1972 ж. Югославияның JAT Flight 367 рейсі Германия үстінде жарылып, Чехословакияда құлады. 27 адам қаза тауып, бір әйел аман қалды – рекордтық биіктіктен құлаудан аман қалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1972 жылғы JAT рейсі 367 ұшағының бомбалануы
1972 airliner bombing
JAT рейсі 367 – McDonnell Douglas DC-9-32 ұшағы (тіркеу нөмірі YU-AHT) 1972 жылғы 26 қаңтарда Стокгольмнен Белградқа бағытталған кезінде, NDB Hermsdorf (қазіргі Себница муниципалитеті, Хинтерхермсдорф қаласының ішінде немесе маңында орналасқан) үстінен ұшып өткеннен кейін жарылды. Ұшақты капитан Людвик Раздрих және бірінші офицер Ратко Михич басқарды, ол үш бөлікке бөлініп, бақылаудан шығып, Чехословакиядағы (қазіргі Чехия) Србска-Каменице ауылының жанында құлады. Борттағы 28 адамның 27-сі жерге құлау салдарынан қаза тапты, ал бір серб экипаж мүшесі Весна Вулович (1950–2016) аман қалды. Ол парашютсыз ең биік биліктен құлап аман қалғаны үшін Гиннестің әлемдік рекордын иеленеді.
JAT Flight 367 was a McDonnell Douglas DC 9 32 aircraft (registration YU AHT) which exploded shortly after overflying NDB Hermsdorf (located in or around Hinterhermsdorf, in the present day municipality of Sebnitz), East Germany, while en route from Stockholm, Sweden, to Belgrade, SFR Yugoslavia, on 26 January 1972. The aircraft, piloted by Captain Ludvik Razdrih and First Officer Ratko Mihić, broke into three pieces and spun out of control, crashing near the village of Srbská Kamenice in Czechoslovakia (now the Czech Republic). Of the 28 on board, 27 were killed upon ground impact and one Serbian crew member, Vesna Vulović (1950–2016), survived. She holds the Guinness world record for surviving the highest fall without a parachute at .
Себеп
JAT 367 рейсінің қосалқы экипажы Стокгольмнен Белградқа Копенгаген мен Загребте аялдамамен ұшып, 1972 жылғы 25 қаңтарда Данияға келді. 367-рейс 26 қаңтарда сағат 13:30-да Стокгольмнің Арланда әуежайынан ұшып кетті. McDonnell Douglas DC 9-32 ұшағы сағат 14:30-да Копенгаген әуежайына қонды, онда оны Вулович пен оның әріптестері қабылдады. "Кеш болғандықтан, біз терминалда тұрып, оның тұрғанын көрдік", - деді Вулович. "Мен барлық жолаушылар мен экипаждың ұшақтан түсіп жатқанын көрдім. Бір адам қатты ашуланды. Оны тек мен ғана байқаған жоқпын. Басқа экипаж мүшелері де көрді, сондай-ақ Копенгагендегі станция бастығы да көрді. Менің ойымша, ол бомбаны багажға салған адам. Менің ойымша, ол Стокгольмде багаж тіркеп, Копенгагенде түсіп, қайта ұшаққа отырмаған". Кейбір хабарламаларда Вулович жарылыс болған кезде ұшақтың арт жағында болған делінгенімен, ол өзінің ұшақтың ортаңғы бөлімінде табылғанын айтты. Хонке Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фельдшер болған және құтқарушылар келгенге дейін Вуловичтің өмірін сақтап қалды. Вулович 27 күн комада жатты және уақытша белден төменге сал болып қалды, бірақ аман қалды. Ол JAT-те кеңседе жұмыс істей отырып, жұмысын жалғастырды. Югославия билігі 367-рейсті құлатуға хорват эмигранттарының террористері кінәлі деп күдіктенді. Апат болған күні Венадан Загребке бағытталған пойыздың ішінде бомба жарылып, алты адам жарақат алды. Оқиғадан кейін, өзін хорват ұлтшылы деп таныстырған бір адам келесі күні швед газеті Kvällsposten редакторына қоңырау шалып, 367-рейстің бомбалануына жауапкершілікті өз мойнына алды. Әзірге ешкім тұтқындалған жоқ. Чехословакияның азаматтық авиация басқармасы кейіннен жарылыстың себебін портфельдегі бомбаға байланысты деп атады.
