Кіріспе
Америка профессоры, сотталған қылмыскер және Kwanzaa мерекесінің негізін қалаушы (ту. 1941) Маулана Ндабезита Каренга (туған Рональд МакКинли Эверетт, 14 шілде 1941), бұрын Рон Каренга деп танылатын, американдық белсенді, автор және африкалық зерттеулер профессоры, ең белгілісі – пан-африкалық және афроамерикалық Kwanzaa мерекесін жасаған адам. Мэриленд штатының Парсонсбург қаласында афроамерикалық отбасында дүниеге келген Каренга Лос-Анджелес қалалық колледжінде және Лос-Анджелес штатының Калифорния университетінде оқыды. Ол 1960-шы жылдардағы «Қара күш» қозғалысында белсенділік танытып, Расалық теңдік конгресі мен Студенттік зорлықсыз үйлестіру комитетіне қосылды. 1965 жылы Каренга мен Хаким Джамал «АҚШ Ұйымы» атты қара ұлтшыл тобын құрды, ол 1969 жылы «Қара пантералар» партиясымен қақтығыстарға түсті. 1971 жылы ол әйелдерге шабуыл жасау, азаптау және жалған тұтқындау айыптары бойынша сотталды. Ол кінәлі емес екенін мәлімдеп, қудалау саяси себептермен жасалғанын айтты. Каренга 1975 жылы шартты түрде босатылғанға дейін Калифорниядағы ерлер колониясында түрмеде отырды. 1966 жылы Каренга Kwanzaa мерекесін жасады, оны африкалық «алғашқы өнім» дәстүрлеріне негіздеді. Мерекелік рәсімдер африкалық дәстүрлерді, соның ішінде «африкалық мұраның жеті қағидасын» насихаттайды. Kwanzaa мерекесінің алғашқы жылдарында Каренга оның Рождествоға қара балама ретінде қарастырылғанын айтты. Діни көзқарасы бойынша гуманист Каренга Исаның саналылығына күмән келтіріп, христиан дінін қара адамдар қашу керек «ақтардың діні» деп мәлімдеді. Бірақ кейін Каренга пікірін өзгертті, Kwanzaa мерекесінің адамдарға «өз діндері мен діни мерекелеріне» балама ұсыну мақсатында емес екенін айтты. Каренга екі докторлық диссертация қорғады – 1976 жылы саяси ғылымдар, ал 1994 жылы әлеуметтік этика саласында. Қазіргі таңда ол Калифорния мемлекеттік университетінің Африка зерттеулер кафедрасын басқарады және бірнеше кітаптың авторы.
Maulana Ndabezitha Karenga (born Ronald McKinley Everett, July 14, 1941), previously known as Ron Karenga, is an American activist, author and professor of Africana studies, best known as the creator of the pan African and African American holiday of Kwanzaa. Born in Parsonsburg, Maryland, to an African American family, Karenga studied at Los Angeles City College and the University of California, Los Angeles. He was active in the Black Power movement of the 1960s, joining the Congress of Racial Equality and Student Nonviolent Coordinating Committee. In 1965, Karenga and Hakim Jamal co founded the black nationalist group US Organization, which became involved in violent clashes with the Black Panther Party by 1969. In 1971, he was convicted of felony assault, torture, and false imprisonment of women. He denied involvement and claimed the prosecution was political in nature. Karenga was imprisoned in California Men's Colony until he received parole in 1975. In 1966, Karenga notably created Kwanzaa, modeling the holiday after the African "first fruit" traditions. The rituals of the holiday promote African traditions, including the "seven principles of African heritage". During the early years of Kwanzaa, Karenga said it was meant to be a black alternative to Christmas. Karenga, a secular humanist, challenged the sanity of Jesus and declared Christianity a "White religion" that black people should shun. However, Karenga later changed his opinion, stating that Kwanzaa was not meant to provide people with an alternative to "their own religion or religious holiday." Karenga has been awarded two doctorates, one in Political Science in 1976 and one in Social Ethics in 1994. He currently chairs the Africana Studies Department at California State University, Long Beach and has authored several books.
