштардың (EN 1253 1 стандартында көрсетілген) торларына қолданылмайды. Мұндай нысандар елдегі барлық қалалар мен елді мекендерде кездеседі. Gundam және Pokémon сияқты танымал медиа франшизалары да Жапониядағы жүздеген Pokémon тақырыбындағы люктердің бетінде бейнеленген. Люктерді көше суреті ретінде пайдалану Тайвань мен Вьетнамда да кең таралған.
The European norm EN 124 of 1994 applies to manhole and storm drain tops with a clear opening up to 1 m for areas subjected to pedestrian or vehicular traffic (covers with a clear opening over 1 m are specified in the British Standard BS9124 for example). EN 124 specifies several weight classes depending on the application and is also being used in some countries outside the European Union. The lightest class A15 (cast iron) manhole cover can withstand a maximum weight of 1.5 tonnes. It would typically be restricted to light duty applications in pedestrian areas, gardens, patios, driveways and similar. By contrast, the heaviest class F900 manhole cover can withstand a maximum weight of 90 tons, making it suitable for docks, airports, and other extreme heavy duty applications. EN 124 does not apply for gratings of prefabricated drainage channels (according to EN 1433) or floor and roof gullies in buildings (specified in EN 1253 1). These could be found in nearly all cities and towns in the country. Popular media franchises, such as Gundam and Pokémon, have also been featured in the covers with hundreds of Pokémon themed manhole covers across Japan. The utilization of manhole covers as street art has also been done in Taiwan and Vietnam.