The secondary crew of JAT Flight 367, flying from Stockholm to Belgrade with stopovers in Copenhagen and Zagreb, arrived in Denmark on the morning of 25 January 1972. Flight 367 departed from Stockholm Arlanda Airport at 1:30 p. m. on 26 January. The aircraft, a McDonnell Douglas DC 9 32, landed at Copenhagen Airport at 2:30 p. m., where it was taken over by Vulović and her colleagues. "As it was late, we were in the terminal and saw it park," Vulović said. "I saw all the passengers and crew deplane. One man seemed terribly annoyed. It was not only me that noticed him either. Other crew members saw him, as did the station manager in Copenhagen. I think it was the man who put the bomb in the baggage. I think he had checked in a bag in Stockholm, got off in Copenhagen and never re boarded the flight." Some reports stated Vulović was at the rear of the aircraft when the explosion occurred, but she has stated she was told that she was found in the middle section of the plane. Honke had been a medic during World War II and was able to keep Vulović alive until rescuers arrived. Vulović was in a coma for 27 days and was temporarily paralyzed from the waist down, but survived. She continued working for JAT, holding a desk job. The Yugoslav authorities suspected that émigré Croatian terrorists were to blame for bringing down Flight 367. The day of the crash, a bomb exploded aboard a train travelling from Vienna to Zagreb, injuring six. A man, describing himself as a Croatian nationalist, called the Swedish newspaper Kvällsposten the following day and claimed responsibility for the bombing of Flight 367. No arrests have yet been made. The Czechoslovak Civil Aviation Authority later attributed the explosion to a briefcase bomb.
Теория
Ресми түрде жарияланған 367-рейстің апатының себебі жылдар бойы конспирологиялық теориялармен күмәндалған. Мысалы, 1997 жылы чехиялық «Letectví a kosmonautika» журналында чехословакиялық әуе қорғанысы ұшақты қателікпен атып түсіргені туралы хабарланды. Апаттың әртүрлі аспектілері туралы пікір-таластар 2009 жылдың 8 қаңтарында неміс жаңалықтары бағдарламасы «Tagesschau» тергеуші журналистер Питер Хорнунг пен Павел Тейнердің баяндамасын жариялағанда қайта жаңғырды. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, негізінен Чехияның азаматтық авиация басқармасынан алынған жаңа құжаттарға сүйене отырып, ұшақ Чехословакия әуе күштерінің МиГ истребителімен қателікке ұшырап, жерге жүз метрдей биіктікте атып түсірілгені «өте мүмкін» екеніне келді. Ұшаққа портфельге салынған жарылғыш заттар орналастырылып, жоғары биіктікте жойылған деген барлық дәлелдер чехословакиялық құпия полициясы тарапынан жасалмалаған болуы мүмкін. Журналистер DC-9 ұшағы төменгі биіктікте қирағандығын дәлелдеу үшін Србска-Каменицеден келген куәгерлердің көрсетулерін келтірді, олар ұшақтың жанып жатқанын, бірақ төменгі бұлттардың астында әлі де тұрғанын көрген. Сондай-ақ, апат орнында болған серб авиациялық сарапшының қалдықтар аймағының жоғарыдан құлау үшін тым кішкентай болғанын растады; сонымен қатар екінші ұшақтың көрінгені туралы да мәлімдеме жасалды. «Die Tageszeitung» газетінің хабарлауынша, «Guinness World Records» өкілі: «Гиннес те қалған бұқаралық ақпарат құралдары сияқты осы алаяқтыққа алданған сияқты көрінеді» деді. Ресми тергеудің нәтижелеріне күмән тудыруының басты себебі – оқиғаның бұқаралық ақпарат құралдарына тартымдылығы. Чехиялық «Technet» журналы чехиялық әскери сарапшының сөзін келтірді: «Әуе кеңістігін бұзу жағдайында, мәселе зениттік зымырандармен емес, истребительдермен шешіледі. Мұндай оқиғаны жасыру да мүмкін емес, себебі оқиға туралы шамамен 150-200 адам біледі. Олар бүгін оқиға туралы айтпауға ешқандай себеп таба алмайды». Ракеталық шабуылдың дыбысы мыңдаған адамдарға естіліп, көрінетін болады. Ол сондай-ақ, югославиялық ұшақ үшін «төтенше жағдай» кезінде дәлелденген ұшу биіктігінен