Ерте өмір
Каренга Мэриленд штатының Парсонсбург қаласында туған. Оның әкесі баптист дінінің пасторы және шаруа қожалығында жұмыс істеген фермер болған. 1959 жылы Каренга Лос-Анджелеске көшіп, онда мұғалім болған ағасына қосылды және Лос-Анджелес қалалық колледжінде оқыды. Ол «Растық теңдік конгресі» және «Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті» сияқты азаматтық құқықтар қозғалысы ұйымдарының жұмысына белсенді қатысты, африкалық зерттеулерге қызығушылық танытты және LACC-тің алғашқы афроамерикандық студенттік президенті болып сайланды. Ассоциаттық диплом алғаннан кейін, ол Калифорния университетіне (Лос-Анджелес) түсіп, саяси ғылымдар бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Ол суахили, араб және Африкаға қатысты басқа да пәндерді оқыды. UCLA-дағы оның рухани ұстаздарының бірі ямайкалық антрополог және негритудист Каунсил Тейлор болды, ол шетелдік мәдениеттерді еуроцентристік көзқараспен примитивті деп қарауға қарсы болды. Осы кезеңде ол Каренга (суахили тілінде «дәстүрді сақтаушы») есімін және Маулана (суахили-араб тілінде «ұстаз») атағын алды. Ұйым бірнеше қоғамдық жаңару бағдарламаларына қатысты және баспасөз беттерінде жарияланды. Каренга АҚШ Ұйымының жұмысына Малкольм Х-тің афроамерикандық бірлік бағдарламасының әсер еткенін айтты: «Малкольм мені ұлтшылдық және панафриканизм тұрғысынан ықпал еткен маңызды афроамерикандық ойшыл болды. Сіздер білесіздер, соңында, Малкольм ислам және ұлтшылдық тұжырымдамаларын кеңейткенде, ол панафриканизмді ерекше атап өтті. Ол осыны айтады, және осы жерде біз мәдени революция идеясын және революцияның қажеттілігін көреміз, ол бізге мәдени революция қажет деп айтады, ол бізге Африкаға мәдени және рухани тұрғыдан қайта оралуға тиіс екенін айтады, тіпті физикалық түрде бара алмасақ та. Бұл бізге үлкен әсер етті». Каренга Малкольм Х-тің қара нәсілшілдік туралы идеяларынан кейін бас тартып, АҚШ ұйымын африкалық мәдениетті насихаттауға бағытталған жаңа бағытқа бұрды. Жамал және Малкольм Х-тің идеяларын қолдаған басқа да жақтастары ұйымнан шықты. Ел бойынша нәсілдік толқулар күшейген кезде Каренга бірнеше «Қара күш» конференциясына қатысып, афроамерикандықтар үшін жеке саяси құрылым құруға шақырып, басқа ұйымдармен бірікті. АҚШ жастар бөлімшесін құрды, ол «Симба Вачанга» деп аталды және қоғамда өзін-өзі қорғауды және халыққа қызмет етуді жақтады. 1969 жылы бәсекелестік өршіп, қарулы қақтығыстар мен жауапты атыс-шабуылдар болды, нәтижесінде төрт «Қара пантера» қаза тапты, ал екі тараптан да көптеген адамдар жараланды. 1970 жылғы 26 мамырдағы ФБР Лос-Анджелес филиалының меморандумында қақтығыстың күшеюі олардың мақсаттарына сәйкес келетіні және одан да көп нәрсені ынталандыруға болатындығы расталды: «US, Inc. компаниясына BPP қызметінің уақыты мен орны туралы сырттан көрінбеу үшін және тиісті түрде кеңес беріледі, осылайша екі ұйымды біріктіріп, табиғат өз жолын таңдауына мүмкіндік беруге болады».
Malcolm was the major African American thinker that influenced me in terms of nationalism and Pan Africanism. As you know, towards the end, when Malcolm is expanding his concept of Islam, and of nationalism, he stresses Pan Africanism in a particular way. And he argues that, and this is where we have the whole idea that cultural revolution and the need for revolution, he argues that we need a cultural revolution, he argues that we must return to Africa culturally and spiritually, even if we can't go physically. And so that's a tremendous impact on US. Karenga soon diverged from Malcolm X's ideas on Black nationalism and took US in a direction more focused on promoting African culture. Jamal and other adherents to Malcolm X's ideas left the group. As racial disturbances spread across the country, Karenga appeared at a series of Black power conferences, joining other groups in urging the establishment of a separate political structure for African Americans. US developed a youth component with paramilitary aspects called the Simba Wachanga, which advocated and practiced community self defense and service to the masses. The rivalry came to a climax during 1969, with a series of armed confrontations and retaliatory shootings that left four Panthers dead, and more injured on both sides. A memorandum of the Los Angeles field office of the FBI dated May 26, 1970, confirmed that the surge of conflict suited their objectives and more would be encouraged:
quote|text="It is intended that US, Inc. will be discreetly and appropriately advised of the time and locations of BPP activities in order that the two organizations might be brought together and thus grant nature the opportunity to take her due course."
Қуанза
Каренга 1966 жылы Куанзааны алғашқы жалпыафрикалық мереке ретінде құрды. Каренга өзінің мақсаты "афроамерикандықтарға қазіргі мерекелерге балама ұсыну және оларға тек үстем қоғамның салтын еліктемей, өздерін және өз тарихын тойлау мүмкіндігін беру" екенін айтты. Куанза Африканың "алғашқы жеміс" дәстүрінен шабыттандырылған, ал таңдалған атау суахили тілінен – "matunda ya kwanza". Мерекелік рәсімдер африкалық дәстүрлерді және Нгузо Сабаны, яғни Каренга "африкалық мұраның жеті қағидасын" "қоғамдық африкалық философия" деп сипаттаған:
Umoja (бірлік) – Отбасыда, қоғамда, ұлтта және нәсілде бірлікке ұмтылу және оны сақтау. Kujichagulia (өзін-өзі анықтау) – Өзімізді анықтау, өзімізге ат қою, өзіміз үшін жасау және өзіміз үшін сөйлеу. Ujima (ұжымдық еңбек және жауапкершілік) – Қоғамды бірге құру және дамыту, бауырлардың проблемаларын өз проблемамыз деп санап, оларды бірлесіп шешу. Ujamaa (кооперативтік экономика) – Өз дүкендерімізді, шағын бизнестерімізді және басқа да кәсіпорындарымызды салу және олардан бірге пайда табу. Nia (мақсат) – Халықтың дәстүрлі ұлылығын қайта жаңғырту үшін қоғамды құру мен дамытуды біздің ортақ мақсатымыз ету. Kuumba (шығармашылық) – Қоғамды мұраға алғаннан гөрі одан да әдемі және пайдалы ету үшін, бар күшімізбен, бар білімімізбен әрқашан тырысу. Imani (сенім) – Халқымызға, ата-анамызға, ұстаздарымызға, көшбасшыларымызға, күресіміздің дұрыстығы мен жеңісіне жүрегіміздің түбінен сену.
Umoja (unity)—To strive for and maintain unity in the family, community, nation, and race. Kujichagulia (self determination)—To define ourselves, name ourselves, create for ourselves, and speak for ourselves. Ujima (collective work and responsibility)—To build and maintain our community together and make our brother's and sister's problems our problems and to solve them together. Ujamaa (cooperative economics)—To build and maintain our own stores, shops, and other businesses and to profit from them together. Nia (purpose)—To make our collective vocation the building and development of our community in order to restore our people to their traditional greatness. Kuumba (creativity)—To do always as much as we can, in the way we can, in order to leave our community more beautiful and beneficial than we inherited it. Imani (faith)—To believe with all our heart in our people, our parents, our teachers, our leaders, and the righteousness and victory of our struggle.
Қылмыстық айыптау және бас бостандығынан айыру
1971 жылы Каренга қылмыстық шабуыл және жалған қамау айыптары бойынша бір жылдан он жылға дейін түрмеге кесілді. 1971 жылғы 14 мамырдағы Los Angeles Times газетіндегі мақалада әйелдердің бірінің куәлігі келтірілген:
Дебора Джонс, бір кезде африкалық патшайымның суахили титулымен марапатталған, Гейл Дэвис екеуіне киімдерін шешуге бұйрық берілгеннен кейін электр сымымен сауаттандырылып, каратэ таяғымен ұрылғанын айтты. Ол Дэвис мырзаның аузына қызған темір салынғанын, оның бетіне тигізілгенін және оның үлкен саусағының бірі керішпен қысылғанын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, АҚШ ұйымының басшысы Каренга олардың аузына жуғыш заттар құйып, шлангілерден су шашқан. Сондай-ақ олардың басына тостерлермен соққан. Джонс пен Бренда Каренга Каренга әйелдер оны улауға сөз байласты деп сенгенін айтты, бұл Дэвистің пікірінше, полицияның үздіксіз қысымы мен оның өзінің есірткіге тәуелділігінің салдары болды. Каренга азаптауларға қатысы бар екенін жоққа шығарды және қудалаудың саяси мақсатта жүргізілгенін мәлімдеді. Ол Калифорниядағы ерлер колониясында түрмеге жабылып, онда феминизм, панафриканизм және басқа да тақырыптарды зерттеп, жазды. Каренганың қатысусыздығы кезінде АҚШ ұйымы құлдырап, 1974 жылы таратылды. Ол бірнеше қара нәсілді мемлекеттік шенеуніктерге әділ үкімділік негізінде шартты түрде босатуларын қолдау туралы өтініш білдіргеннен кейін, 1975 жылы босатылды. Каренга журналистермен сотталу туралы әңгімелесуден бас тартады және оны өмірбаяндық материалдарда еске алмайды.