төменгі биіктікке және оны атып түсірген жерге түсудің техникалық тұрғыдан мүмкін емес екенін айтты. Сондай-ақ, қалдықтар аймағы «тыым кішкентай» емес, бірақ негізгі бөліктерінің арасы 1,5 км-ден асып кеткенін мәлімдеді. Апат болған күні радармен жұмыс істеген чехословакиялық әуе қорғанысының сарбазы 2009 жылғы сұхбатында кез келген чехословакиялық истребительдері Батыс Германияның әуе қорғанысы тарапынан байқалатынын айтты. Вуловичтің құлауы «MythBusters» бағдарламасының тақырыбы болды, онда құлаудан аман қалу мүмкіндігі, қалдықтардың қалай қонғандығына байланысты мүмкін екендігі көрсетілді.
The officially stated cause of the Flight 367 crash was challenged occasionally over the years by conspiracy theories. For example, in 1997 the Czech periodical Letectví a kosmonautika reported that the plane was shot down by mistake by Czechoslovak air defenses. The discussion about different aspects of the crash was reopened on 8 January 2009, when German news magazine Tagesschau featured a report by investigative journalists Peter Hornung and Pavel Theiner. Allegedly based on newly obtained documents mainly from the Czech Civil Aviation Authority, they concluded that it was "extremely likely" that the plane had been mistakenly shot down only a few hundred meters above the ground by a MiG fighter of the Czechoslovak Air Force, having been mistaken for an enemy aircraft while attempting a forced landing. All the evidence suggesting that the plane was destroyed at high altitude by explosives placed in a suitcase would be therefore have been forged by Czechoslovak secret police. As evidence that the DC 9 had broken up at a lower altitude, the journalists cited eyewitnesses from Srbská Kamenice, who had seen the plane burning but still intact below the low hanging clouds, and confirmation of a Serbian aviation expert (who had been present at the crash site) that the debris area had been much too small for a crash from high altitude; it also referred to sightings of a second plane. A representative of Guinness World Records, according to the German paper Die Tageszeitung, stated that "it seems that at the time Guinness was duped by this swindle just like the rest of the media." and that findings of the official investigation are being questioned mostly because of the media attractiveness of the story. The Czech magazine Technet quoted a Czech army expert: "In case of violation of the air space, the incident would not be solved by anti air missiles, but by fighter planes. Also it would not be possible to conceal such incident, as there would be approximately 150–200 people knowing about the incident. They would not have any reason to not tell about the incident today." A potential missile launch would be audible and especially visible for thousands of people long afterwards. He further claims that for the Yugoslav plane, it was technically impossible to dive in a "state of emergency" from the proven flight level to the low altitude and place where it was allegedly shot down. He also states that the debris area wasn't "too small" but that the main parts were more than 1.5 km apart. Additionally, the Czechoslovak Air Defense soldier who operated the radar on the day of the crash stated in a 2009 interview that any Czechoslovak jet fighters would be noticed by West German air defense. Vulović's fall was the subject of a MythBusters episode, which concluded it was possible to survive the fall depending on how the wreckage someone was sitting in landed.
Весна Вулович
Весна Вулович парашютсіз тірі қалған ең жоғары құлау бойынша Гиннес рекордтар кітабындағы ресми рекордты иеленеді. Весна Вулович Пол Маккартниден Гиннес жүлдесін алды.
Vesna Vulović holds the official record in the Guinness Book of Records for the highest fall survived without a parachute. Vesna Vulović received the Guinness prize from Paul McCartney.