Кейінгі мансап
Қауіпсіздікке шыққаннан кейін Каренга АҚШ ұйымын жаңа құрылыммен қайта құрды. Ол 1976 жылы АҚШ Халықаралық университетінен (қазіргі «Альянт» Халықаралық университеті) «Африка-американдық ұлтшылдық: әлеуметтік стратегия және қоғамдық күрес» атты диссертациясымен алғашқы докторлық дәрежесін алды. 1977 жылы ол «Каваида» деп аталатын принциптер жиынтығын жасады, бұл сөз суахили тілінде «қалыпты» деген мағынаны білдіреді. Каренга афроамерикандықтарды өзінің секулярлық гуманизмін қабылдауға және басқа да тәжірибелерді мифтер деп қарастырмауға шақырды. Ол сондай-ақ Кавайда Пан-Африкалық зерттеулер институтының директоры және бірнеше кітаптың авторы болды, соның ішінде оның «Қара зерттеулерге кіріспесі» – толыққанды Қара/Африка зерттеулері оқулығы, қазіргі уақытта төртінші басылымында (2010), алғаш рет 1982 жылы жарық көрген. 1984 жылы Африканың классикалық өркениеттерін зерттеу қауымдастығының құрылуына бастау берген конференцияны ұйымдастыруға бірлесіп қатысқандығымен де белгілі. 1994 жылы ол Оңтүстік Калифорния университетінен «Maat, the moral ideal in ancient Egypt: A study in classical African ethics» атты диссертациясы үшін әлеуметтік этика бойынша екінші докторлық дәрежесін алды. 1995 жылы ол ұйымдастыру комитетінде отырды және Миллион адамдық науқанның миссиялық мәлімдемесін жазды. Каренга 2001 жылы Жаңа Қара пантера партиясының жетекшісі Халид Абдул Мұхаммедтің қоштасу рәсімінде сөз сөйлеп, оның ұйымдастырушылық қызметі мен қаралардың күшін арттыруға жасаған үлкен еңбегін жоғары бағалады. 2002 жылы ғалым Молефи Кете Асанте Маулана Каренганы өзінің «100 ең ұлы африкалық америкалықтар» тізіміне енгізді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Каренга Калифорния мемлекеттік университетінің Африка зерттеулері кафедрасын басқарады.
Жарияланған еңбектер
Қаралар туралы зерттеуге кіріспе. 2010, 4-ші басылым, Санкоре университеті баспасы. (Басылымдар: 1982, 1993, 2002, 2010)
Кванза: Отбасы, қоғам және мәдениетті тойлау. 1998. Маат, ежелгі Египеттегі моральдық идеал. Оду Ифа: Этикалық оқулар. Кавайда және өмір мен күрес сұрақтары. Хусиядан таңдамалар. Күн шығу кітабы. Қаралар зерттеулерінің нұсқаулығы, Molefi Kete Asante-мен бірлесіп редакцияланды. Миллион адам шеруі/Жоғалу күні: Еске алу антологиясы, Haki Madhubuti-мен бірлесіп редакцияланды. Маулана Каренга: Интеллектуалдық бейне, саясаттану.
Kwanzaa: A Celebration of Family, Community and Culture. 1998. Maat, The Moral Ideal in Ancient Egypt. Odu Ifa: The Ethical Teachings. Kawaida and Questions of Life and Struggle. Selections from the Husia. Book of Coming Forth By Day. Handbook of Black Studies, co edited with Molefi Kete Asante. The Million Man March/Day of Absence: A Commemorative Anthology, co edited with Haki Madhubuti. Maulana Karenga: An Intellectual Portrait, Polity.